ایرانی فایل

فروش فایل های قابل دانلود

ایرانی فایل

فروش فایل های قابل دانلود

دانلود جزوه حقوق مدنی 6 - عقود معین 1 - دکتر ناصر کاتوزیان

دانلود جزوه حقوق مدنی 6 - عقود معین 1 - دکتر ناصر کاتوزیان

دانلود جزوه حقوق مدنی 6 - عقود معین 1 - دکتر ناصر کاتوزیان

از جمله واحدهایی که دانشجویان رشته حقوق باید در 8 ترم بگذرانند، درس حقوق مدنی است. فروشگاه جزوه 30تی اقدام به آماده‌سازی خلاصه‌ای از کتاب حقوق مدنی 6 در قالب جزوه حقوق مدنی 6 تالیف شده توسط ناصر کاتوزیان کرده است و شما می‌توانید برای دانلود رایگان این جزوه به ادامه مطلب مراجعه کنید.

نام فایل: جزوه حقوق مدنی 6 - عقود معین 1

تالیف: دکتر ناصر کاتوزیان

تعداد صفحات: 74 صفحه

فرمت فایل: PDF

حجم: 7 مگابایت

 


 

برخی از تصاویر این جزوه را در زیر می‌توانید مشاهده کنید

 





نقش ژئوپلیتیک مذهب شیعه دراستراژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی...

نقش ژئوپلیتیک  مذهب شیعه دراستراژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی...

نقش ژئوپلیتیک مذهب شیعه دراستراژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی...

چکیده:

با وقوع انقلاب اسلامی در ایران و توفیق اسلام در ایفای نقش ایدئولوژیک، براساس مبانی مذهب شیعه، مذهب و دین به منزله عامل جدید قدرت در نظام بین الملل مطرح شد.با این حال با توجه به نقش ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران بلحاظ قرار گیری در منطقه مهم خلیج فارس و تاثیرات منطقه ای آن، برآیندی از منابع ژئوپلیتیکی در اختیار جمهوری اسلامی براساس منابع جغرافیایی و ایدئولوژیکی قرار گرفته است.دراین پایان نامه با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی به نقش ژئوپلیتیک مذهب شیعه در استراتژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی پرداخته شده و تاثیرات بهره گیری از ژئوپلیتیک شیعه را در تحولات منطقه‌ای مورد مطالعه قرار داده‌ایم. یافته های تحقیق تاکید دارد بر اینکه راهبرد ایران در بازتاب قدرت منطقه‌ای بایستی بر مبنای تلفیقی از تمام داشته های ژئوپلیتیکی اعم از جغرافیایی و اقتصادی و فرهنگی باشد.

کلمات کلیدی: ژئوپلیتیک  ژئوپلیتیک شیعه   منطقه گرایی  جمهوری اسلامی ایران

مقدمه:

ژئوپلیتیک بخشی از علوم جغرافیایی است که به تحلیل مسایل منطقه‌ای و جهانی و ارتباط متقابل آن با ساختار اقتصادی و سیاسی محلی می‌پردازد. در ژئوپلیتیک یا سیاست‌های جغرافیایی که معنای لغوی آن سیاست زمین است نقش عوامل محیط جغرافیایی در سیاست ملل بررسی می‌شود. جغرافیدانان سیاسی معتقدند قدرت به شدت متاثر از عوامل محیط جغرافیایی است، چنین طرز تفکری یک پدیده نو نیست، بلکه ریشه در تاریخ دارد. از نظر عالمان این رشته تحول در چهره خارجی زمین موجب ایجاد روابط انسانی متنوعی شده است. لذا برای ارائه تحلیل واقع بینانه‌ای درباره ژئوپلیتیک باید برای داده‌های طبیعی اهمیتی محدود قائل شویم. تحولات و دگرگونیهایی که در تاریخ سیاسی واحدهای کوچک جغرافیایی به وجود آمده سبب شده که امروز دیگر ژئوپلیتیک تنها به معنای رقابت استراتژیها در ابعاد جهانی نباشد. در حقیقت ژئوپلیتیک مجموعه پیچیده نیروهای متخاصم و متعددی است که در سرزمین‌هایی با ابعاد کوچک به کشمکش می‌پردازند هدف آنان از این کشمکشها یا اثبات تفوق سیاسی خود یا بیرون راندن رقبای سیاسی از صحنه است.

منطقه مسلمان‌نشین خاورمیانه و شمال آفریقا، یا به تعبیر امروزی خاورمیانه اسلامی، از منظر ژئوپلیتیک و استراتژیک در طول تاریخ، همواره از اهمیت و جایگاه منحصر به فردی نزد قدرت‌های برتر جهان برخوردار بوده است. این منطقه حساس و تعیین کننده، در طول حدود یکصد سال اخیر، یعنی از پایان جنگ جهانی اول و شکست و تجزیه امپراطوری عظیم عثمانی، تا قبل از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در ایران، تقریباً به طور کامل تحت انقیاد و سلطه مجموعه تمدنی غرب به رهبری آمریکا و کنترل و نظارت شبکه جهانی و جهنمی صهیونیسم قرار داشت. پیروزی انقلاب اسلامی ایران به رهبری مرجعیت شیعه و آموزه‌های ظلم ستیز و حیات‌بخش شیعه، این سلطه ظالمانه و غارتگرانه غرب را بر منطقه برای اولین بار به چالش کشید و ایران با پیروزی و موفقیت‌های شگفت‌انگیز و سرنوشت‌ساز در همه‌ عرصه‌های رویارویی با جبهه استکباری غرب، به الگوی مقاومت، سربلندی و بالندگی در میان مردم مسلمان منطقه، اعم از شیعه و سنی، تبدیل گردید. ثمره این مقاومت و موفقیت ابتدا در پیدایش و پیروزی خیره کننده مقاومت در لبنان و سپس سرزمین‌های اشغالی فلسطین، به بار نشست و امروز، با پیرایش و پویایی بیداری اسلامی در منطقه، موج قدرتمند مقاومت، با مرکزیت جمهوری اسلامی ایران، جبهه‌ای به گستردگی از مصر، تونس، سوریه، عراق تا عربستان، بحرین، یمن و دیگر کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار داده و جبهه استکباری غرب را به عقب‌نشینی وادار کرده است.

خاورمیانه به عنوان یکی از حوزه‌های تمدنی و ایدئولوژیکی که به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک و استراتژیک و دارا بودن عمده ذخایر انرژی جهان، همواره محل تلاقی و منازعه قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای بوده است. که هر یک از بازیگران ذینفع تلاش می‌کنند محیط و نظام منطقه‌ای را به گونه‌ای ساماندهی و سازماندهی نمایند که حداکثر منافع خود را در منطقه تضمین نمایند. در این میان ژئوپلیتیک که از سه عنصر جغرافیا، سیاست و قدرت به وجود می‌آید ژئوپلیتیک شیعه را شکل داده است، نقش ژئوپلیتیکی ایران که بیشترین جمعیت شیعیان را دارا می‌باشد؛ هم‌چنین انقلاب اسلامی ایران که به ماهیت ژئوپلیتیک شیعه شکل و قدرت داد. سبب شده که جمهوری اسلامی ایران از طریق مؤلفه‌هایی هم‌چون قدرت منطقه‌ای، قدرت هویت شیعی و برقراری ائتلاف میان شیعیان منطقه جایگاه تشیع را در معادلات سیاسی امنیتی خاورمیانه تحکیم نموده و نظام منطقه‌ای را بر اساس ژئوپلیتیک شیعه تعریف نماید و منافع شیعیان را ساماندهی و سازماندهی نماید. اما تغییرات و تحولات اخیر ناشی از خیزش‌های عربی نه تنها سبب دگرگونی ساخت سیاسی داخلی حکومت‌های منطقه شده، بلکه سبب دگرگونی‌هایی در نظام منطقه‌ای شده است. در این میان شیعیان نیز که در کانون‌های مهم ژئوپلیتیک متمرکز شده‌اند و به محوریت جمهوری اسلامی ایران که به ماهیت ژئوپلیتیکی شیعه شکل و قدرت داده است و آن را سازماندهی نموده است، اکنون نیز باید به باز تعریف نظام منطقه‌ای نوینی بپردازند که تأمین کننده حداکثری منافع شیعه و حفظ انسجام ژئوپلیتیکی شیعه باشد.

آنچه که در حال حاضر در بستر اندیشه های ژئوپلیتیکی خاورمیانه وجود دارد. تغییرات عملکردی بازیگران منطقه در مواجه با نقش منطقه گرایی خویش است. علاوه برآن قدرتهای فرامنطقه نیز بگونه ای در عملکرد خاورمیانه به ایفای نقش پرداخته اند که همسویی آنان با بازیگران مهم منطقه کاملا احساس می شود. نداشتن شریک استراتژیک و عدم همپوشانی سیاستهای رقبای منطقه ای و فرامنطقه موجب شده تا ایران اسلامی که حافظ گفتمان اصلی ژئوپلیتیک شیعی است در انزواقرارگیرد. اما با تمام راهکارهای انجام شده در خصوص انزوای ایران، نقش منطقه ای ایران پر رنگ تر از گذشته شده است، بطوریکه در حال حاضر تمام گزینه های آزموده شده در ارتباط با مهار ایران با مشکل برخورد کرده است. در این بین ایران می تواند با تاسی از تمام توانمندیهای ژئوپلیتیکی خود نقش منطقه ای و منطقه گرایی خویش را بیشتر نماید. همسویی و نگاه شیعیان منطقه که در پیرامون کانون تشیع در جهان یعنی ایران جمع شده اند این امکان را به ایران انقلابی می دهد تا ضمن همگرایی با جهان تشیع به انعکاس و بهره گیری از این تفکر در پیشبرد اهداف خود بپردازد. دسترسی به استراتژی مطمئن در خصوص ژئوپلیتیک شیعه هدف این رساله می باشد.

فصل اول: بیان مسئله و اهداف تحقیق

 

1-1- بیان مساله:

1-2- سوال تحقیق

1-3- فرضیه های تحقیق

1-4- روش تحقیق

1-5- پیشینه تحقیق

1-6- اهداف تحقیق

1-7- محدوده تحقیق

1-8- اهمیت و ضرورت تحقیق

1-9- متغیرهای تحقیق

1-10- بهره وران تحقیق

1-11- کاربرد تحقیق

1-12- سازماندهی تحقیق

1-13- موانع و محدودیتهای تحقیق

1-14- واژه ها و مفاهیم

بیان مساله:

شیعه در لغت بر دو معنا اطلاق می‌شود، یکی توافقو هماهنگی دو یا چند نفر بر مطلبی و دیگری، پیرویکردن فردی یا گروهی، از فردیا گروهی دیگر، اما در اصطلاح به آن عده از مسلمانانگفته می‌شود که به خلافتو امامتبلافصل علیـ علیه السلام ـ معتقدند و بر این عقیده‌اند که امامو جانشین پیامبرـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ از طریق نصشرعی تعیین می‌شود و امامت حضرت علیـ علیه السلام ـ و دیگر امامان شیعه نیز از طریق نص شرعی ثابت شده است. اکثریت شیعه، را شیعه‌ امامیهیا اثنا عشریه تشکیل می‌دهد، ‌از آن‌جا که آنان جانشینان پیامبراکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ را دوازده نفر می‌دانند، اثنا عشریه (دوازده امامی) نامیده شده‌اند. شیعه‌ اثنی عشریهبر مساله‌ امامتتأکید خاصّی داشته و عصمتامامو افضیلت او را بر دیگر افراد امتاسلامی بسیار مهم و اساسی می‌داند. یک دسته معتقد بودند که امامت، همانند نبوت، منصب و مقامی الهی است و از شرایط اماماین است که معصوم از خطا و گناهباشد و این صفت را جز خداوندکسی نمی‌داند، بنابراین راه تعیین امام نصّ الهی است که در قرآنیا احادیثنبوی بیان شده است و طبق این نصوص، علی بن ابی طالبـ علیه السلام ـ جانشین پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و امام مسلمین است. شیعیان حدود ۱۶٪ تا ۳۰٪ از کل جمعیت مسلمانان را تشکیل می‌دهند.بیشتر شیعیان دوازده‌امامی در هند،ایران، عراق، جمهوری آذربایجان، لبنان، افغانستان، پاکستانو کشورهای حاشیه خلیج فارسمانند یمنو بحرینزندگی می‌کنند. زمانی که صفویان به قدرت رسیدند، مردم ایران بیش تر اهل تسنن بودند. شیعیان بیش تر در شهرهای مشهد، سبزوار، قم، کاشان و مناطق شمالی ایران ساکن بودند. با به قدرت رسیدن شاه اسماعیل و اعلام رسمیت تشیع، بیش تر مردم ایران به این مذهب شیعه روی آوردند و تسنن، بیش تر به مناطق مرزی تبدیل شد. از دلایل رسمی کردن مذهب تشیع به وسیله صفویان، ایجاد وحدت و یگانگی میان مردم، مشخص کردن ایران از دیگر کشورهای اسلامی و تامین استقلال کشور بود.

با وقوع انقلاب اسلامی در ایران که مرکز جهان تشیع است، تشیع به قدرت رسید، سپس به تدریج به نقش آفرینی در عرصه بین المللی پرداخت. قدرت مهمترین عنصر در نقش آفرینی بین المللی است تا زمانی که قدرت نباشد نقش آفرینی بین المللی رخ نخواهد داد. لذا با پیوند بین قدرت و مذهب تشیع که با وقوع انقلاب اسلامی درایران رخ داد، تشیع ماهیت ژئوپلیتیکی پیدا کرد و از حالت یک مذهب خاص خارج شد و به یک پدیده دارای بار سیاسی تبدیل شد. از دلایلی که این موضوع را اثبات می کند سیل انبوه مقاله ها و کتاب هایی است که راجع به این موضوع و اصطلاح نوشته می شود و محافل و همایش هایی است که در گوشه و کنار جهان تشکیل می شود، در حالی که قبلا نبود. اگر به کتابهایی که در باره سیاست خارجی ایران قبل از انقلاب نوشته شده نگاه کنیم شاید پیدا کردن کلمه شیعه در این کتابها کار مشکلی باشد، زیرا تشیع نقش چندانی در سیاست خارجی ایران نداشت اما عکس این را بعد از انقلاب می بینیم که بدون شک هیچ کتابی چه در داخل و چه در خارج ایران نمی تواند راجع به سیاست خارجی ایران نوشته شود مگر با توجه به مفهوم و آرمان های تشیع.

گفتمان شیعی بهمراه گفتمان سنی پیکره اصلی جهان اسلام را تشکیل می دهد. جمهوری اسلامی ایران در مر کز پراکنش جهان تشیع قرار گرفته است.

چنانچه قلمرو جهان اسلام را به سه ناحیه جغرافیایی غرب، شرق و مرکز تقسیم نماییم. این مناطق تحت تاثیر قدرتهای منطقه ای چون عربستان، مصر، ترکیه و ایران قراردارد. شبه جزیره های جنوب غربی آسیا(خاورمیانه) مرکز جهان اسلام است که در حوزه جغرافیایی ایران و عربستان قرار گرفته است.

جمهوری اسلامی ایران همواره به عنوان قدرت منطقه ای در منطقه خاورمیانه به ایفای نقش پرداخته است این قدرت ناشی از عواملی همچون ویژگی های جغرافیایی، همانند خلیج فارس وتنگه هرمز برخورداری از ذخایر غنی انرژی همچون نفت و گاز، محور ارتباطی بین سه قاره اروپا به آسیا و آفریقا به آسیا و شمال به جنوب و نفوذ فرهنگی و... بوده است. اما وقوع انقلاب اسلامی ایران ویژگی دیگری را در قدرت منطقه ای ایران نمایان کرد و آن تکیه بر مذهب تشیع که باعث شکل گیری ژئوپلیتیک شیعه در عرصه دیپلماسی جهانی شد. حمایت ایران از شیعیان جهان واشاعه گفتمان شیعی منبعث از انقلاب اسلامی به عنوان کشور محوری اندیشه و گفتمان شیعی در جهان، مقاومت های منطقه ای و فرامنطقه ای را در جهان بدنبال داشته است لذا در این تحقیق بر آنیم تا:

- به نقش ژئوپلیتیک شیعه در تبین سیاست و استراتژی منطقه ای بپردازیم.

- عملکرد عنصر شیعه در شکل گیری قدرت منطقه ای ایران بررسی کنیم.

- میزان نفوذ ژئوپلیتیک شیعه در تحولات منطقه ای در چه حدی است.

- محدودیتها و موانع موجود در راه شکل گیری این قدرت را بیان کنیم.

وبا ارائه راهکارهای مناسب زمینه گسترش قدرت منطقه ای ایران را بیان نماییم.

1-2-سوال تحقیق:

- مذهب شیعه چه نقشی در استراتژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران دارد.

1-3-فرضیه ها:

1-رویکردهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس مبانی مذهب تشیع شکل گرفته است

2-حمایت از کشورها وگروههای شیعی از اولویتهای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است.

3-رویکردهای سیاسی و حمایت از کشورها و گروههای شیعی باعث تقویت قدرت منطقه ای جمهوری اسلامی ایران شده است

1-4-روش تحقیق و مراحل آن:

از روش توصیفی – تحلیلی و با مراجعه به تحقیقات کتابخانه ای صورت می گیرد.

1-5-پیشینه تحقیق:

نفیسه فاضلی نیا(1385)در مقاله ژئوپلیتیک شیعه و مساله امنیت ملی ایران اظهار می دارد:در حال حاضر موقعیت ایران در حوزه ژئوپلیتیک شیعه، که ناشی از ترکیب عوامل اعتقادی با دسترسی به منابع عظیم انرژی و موقعیتهای حساس ژئوپلیتیکی و استراتژیکی است، حساسیت و توجه غرب را در دو محور ایدئولوژیکی و امنیتی-راهبردی بر انگیخته است.

سید باقر سیدنژاد(1389) در مقاله سلفی گری در عراق و تاثیر آن بر جمهوری اسلامی ایران تاکید می کند: عراق با وابستگی عمیق ژئوپلیتیکی متقابل با ایران یکی از معدود کشورهایی است که همواره از بدو شکل گیری ایده سلفی گری درگیر آن بوده است، بطوریکه پس از اشغال عراق این کشور به کانون اصلی فعالیت های گروههای سلفی تبدیل شده است و این جریان در تلاقی و همپوشانی با مدارهای قدرتمند سلفی، در جایگاه مهمترین بازیگر غیر دولتی در صحنه تحولات عراق قرار گرفته است. اینگونه نقش آفرینی در حلقه اول جغرافیایی سیاسی ایران واجد پیامدهای مهم برای جمهوری اسلامی ایران است...

فرانسوا توال(1379) در کتاب ژئوپلیتیک شیعه معتقد است: شیعیان مستقر در کرانه های خلیج فارس از برد ژئوپلیتیکی جهانی بر خوردارند، چون هفتاد درصد ذخایر نفت جهان، که برای ادامه حیات و رشد اقتصادی جهانی حیاتی است، در این منطقه واقع شده است و هر گونه تحول و نا آرامی سیاسی می تواند پیامدهای اقتصادی و سیاسی جهانی و گسترده ای بهمراه داشته باشد

مسعود جاسم نژاد(1391) در مقاله ژئو پلیتیک شیعه و ارتقای جایگاه ایران در خاور میانه بیان می کند: با و قوع انقلاب اسلامی ایران و ژئو پلیتیکی شدن تشیع موقعیت و جایگاه ایران بخصوص از نظر سیاسی و اجتماعی و رسانه ای و فرهنگی و آموزشی در منطقه ارتقا پیدا کرده است و این کشور توانسته اثر گذاری و نقش آفرینی بیشتری نسبت به گذشته داشته باشد.

امیر قدسی(1391) در مقاله ژئوپلیتیک ایران در محاق ژئوپلیتیک شیعه معتقد است: ژئو پلیتیک شیعه، به مفهوم امتداد جغرافیایی سیاسی شیعیان در کشور های مختلف با هارتلند ایران در حال باز تعریف است و سیاست خارجی ایران باید به بهره گیری از ژئو پلتیک شیعه بپردازد.

وحید کیانی (1391) در مقاله باز خوانی ژئوپلیتیک شیعه نگرش جدید به بحث عنوان می کند: اصطلاح ژئوپلیتیک شیعه که اخیرا وارد زبان فارسی شده نتیجه گفتمان سیاسی خاصی است که توسط اندیشمندان آمریکایی پس از جنگ سرد و با پایان دوره استعمار مستقیم در خاورمیانه بر مبنای خشونت گرا جلوه دادن مذهب شیعه و تحریک احساسات جهانی برای مقابله با این تهدید انجام شده است.

یحیی معروف (1392)در مقاله ویژگی های جغرافیایی قلمرو های شیعی ((هلال شیعی)) بیان می کند: هلال شیعی که توسط عبدالله دوم پادشاه اردن عنوان شده و در خلال آن به قدرت گرفتن شیعیان در منطقه را مطرح کرده جمهوری اسلامی ایران می تواند با اعمال نفوذ در بین شیعیان عراق تحولات ژئو پلیتیک خاور میانه را هدایت کرده و منافع غرب و رژیم صهیونیستی را در منطقه تغییر دهد.

پروین حیدری(1386) در مقاله ای به: بررسی منشاء پیدایش شیعه و تفاوت آن با مذاهب دیگر پرداخته است.

ابوطالب احمدی(1390) در پایان نامه تبیین ژئوپلیتیک پراکنش جغرافیایی شیعیان منطقه خلیج فارس مطرح می نماید: ژئوپلیتیک تشیع به عنوان مؤلفه‌ای تأثیر‌گذار در تبیین تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خاورمیانه محسوب می‌شود. شیعیان 25% درصد جمعیت مسلمانان را تشکیل می‌دهند که غالب آنان در منطقه‌ی استراتژیک خاورمیانه و کنار آبراهه‌های بین‌المللی سکونت دارند. از دیدگاه جغرافیای سیاسی نحوه‌ی پراکنش شیعیان در منطقه‌ی خاورمیانه دارای ارزش و اعتبار خاصی است. حاشیه‌ی شمالی و جنوبی دریای پارس به طور پیوسته محل اصلی سکونت شیعیان قلمداد می‌گردد

حسن تلاشان( 1388) در مقاله ژئو پلیتیک شیعه در لبنان قبل و بعد از جنگ 33 روزه عنوان می کند: ضمن تقسیم بندی ژئوپلیتیک شیعه در لبنان به سه دوره تاریخی به تبیین عملکرد مقاومت بعد از جنگ33 روزه پرداخته است.

الهام سادات موسوی(1388) در مقاله ژئو پلیتیک شیعه و فرصتهای ایران در قلمرو مناطق شیعی معتقد است: بیشتر شیعیان در منطقه خاورمیانه سکونت می کنند و ایران بیشترین جمعیت را از نظر شیعیان دارد با نگاهی به پراکندگی های موجود می توان اظهار کرد که ایران در قلب مرکزپراکندگی شیعیان است.

1-6-اهداف تحقیق:اهداف تحقیق در این پایان نامه بررسی اثرات مذهب شیعه و ژئوپلیتیک شیعه در استراتژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران است. همچنین شناخت سهم ژئوپلیتیک شیعه درتعیین اولویت های روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران و ارائه راهکارهای مناسب در خصوص تبیین استراتژی سیاست های منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران و شناخت موانع و محدودیتهای موجوددرارتباط بانحوه تبیین اولویتهای ژئوپلیتیک شیعه واستراتژی سیاستهای منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران و شناخت زمینه های جدید وبرنامه ریزی بهینه در ارتباط با گسترش ژئوپلیتیک شیعه در تبیین قدرت منطقه ای جمهوری اسلامی ایران از دیگر اهداف تحقیق در این پایان نامه می باشد

1-7-محدوده تحقیق:

محدوده جغرافیایی این تحقیق منطقه جنوب غربی قاره آسیا، کشورهای موسوم به خاورمیانه می باشد. خاورمیانه منطقه‌ای است که سرزمین‌های میان دریای مدیترانهو خلیج فارسرا شامل می‌شود. خاورمیانه بخشی از آفریقا-اوراسیایا به طور خاص آسیاشمرده می‌شود و در بعضی موارد جزئی از آفریقای شمالیرا در برمی‌گیرد.

اهمیت و ضرورت تحقیق:

با توجه به رشد و نمو مذهب شیعه با تاسیس جمهوری اسلامی ایران و عملکرد ژئوپلیتیکی آن و موضع گیری های منطقه ای و فرامنطقه ای، تبین استراتژی های جمهوری اسلامی در مقابله با این مواضع می تواند، راهگشا و ترسیم کننده حفظ قدرت منطقه ای ایران با استفاده از داشته های ژئوپلیتیکی علل الخصوص ژئوپلیتیک شیعه باشد.

1-8-متغیر های تحقیق:

با توجه به موضوع تحقیق که عبارتست از :

نقش ژئوپلیتیک شیعه در استراتژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران، ژئوپلیتیک شیعه به عنوان(متغیر مستقل) و استراتژی منطقه گرایی جمهوری اسلامی ایران به عنوان (متغیر وابسته) می باشد.

1-9-بهره وران تحقیق:

این تحقیق می تواند مورد استفاده مسئولان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران همانند، وزارت امور خارجه، مرکز تحقیقات استراتژیک جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، کمسیونهای مربوط به سیاست گذاری خارجی جمهوری اسلامی ایران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز آموزش های بین المللی حوزه های علمیه، سازمان کنفرانس اسلامی و ارتباطات اسلامی و مراکز بین المللی فعال در امور تقریب بین مذاهب و تشیع و... مورد استفاده قرار گیرد.

1-10-کاربرد تحقیق: بیشترین کاربرد تحقیق در زمینه اتخاذ تصمیمات لازم در خصوص بهره گیری از ژئوپلیتیک شیعه در اعتلای استراتژی های جمهوری اسلامی ایران جهت مقابله با چالشها و موانع پیش رو می باشد. از آنجایی که تبین مواضع و راهبردها نیازمند شناخت دقیق جریانات مخالف با ژئوپلیتیک شیعه می باشد، لذا شناسایی عوامل قوت و ضعف این مقوله، توانمندی سیاستگذاران و مراکز راهبردی جمهوری اسلامی را جهت تبین راهبردها بیشتر می نماید.

1-11-سازماندهی تحقیق:تحقیق حاضر در پنج فصل، شامل بیان مساله(بیان مساله، سوال تحقیق، فرضیه های تحقیق، روش تحقیق، پیشینه تحقیق، اهداف تحقیق، محدوده تحقیق، اهمیت و ضرورت تحقیق، متغیرهای تحقیق، بهره وران تحقیق، کاربرد تحقیق، سازماندهی تحقیق، موانع و محدودیتهای تحقیق، واژه ها و مفاهیم) ومبانی نظری تحقیق شامل(سیر تحول و ماهیت جغرافیای سیاسی-ژئوپلیتیک و جغرافیای سیاسی-ژئوپلیتیک در بستر زمان- پیشگامان و نظریه پردازان ژئوپلیتیک- عوامل موثر بر ژئوپلیتیک سیر اندیشه ها و نگرشهای ژئوپلیتیک -قدرت و ژئوپلیتیک- منطقه گرایی- استراتژی- مذهب و ژئوپلیتیک- ژئوپلیتیک شیعه و اندیشمندان آن- مکتب رآلیسم-مکتب رادیکالیسم) فصل سوم عرصه طبیعی و ویژگیهای جغرافیایی تحقیق و فصل چهارم یافته های تحقیق ودر فصل پنجم که شامل نتیجه گیری ارزیابی فرضیه ها و پیشنهادهای تحقیق است، سازماندهی شده است.

1-12-موانع و محدودیت های تحقیق:

- عدم دسترسی به اطلاعات و راهبردهای کشورهای منطقه بخاطر امنیتی و سری بودن آنها

- کمبود مطالعات و منابع اطلاعاتی در مورد فلسطین اشغالی

- عدم دسترسی به منابع اطلاعاتی کشورهای منطقه در داخل استان

- بالا بودن هزینه های جانبی برای دسترسی به اطلاعات جهت رجوع به کتابخانه ها و مراکز اطلاعاتی

- پیچیدگی روابط بین الملل و مسایل ژئوپلیتیکی برای درک درست از مواضع کشورها و ... .

1-13-واژه ها و مفاهیم:

ژئوپلیتیک:

پیروز مجتهد زاده: ((ژئو پلیتیک یا سیاست جغرافیایی اثر محیط و اشکال یا پدیده های محیطی چون موقعیت جغرافیایی، شکل زمین، منابع کمیاب، امکانات ارتباطی و انتقالی(زمینی، دریایی و هوایی و فضایی)، وسایل ارتباط جمعی و... را در تصمیم گیری های سیاسی ، بویژه در سطوح گسترده منطقه ای و جهانی را مطالعه می کند.(مجتهد زاده:128:1381)

حافظ نیا نیز ژئوپلیتیک را مطالعه رفتار سیاسی دولت ها، گروهها و سازمانها در مورد جنبه های فضایی، محیطی و انسانی می داند(حافظ نیا:25:1379).

همچنین عزتی ژئوپلیتیک رااین گونه تعریف می کند: ژئوپلیتیک عبارتست از درک واقعیتهای محیط جغرافیایی به منظور دستیابی به قدرت، به نحوی که بتوان در بالا ترین سطح وارد بازی جهانی شد و منافع ملی و حیات ملی را حفظ کرد.(عزتی:7:1380)

-ژئوپلیتیک شیعه: ژئوپلیتیک شیعه منظور ما این است که از یک مقطع زمانی خاص، تشیع از حالت یک مذهب صرف خارج شده و به یک پدیده دارای بار سیاسی تبدیل شده است و در یک کشور بزرگ و مهم و دارای قدرت منطقه‌ای به طور کامل و در صحنه بین‌المللی و جهانی به صورت جسته و گریخته خودش را نشان می‌دهد.(احمدی:18:1390)

- استراتژی: فن و علم توسعه و به کارگیری قدرت سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی ملت، هنگام جنگ و صلح، به منظور تأمین حداکثر پشتیبانی از سیاستهای ملی و افزایش احتمال دستیابی به نتایج مطلوب برای کسب حداکثر پیروزی و حداقل شکست. هرگاه قدرت سیاسی، نظامی، فرهنگی و اقتصادی، در جهت دستیابی به اهداف نظامی یک ملت به کار رود، استراتژی نظامی نامیده میشود به همین ترتیب برای هر یک از ابعاد سیاسی، فرهنگی و اقتصادی نیز می توان یک تعریف از استراتژی ارائه داد.(صلح جو:1386:22)

-منطقه گرایی:منطقه گرایی در سیاست بین الملل به گسترش قابل ملاحظه ای از همکاری های سیاسی و اقتصادی میان دولتها و سایر بازیگران در نواحی جغرافیایی خاص اشارت دارد. البته نزدیکی جغرافیایی، درجه بالای تعاملات، چارچوب های نهادی و هویت های فرهنگی بر حسب درجه انسجام اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و سازمانی تجزیه و تحلیل می شود.

-جمهوری اسلامی ایران:

ایران با نام رسمی جمهوری اسلامی ایران کشوری در جنوب غربی آسیا و در منطقه خاورمیانه با ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع وسعت و بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۲دارای جمعیتی حدود ۷۷،۱۸۹،۶۶۹ تن است. پایتخت، بزرگ‌ترین شهر و مرکز سیاسی و اداری ایران، تهران است.





تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت ها ....

تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت ها  ....

تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت ها ....

چکیده:

این پژوهش به بررسی تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه­گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت­ها طی دوره زمانی 1383 تا 1390پرداخت. ارائه مجدد برای بازار حاوی اطلاعات جدیدی است. کیفیت سود و به صورت عام­تر کیفیت گزارشات مالی، مورد علاقه کسانی است که از گزارش­های مالی برای تصمیم­گیری­های سرمایه­گذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده می­کنند. از سوی دیگر، از دیدگاه سرمایه­گذاری، کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش می­باشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایه­ها خواهد شد. از دیدگاه سرمایه­گذاران اخبار ارائه مجدد فقط بیانگر مشکلات عملکرد دوره گذشته نیست بلکه نوعی پیش­بینی مشکلات آتی برای شرکت و مدیریت آن نیز محسوب می­شود. به عبارت دیگر، موجب سلب اعتماد سرمایه­گذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سودهای گزارش شده می­گردد. در حقیقت، صورت­های مالی تجدید ارائه شده به صورت شفاف و صریح، پیام و علامتی پیرامون قابل اتکا نبودن صورت­های مالی دوره­های گذشته و کیفیت پایین آنها ارائه می­نماید. بنابراین متعاقب ارائه مجدد، انتظارات سرمایه­گذاران در ارتباط با جریان­های نقدی آتی و نرخ بازده مورد انتظار آنها تغییر می­یابد. در این تحقیق سعی شد تا به بررسی تاثیر کیفیت سود (با استفاده از مدل­ دی­چو و دی­شف و مدل اسلوان) بر واکنش سرمایه­گذران به گزارشات مالی تعدیل شده (با استفاده از بازده اضافی سهام) پرداخته شود. نتایج بدست آمده نشان داد که کیفیت سود تاثیر قابل توجهی بر واکنش سرمایه­گذاران به گزارشات مالی تعدیلی داشته است بطوری که در شرکت­هایی که کیفیت سود بالاتری داشته­اند، میزان بازده اضافی بدست آمده مقداری مثبت و قابل توجه بوده و واکنش سرمایه­گذاران به گزارشات مالی تعدیل شده در شرکت­های با کیفیت سود پایین در مقایسه با شرکت­های با کیفیت سود بالا، مقداری منفی بوده است. در واقع از دیدگاه بازار و سرمایه­گذاران، گزارشات مالی تعدیل شده شرکت­های با کیفیت سود پایین­، واکنش منفی­تری را در پی داشته و این در حالی است که واکنش بازار به گزارشات مالی تعدیل شده در شرکت­های با کیفیت سود بالاتر، مثبت­تر بوده است. همچنین از میان دو مدل مورد استفاده جهت سنجش کیفیت سود، مدل کیفیت سود دی­چو و دی­شف معنادار می­باشد و تاثیر این متغیر بر واکنش سرمایه­گذاران به گزارشات تعدیلی قابل توجه بوده است اما مدل کیفیت سود اسلوان چندان معنادار و با اهمیت نبوده است.

واژگان کلیدی: کیفیت سود، تجدید ارائه صورت­های مالی، مدل دی­چو و دی­شف، مدل اسلوان، محتوای اطلاعاتی کیفیت سود

 فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- مقدمه .... 2

1-2- بیان مسأله... 3

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق.. 4

1-4- جنبه جدید و نوآوری بودن تحقیق.... 4

1-5- اهداف تحقیق... 5

1-6- سوال تحقیق.................................................................................................. 5

1-7- فرضیه تحقیق................................................................................................ 6

1-8- روش تحقیق.................................................................................................. 6

1-9- روش و طرح نمونه­برداری................................................................................ 7

1-10- ابزار گردآوری داده­ها..................................................................................... 7

1-11- ابزار تجزیه و تحلیل...................................................................................... 8

1-12- قلمرو تحقیق................................................................................................ 8

1-12-1- قلمرو مکانی تحقیق.................................................................................... 8

1-12-2- قلمرو زمانی تحقیق................................................................................... 8

1-12-3- قلمرو موضوعی تحقیق............................................................................... 8

1-13- متغیرهای تحقیق و نحوه اندازه­گیری آن­ها............................................................. 9

1-13-1- متغیر مستقل............................................................................................ 9

1-13-1-1- کیفیت سود بر اساس اقلام تعهدی................................................................. 9

1-13-1-2- شناسایی کیفیت سود با استفاده از الگوی اسلوان (1996).................................... 10

1-14-2- متغیر وابسته............................................................................................ 11

1-15- مدل تحقیق.................................................................................................. 11

1-16- روش تحلیل................................................................................................ 13

1-17- کاربرد نتایج تحقیق........................................................................................ 13

1-18- ساختار کلی تحقیق......................................................................................... 13

فصل دوم: مبانی نظری و مروری بر پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه ......................................................................................................... 16

2-2- محتوای اطلاعاتی تجدید ارائه صورت­های مالی....................................................... 17

2-3- کیفیت سود.................................................................................................... 18

2-3-1- تعاریف.................................................................................................... 18

2-3-2- نظریه کیفیت سود........................................................................................ 21

2-3-3- دیدگاه­های مختلف در مورد کیفیت سود................................................................ 21

2-3-4- اهمیت ارزیابی کیفیت سود............................................................................. 24

2-3-5- معیارهای اندازه­گیری کیفیت سود...................................................................... 25

2-3-6- قابلیت پیش­بینی سود..................................................................................... 26

2-3-7- ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی و مفهوم پایداری سود........................... 27

2-3-8- نوسان­پذیری سود......................................................................................... 30

2-3-9- تحلیل کیفیت سود......................................................................................... 30

2-3-10- نقش حسابرسان مستقل در ارتباط با کیفیت سود................................................... 32

2-3-11- تحلیل بنیادی کیفیت سود.............................................................................. 33

2-3-11-1- تولید جریان نقدی................................................................................... 33

2-3-11-2- کیفیت حساب­های دریافتنی....................................................................... 34

2-3-11-3- کیفیت (اندازه­گیری) موجودی کالا................................................................ 34

2-3-11-4- کیفیت حساب دارایی­های ثابت.................................................................... 35

2-3-11-5- کیفیت بدهی­ها و افشاء............................................................................ 35

2-3-12- ارزیابی فعالیت­های مدیریت سود.................................................................... 36

2-3-13- محیط رقابتی............................................................................................ 36

2-3-14- دیگر فاکتورهای خاص شرکت....................................................................... 36

2-3-15- محتوای اطلاعاتی سود................................................................................ 37

2-3-16- محتوای اطلاعاتی سود تعهدی........................................................................ 37

2-3-17- رفتار سرمایه­گذاران در واکنش به اطلاعات صورت­های مالی.................................. 38

2-3-18- محتوای اطلاعاتی اعلام سود پیش‌بینی‌شده (برآوردی) و تاثیر اعلام سود برآوردی بر نوسانات قیمت سهام........................................................................................................................ 40

2-3-19- شفافیت اطلاعات مالی و محتوای اطلاعاتی سود.................................................. 42

2-3- مرور پیشینه تحقیق......................................................................................... 45

2-3-1- تحقیقات خارجی.......................................................................................... 45

2-3-1-1- کیفیت سود............................................................................................. 45

2-3-1-2- گزارشات تعدیل سود................................................................................. 49

2-3-2- تحقیقات داخلی............................................................................................ 52

2-3-2-1- کیفیت سود............................................................................................. 52

فصل سوم: روش تحقیق

3-1- مقدمه ......................................................................................................... 57

3-2- روش تحقیق.................................................................................................. 58

3-3- فرضیه­های تحقیق........................................................................................... 58

3-4- متغیرهای تحقیق و شاخص­های اندازه­گیری آن­ها...................................................... 59

3-4-1- متغیر وابسته.............................................................................................. 59

3-4-2- متغیر مستقل.............................................................................................. 59

3-5- معرفی مدل تحقیق........................................................................................... 61

3-6- قلمرو تحقیق.................................................................................................. 63

3-6-1- قلمرو زمانی............................................................................................... 63

3-6-2- قلمرو مکانی.............................................................................................. 63

3-6-3- قلمرو موضوعی.......................................................................................... 63

3-7- نمونه آماری.................................................................................................. 63

3-8- ابزار و نحوه گردآوری داده­ها............................................................................. 65

3-9- آمار توصیفی................................................................................................. 66

3-10- آزمون­های پیش فرض رگرسیون....................................................................... 66

3-10-1- آزمون نرمال بودن..................................................................................... 66

3-10-2- آزمون معنادار بودن.................................................................................... 66

3-10-2-1 آزمون معنادار بودن رگرسیون..................................................................... 66

3-10-2-2- آزمون معنادار بودن ضرایب...................................................................... 67

3-10-3- آزمون دوربین- واتسون............................................................................... 67

3-10-4- نمودارهای پراکنش باقیمانده در مقابل مقادیر برآورد شده........................................ 68

3-10-5- آزمون هم­خطی......................................................................................... 68

3-11- آزمون معنادار بودن مدل رگرسیونی................................................................... 68

3-13- آزمون لون ................................................................................................ 69

3-14- خلاصه فصل............................................................................................... 69

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل اطلاعات

4-1- مقدمه ......................................................................................................... 72

4-2- آمار توصیفی متغیرهای تحقیق............................................................................ 73

4-3- آزمون­های پیش­فرض رگرسیون.......................................................................... 76

4-3-1- آزمون نرمال بودن توزیع متغیر وابسته.............................................................. 77

4-3-2- آزمون نرمال بودن خطاها.............................................................................. 79

4-3-3- آزمون هم خطی.......................................................................................... 80

4-3-4- نمودارهای پراکنش...................................................................................... 81

4-4- تجزیه و تحلیل مدل­های تحقیق............................................................................ 84

4-4-1- نتایج مدل با استفاده از مدل کیفیت سود دی­چو و دی­شف (DDEQ)............................. 85

4-4-2- نتایج مدل با استفاده از مدل کیفیت سود اسلوان (EQ).............................................. 92

4-4-3- آزمون مقایسه میانگین بین دو گروه................................................................... 97

4-4-4- آزمون فرضیه دوم....................................................................................... 102

4-5- خلاصه فصل................................................................................................. 108

فصل پنجم : خلاصه، نتیجه­گیری و پیشنهادها

5-1- مقدمه ......................................................................................................... 110

5-2- خلاصه نتایج آزمون فرضیه­های تحقیق.................................................................. 111

5-2-1- خلاصه نتایج آزمون فرضیه اول تحقیق.............................................................. 111

5-2-1-1- نتایج فرضیه اول بر اساس مدل کیفیت سود دی­چو و دی­شف.................................. 111

5-2-1-2- نتایج فرضیه اول با استفاده از مدل کیفیت سود اسلوان.......................................... 113

5-2-2- خلاصه نتایج آزمون فرضیه دوم تحقیق............................................................... 115

5-3- محدودیت­های تحقیق........................................................................................ 118

5-4- پیشنهادهای تحقیق........................................................................................... 118

5-4-1- پیشنهادهای مبتنی بر نتایج آزمون فرضیه­ها......................................................... 118

5-4-2- پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی......................................................................... 119

5-5- نتیجه­گیری.................................................................................................... 120

منابع و مأخذ ........................................................................................................ 122

 فهرست جدول­ها و شکل­ها:

جدول 2-1- معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوطه (طبقه­بندی کاترین و ویسنت)............ 25

جدول 4-1- آماره­های نوصیفی................................................................................... 74

جدول 4-2- بررسی نرمال بودن توزیع متغیر بازده اضافی سهام........................................... 78

جدول 4-3- خلاصه نتایج مدل.................................................................................... 86

جدول 4-4- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون................................................................... 86

جدول 4-5- نتایج آزمون فرضیه تحقیق......................................................................... 89

جدول 4-6- خلاصه نتایج مدل.................................................................................... 92

جدول 4-7- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون................................................................... 92

جدول 4-8- نتایج آزمون فرضیه تحقیق......................................................................... 94

جدول 4-9- نتایج آزمون همسانی واریانس..................................................................... 99

جدول 4-10- جدول مقایسه­ای واکنش سرمایه­گذاران به شرکت­های با کیفیت سود بالا و با کیفیت سود پایین 99

جدول 4-11- آماره t آزمون...................................................................................... 100

جدول 4-12- خلاصه نتایج مدل.................................................................................. 102

جدول 4-13- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون................................................................. 103

جدول 4-14- نتایج آزمون فرضیه تحقیق....................................................................... 104

فصل اول

کلیات تحقیق

1-1- مقدمه

گزارش­های مالی، از مهم­ترین فرآورده­های سیستم حسابداری است، که از اهداف عمده آن فراهم آوردن اطلاعات لازم برای ارزیابی عملکرد و توانایی سودآوری بنگاه اقتصادی است. یکی از اقلام حسابداری که در گزارش­های مالی (صورت سود و زیان) تهیه و ارائه می­شود سود خالص است، که کاربردهای متفاوتی دارد. معمولا سود به عنوان مبنایی برای محاسبه مالیات، عاملی برای تدوین سیاست­های تقسیم سود و راهنمایی برای سرمایه­گذاری و تصمیم­گیری و بالاخره عاملی برای پیش­بینی عملکرد آتی شرکت به شمار می­آید.

محاسبه سود خالص بنگاه اقتصادی متاثر از روش­ها و برآوردهای حسابداری است، بدین لحاظ امکان دستکاری سود توسط مدیریت وجود دارد. وجود زمینه مناسب برای تخریب سود (ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پاره­ای از محدودیت­های ذاتی حسابداری از جمله نارسایی­های موجود در فرآیند برآوردها و پیش­بینی­های آتی و همچنین امکان استفاده از روش­های متعدد حسابداری توسط بنگاه) موجب شده است که سود واقعی بنگاه از سود گزارش شده در صورت­های مالی متفاوت باشد. در همین راستا از آنجایی که سود از مهم­ترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین کننده ارزش بنگاه­های اقتصادی تلقی می­گردد، موضوع کیفیت سود مورد توجه محققان و دست­اندرکاران حرفه حسابداری و مدیریت سرمایه­گذاری قرار گرفته است. توجه حرفه حسابداری برمحور این هدف استوار است که آیا سود خالص گزارش شده عملکرد عملیاتی واحد تجاری را به طور منصفانه منعکس می­کند یا خیر. با توجه به اهمیت کیفیت سود این پژوهش سعی دارد به بررسی تاثیر کیفیت سود بر میزان و نوع واکنش بازار و سرمایه­گذاران (به گزارشات تعدیلی) بپردازد.

1-2- بیان مسأله

سود یکی از با اهمیت­ترین اقلام صورت­های مالی است که در شرکت­ها به عنوان یکی از معیارهای تصمیم­گیری برای ارزیابی عملکرد و تعیین ارزش بنگاه اقتصادی محسوب می‌شود. هدف از گزارش سود، تامین و ارایه اطلاعات مفید برای اندازه‌گیری کارایی مدیریت، پیش­بینی آینده واحد انتفاعی و توزیع آتی سودسهام، مبنایی برای تشخیص مالیات، بررسی قیمت محصولات و... برای ذینفعان می‌باشد. (احمدپور، 1388).

در تعیین ارزش شرکت علاوه بر کمیت سود، به کیفیت آن (زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی) نیز باید توجه کرد. سود حسابداری و اجزای مربوط به آن از جمله اطلاعاتی است که در تصمیم­گیری استفاده­کنندگان موثر است. در صورتی­که سود حسابداری گزارش شده فاقد کیفیت باشد، عدم اطمینان ایجاد می­گردد، عدم اطمینان مزبور منجر به ایجاد ریسک و در نهایت تقاضای یک نرخ بازده بالاتر از جانب سهام­داران می­شود. افزایش نرخ بازده مورد انتظار سهام­داران، هزینه سرمایه سهام عادی را افزایش داده و به تبع آن هزینه سرمایه شرکت افزایش می­یابد. (احمدپور، 1388)

کیفیت سود و به صورت عام­تر کیفیت گزارشات مالی، مورد علاقه کسانی است که از گزارش­های مالی برای تصمیم­گیری­های سرمایه­گذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده می­کنند. از دیدگاه سرمایه­گذاری، کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش می­باشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایه­ها خواهد شد. از طرفی،کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرح­های با بازده واقعی به طرح­های با بازده غیرواقعی می­شود که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت.(اسماعیلی، 1389)

به همین جهت سرمایه­گذاران و سایر استفاده­کنندگان از صورت­های مالی عموما با اطلاعات منتشر شده توسط شرکت­هایی که از کیفیت سود پایین­تری برخوردارند با تردید بیشتری برخورد می­نمایند. به همین جهت این تحقیق در پی پاسخگویی به این سئوال است که تفاوت در کیفیت سود شرکت­ها چه تاثیری بر میزان و نوع واکنش بازار و سرمایه­گذاران به گزارشات تعدیلی دارد. انتظار این تحقیق بر آن است که سرمایه­گذاران در مورد شرکت­هایی که از کیفیت سود پایین­تری برخوردارند در مقایسه با شرکت­هایی که از کیفیت سود بالاتری برخوردارند نسبت به گزارشات تعدیلی سود واکنش کمتری نشان دهند. در این تحقیق واکنش بازار با استفاده از بازده اضافی سهام در بازه زمانی انتشار گزارشات تعدیلی اندازه­گیری و مورد مطالعه قرار گرفته است.

1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق

1. تاکنون در رابطه با تاثیر احتمالی کیفیت سود بر واکنش سرمایه­گذاران به گزارشات مالی تعدیلی تحقیقی انجام نگرفته است که این تحقیق می­تواند در جهت رابطه فوق موثر واقع گردد.

  1. فهمبهترازعکس­العمل سرمایه­گذارانو عوامل موثر بر آن، می­تواند به ارائه راه­کارهایی برای افزایش سطح اطمینان سرمایه­گذاران در بازارهایمالیکمک کند و از این طریق زمینه بهبود وسودمندی در تخصیص منابع توسط شرکت­ها را فراهم می­آورد.

 1-4- جنبه جدید و نوآوری بودن تحقیق

با توجه به بررسی­های صورت گرفته مشخص گردید که این تحقیق تاکنون در ایران انجام نشده است، لذا از این جهت دارای تازگی بوده و همراه با نوآوری است، همچنین مدل­های مورد استفاده در این تحقیق بالاخص مدل مورد استفاده برای واکنش بازار به گزارشات تعدیلی نیز از دیگر جنبه­های جدید و نوآوری تحقیق به شمار می­آید.

1-5- اهداف تحقیق

ü اهداف اصلی

  1. مطالعه تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه­گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.
  2. اندازه­گیری کیفیت سود بر اساس بر اساس دو الگوی اسلوان[1] (1996) و اقلام تعهدی (2002) و بررسی اینکه کدام یک در پیش­بینی واکنش بازار مفیدتر است.

ü اهداف فرعی

  1. کمک به سرمایه­گذاران با ارائه شاخص­هایی به جهت ارزیابی هر چه بهتر سهام خریداری شده.

2. کمک به اداره کنندگان بورس اوراق بهادار تهران به منظور افزایش کارایی بازار سرمایه.

1-6- سوال تحقیق

با توجه به مطالب مطرح شده فوق سوالات پزوهش به صورت زیر گسترش می­یابد:

سوال اول: آیا شرکت­هایی که کیفیت سود پایین­تری دارنددر مقایسه با شرکت­های با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیف­تری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد؟

سوال دوم: آیا کیفیت سود اندازه­گیری شده با استفاده از الگوی اسلوان (1996)، از کیفیت سود اندازه­
گیری شده با استفاده از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف[2] (2002) در پیش­بینی واکنش بازار مفیدتر است؟

1-7- فرضیه تحقیق

با توجه به سوالات تحقیق، فرضیات این پژوهش به صورت زیر مطرح می­گردد:

فرضیه اول: شرکت­هایی که کیفیت سود پایین­تری دارنددر مقایسه با شرکت­های با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیف­تری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد.

فرضیه دوم: کیفیت سود اندازه­گیری شده با استفاده از الگوی اسلوان (1996)، از کیفیت سود اندازه­گیری شده با استفاده از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (2002) در پیش­بینی واکنش بازار مفیدتر است.

1-8- روش تحقیق

اینپژوهش، از لحاظ طبقه­بندی تحقیق بر مبنای هدف، این تحقیق از نوع تحقیقات کاربردی است و با توجه به اینکه بر شناخت رابطه علت و معلولیبینمتغیرهاتاکید دارد و تاثیر متغیر مستقل بر متغیر وابسته در آن اهمیت دارد پژوهشی تجربی است،از لحاظ روشی که برای آزمون کردن فرضیه­ها استفاده می­کندازنوعهمبستگی می­باشد و به دلیل اینکه واقعیت موجود در بورس را بررسی کرده و به آنچه که هست می­پردازد، در حوزه پژوهش­های اثباتی حسابداری قرار می­گیرد. همچنین برحسب نحوه گردآوری اطلاعات نوعی تحقیق پس­رویدادی به شمار می­آید.

1-9- روش و طرح نمونه­برداری

جامعه آماری در این تحقیق، شامل شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد. با قید محدودیت­های زیر برای جامعه آماری و تعدیل آن، نمونه آماری مشخص می­گردد. نمونهانتخابیاینتحقیقشامل شرکت­هاییمی­شودکه دارایشرایطزیرباشند:

1) شرکت­هایی که در سال­های 1383 تا 1390 اقدام به تعدیل گزارش­های مالی خود نموده­اند.

2) سال مالی آن­ها منتهی به پایان اسفند ماه باشد.

3) شرکت­هایی که حداکثر تا تاریخ 1/1/1383 در بورس اوراق بهادار پذیرفته شده باشند (یعنی قبل از سال 1383 در بورس پذیرفته شده باشند) و نام شرکت در دوره مورد بررسی از بین شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران حذف نشده باشد.

4) شرکت سرمایه­گذاری یا واسطه­گری مالی و بیمه نباشد.

5) در دوره مورد بررسی تغییر دوره مالی نداده باشند.

6) اطلاعات مالی شرکت برای دوره زمانی تحقیق موجود باشد.

1-10- ابزار گردآوری داده­ها

در این تحقیق به منظور تدوین مبانی و مفاهیم نظری از روش کتابخانه­ای استفاده خواهیم نمود. یعنی مطالعه مقاله، کتاب و پایان­نامه­های مختلف صورت خواهد پذیرفت. برای جمع­آوری داده­های مالی از لوح­های فشرده و نرم­افزارهای موجود مثل نرم­افزار ره­آورد نوین، نرم­افزار تدبیر پرداز مورد استفاده خواهد شد. سایتاینترنتیسازمانبورس اوراق بهادار تهران یکی دیگر از منابع اطلاعاتی این تحقیق است. همچنینبهمنظوراطمینانازصحتداده­هاینرم افزارهایمذکور،بهصورتنمونه­ای،اقلامیازاینداده­هاانتخابوبا اقلامواقعیدرصورت­هایمالیمطابقتداده خواهدشد.

1-11- ابزار تجزیه و تحلیل

در این تحقیق از نرم افزار Excel برای دسته­بندی، تلخیص و ایجاد پایگاه داده­ها استفاده خواهد شد و به منظور آزمون فرضیه­ها از نرم افزارSpssاستفاده می­شود.

در تحقیق حاضر ابتدا آماره­های توصیفی برای متغیر­های مدل رگرسیون ارائه می­شود. این آماره­ها عبارتند از: میانگین، تعداد، حداکثر، حداقل و انحراف معیار. این آماره­ها شمای کلی از تک­تک متغیر­های مدل به دست می­دهد. همچنین آزمون کولموگورف، اسمیرنف (K-S) برای آزمودن نرمال بودن توزیع جامعه، آماره F و آزمون ANOVA برای آزمودن معنادار بودن رگرسیون، آماره­های t برای آزمودن معنادار بودن ضرایب و آزمون دوربین واتسون به منظور بررسی استقلال خطاها از یکدیگر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

1-12- قلمرو تحقیق

1-12-1- قلمرو مکانی تحقیق

قلمرو مکانی تحقیق، شامل کلیه­ شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد. دسترسی آسان به اطلاعات این شرکت­ها، همچنین استاندارد بودن و همگن بودن اطلاعات این شرکت­ها دلیل انتخاب این شرکت­ها به عنوان جامعه آماری تحقیق است.

1-12-2- قلمرو زمانی تحقیق

افق زمانی پژوهش، یک دوره پنج ساله از سال 1383 تا 1390 می­باشد.

1-12-3- قلمرو موضوعی تحقیق

این پژوهش به دنبال تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایه­گذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است.

1-13- متغیرهای تحقیق و نحوه اندازه­گیری آن­ها

1-13-1- متغیر مستقل

در این تحقیق برای اندازه­گیری متغیر مستقل تحقیق(کیفیت سود) از دو مدل استفاده شده است که در ادامه به تشریح هریک از آن­ها می­پردازیم:

 1-13-1-1- کیفیت سود بر اساس اقلام تعهدی

برای اندازه گیری کیفیت سود از اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (DDEQ) (2002) استفاده می شود. اقلام تعهدی در مدل مذکور خطاهای عمدی برآورد که ناشی از دستکاری مدیریت سود و خطای غیر عمدی اقلام تعهدی را در نظر می گیرد. مدل مذکور به شرح زیر است:

که در آن:

= میانگین جمع دارایی­های شرکت i در سال های t و t-1

= جریانات نقدی عملیاتی شرکت i در سال t

= تغییرات در دارایی­های جاری شرکت i در سال های t-1 به t

= تغییرات در بدهی­های جاری شرکت i در سال های t-1به t

= تغییرات در وجه نقد شرکت i در سال های t-1 به t

= تغییرات در بدهی­های کوتاه مدت شرکت i در سال هایt-1به t

= تغییرات در درآمد شرکت در سال های t-1 به t

= اموال، ماشین آلات و تجهیزات ناخالص

در مدل فوق کیفیت سود برابر است با:

کیفیت سود که در این مدل با استفاده از انحراف معیار میانگین متحرک مقادیر باقیمانده مدل (از سال t-4 تا سال t) محاسبه می شود بیانگر این است که شرکت های با انحراف معیار بیشتر کیفیت سود پایین تری دارند.

1-13-1-2- شناسایی کیفیت سود با استفاده از الگوی اسلوان (1996)

کیفیت سود در الگوی اسلوان به شرح الگوی زیر می­باشد:

که در آن، عبارت از تعهد عملیاتی است؛ عبارت است از عایدی قبل از اقلام غیر مترقبه، جریان­های نقدی ناشی ناشی از عملیات است؛ میانگین ارزش دفتری اول و پایان دوره مجموع دارایی­هاست.پس از محاسبه برای تمام شرکت­های نمونه متغیر جدیدی به نام به منظور تفکیک شرکت­های نمونه به کیفیت سود ضعیف و قوی محاسبه و تعریف می­گردد. به منظور محاسبه این متغیر ابتدا میانه به دست آمده از شرکت­های نمونه محاسبه می­گردد. پس از محاسبه این میانه متغیر به شرح زیر محاسبه می­شود:

قدر مطلق اختلاف هر شرکت با مقادیر میانه کل نمونه­ها است. پس از محاسبه این متغیر شرکت­های نمونه بر اساس آن به دهک­های مختلف تقسیم می­گردند. شرکت­های قرار گرفته در دهک­های اول و دوم به عنوان شرکت­های با کیفیت سود قوی تلقی شده و سایر دهک­ها با کیفیت سود ضعیف طبقه­بندی می­گردد.

1-14-2- متغیر وابسته

در این تحقیق متغیر وابسته واکنش بازار در زمان ارائه گزارشات تعدیلی می­باشد که با استفاده از بازده اضافی سهام در بازه زمانی انتشار گزارشات تعدیلی اندازه­گیری می­شود:

 که در آن:

= Daily Ret بازده روزانه شرکت i برای روز های 0 و +1

IndRet= بازده بازار می­باشد.

[1] Sloan

[2] Dechow, P. M., and I. D. Dichev.





تست روش CVA برای یک مجموعه بانک ایرانی...

تست روش CVA برای یک مجموعه بانک ایرانی...

تست روش CVA برای یک مجموعه بانک ایرانی...

 فصل اول:

کلیات تحقیق

 1-1- مقدمه

امروزه، سازمان ها هزینه های فراوان و زمان زیادی را صرف تهیه، تدوین و اجرای استراتژی هایی می کنند تا بتوانند به اهداف بلندمدت و چشم اندازهای سازمان دست یابند؛ بنابراین، آگاهی از این که عملکرد سازمان تا چه حد در جهت رسیدن به این اهداف بوده و موقعیت سازمان در محیط پیچیده و پویای امروز کجاست؛ برای مدیران و سازمان ها اهمیت فراوانی دارد. ارزیابی عملکرد، از مهم ترین فرآیندهای راهبردی است که ضمن ارتقای پاسخ گویی، میزان تحقق اهداف و برنامه های هر سازمان رامشخص می کند (حسن زاده و زارع، 1387). در سراسر جهان عملیات بانکها را به عنوان یکی از مهم­ترین فعالیتهای هر نظام اقتصادی می­دانند. هر فعالیتی که مستلزم کسب سرمایه و منابع مالی باشد، بی­تردید به دخالت بانکها و موسسات مالی نیازمند است. به دلیل نقش بسیار مهم و اساسی بانکها در اکثر فعالیتهای اقتصادی، بررسی عملکرد (بهره­وری و کارایی) هر یک از بانکهای موجود در سیستم بانکی کشور که بیشتر آنها دولتی هستند و با سرمایه­های ملی ایجاد شده­اند مانند سایر موسسات اقتصادی و بخش عمومی از جایگاه ویژه­ای برخوردار است. از طرف دیگر با توجه به خصوصی شدن تعدادی از بانکهای دولتی و ورود بانکهای خصوصی و موسسات مالی، عرصه بانکداری کشور به سمت رقابتی شدن در حرکت می­باشد

در اقتصاد مبتنی بر بازار ، نظام بانکی مسوولیت بسیار سنگینی بر عهده دارد و یکی از مهمترین اجزای اقتصاد کشوراست .رشد وشکوفایی یا رکود اقتصادی کشور با طرز کار موسسات مالی ارتباط نزدیک دارد نظام بانکی خدماتی عرضه می کند که بدون آن سیستم اقتصادی کشور از حرکت باز می ماند.

سرمایه موجود دربانکها منبع اصلی خرید محصولات وخدمات ،و وامهای اعطایی آنها، منبع ایجاد اعتبار برای تمام واحدهای اقتصادی مانند خانواده ها، مشاغل، شرکتها ودولت است، بنابراین فعالیت بهینه بانکها واستفاده موثر از امکانات در دسترس آنها برای رسیدن به اهدافشان ازجمله استفاده از سرمایه وتجهیز آن ،برفعالیت های مختلف اقتصادی ووضع کلی اقتصاد کشور بسیار موثر می باشد (ونوس وصفاییان ،1381) به زعم کاپلان و نورتون (1386) سازمان ها در هر محیطی که فعالیت می کنند به طور دائم نیازمند بهبود عملکرد بوده و باید تمام تلاش خود را در جهت دستیابی به تعالی عملکرد به کار گیرند، که این امر نشان دهنده این واقعیت است که ارزیابی عملکرد همواره از موضوعات چالش برانگیز مدیریت سازمان هاست و تعیین و تبیین شاخص های مناسب برای ارزیابی عملکرد سازمان ها در راه رسیدن به اهداف و چشم اندازهای سازمان از اهمیت فراوانی برخوردار است. (الوانی، 1380)

با کاراتر شدن شعب ناکارا، ضمن کاهش بهای تمام شده خدمات و جلوگیری از اتلاف منابع می­توان در عرصه رقابت، عملکرد مناسبی داشت. اما یکی از ابزارهای کارآمد که این مهم را محقق ساخته، روش تحلیل پوششی داده­ها [1](DEA) با پشتوانه­ای بالغ بر 2500 مرجع معتبر نظری و تجربی است که بر پایه مدل­های ریاضی استوار است (لوسیانو و همکاران[2]2007 (این روش یکی از دقیق­ترین و بهینه­ترین روشهای ارزیابی و اندازه­گیری کارایی می­باشد که در این تحقیق، مبنای محاسبات قرار خواهد گرفت.

 1-2- بیان مساله تحقیق

در ادبیات اقتصادی جهان امروز، نقش و اهمیت نظام مالی و به تبع آن، موسسات مالی و اعتباری به مثابه بازوهای اجرایی این نظام و ابزار رشد و توسعه اقتصادی کشور کاملاً ملموس است . به نحوی که توسعه پایدار اقتصادی بدون رشد و توسعه موسسات مالی امکان پذیر نیست. کارایی بانکها و نحوه محاسبه آن ازجمله موضوعات مهمی است که علاوه بر مدیران بانکها و صاحبان سهام این موسسات مالی، مورد علاقه مشتریان استفاده کننده از خدمات بانکی می باشد لذا افزایش کارایی و بهره وری در مؤسسات مالی یکی از اقدامات اساسی در مسیر توسعه اقتصادی کشورهاست. از طرفی تخصیص بهینه منابع در یک بنگاه مستلزم ارزیابی و سنجش مستمر عملکرد واحدهای آن است. )حسین زاده 1386)

ارزیابی عملکرد فرایندی است که به سنجش، اندازه گیری، ارزش گذاری و قضاوت درباره عملکرد یک واحد، طی دوره ای معین می پردازد. به طور کلی این نظام به مقایسه واحدهای مختلف و چگونگی دستیابی به وضعیت مطلوب با در نظر گرفتن معیارها و شاخص های معین پرداخته و هدف اصلی آن بازنگری، اصلاح و بهبود مستمر واحدها می باشد. (کوشک 1385)

مباحث ارزیابی عملکرد را می توان از زوایای متفاوتی مورد بررسی قرار داد . دو دیدگاه اساسی سنتی و نو در این باره وجود دارد. دیدگاه سنتی، قضاوت و یادآوری عملکرد و کنترل ارزیابی شونده را هدف قرار داده و سبک دستوری دارد. این دیدگاه صرفاً معطوف به عملکرد دوره زمانی گذشته است و با مقتضیات گذشته نیز شکل گرفته است. دیدگاه نو، آموزش، رشد و توسعه ظرفیت های ارزیابی شونده، بهبود و بهسازی افراد و سازمان و عملکرد آن، ارائه خدمات مشاوره ای و مشارکت عمومی ذی نفعان، ایجاد انگیزش و مسئولیت پذیری برای بهبود کیفیت و بهینه سازی فعالیت ها و عملیات را هدف قرار داده و مبنای آن را شناسایی نقاط ضعف و قوت و تعالی سازمانی تشکیل می دهد. خاستگاه این دیدگاه مقتضیات معاصر بوده و به ارزیابی سیستمی عملکرد با استفاده از تکنیک ها و روش های مدرن، توسعه پیدا می کند . حوزه تحت پوشش اندازه گیری عملکرد می تواند سطح کلان یک سازمان، یک واحد، یک فرایند و کارکنان باشد. (دادگر و نیک نعمت 1386)

ارزیابی واحدهای بانکی به دلیل تنوع خدمات ارائه شده از پیچیدگی خاصی برخوردار است. روشهای موجود ارزیابی و سنجش واحدهای بانکی روشهایی تجربی هستندکه به دلایل استاندارد نبودن، نتایج آنها در بانکهای مختلف با یکدیگر قابل مقایسه نیستند. به علاوه این روشها به کارایی واحدها توجه نداشته و صرفا ستاده واحدها را مد نظر قرار میدهند.

متدلوژی تحلیل پوششی داده ها(DEA) متدلوژی علمی و غیر پارامتری برای ارزیابی کارایی واحدهاست که کاربردهای متعددی در سنجش کارایی واحدهای بانکی داشته ودر مقایسه با سایر مدل ها روش بهتری برای سازماندهی و تحلیل داده هاست زیرا اجازه میدهد که کارایی در طول زمان تغییر کند و به هیچ گونه پیش فرضی در مورد مرز کارایی نیاز ندارد) وو و همکاران[3] 2005) بنابراین بیش از سایر دیدگاه ها در ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار گرفته است و روش مناسبی برای مقایسه کارایی واحدهای مختلف می باشد.

در پیاده سازی تکنیک تحلیل پوششی داده ها همواره با دو چالش مواجه می شویم که یکی از آنها انتخاب روش یا مدل DEA و دیگری انتخاب متغیرهای ورودی و خروجی آن می باشد. لذا یکی از موضوعات پژوهشی قابل توجه در تحلیل پوششی داده ها(DEA) انتخاب شاخص های ورودی و خروجی است کهدرتحلیل هایکارایی ازمباحثساختاریواساسیتحلیلمیباشد. این مبحث درمورد بنگاههایمالیمانندبانکهاومؤسساتبیمهاهمیتدوچندان پیدا خواهد کرد،چرا کهدراینبنگاهها،تفکیککالاوخدماتواسطه ایبهورودیوخروجی،گاهیبهسادگی قابلانجام نبودهوکالاوخدماتیوجودخواهندداشت کهازخصوصیاتهردودستهبرخوردارمیباشند. در مطالعات مربوط به ارزیابی کارایی در سطح واحدهای بانکی به روش تحلیلپوششیدادهها(DEA) شیوههایمختلفیبرایتعیینورودیوخروجیهای مربوط به این روشبه کار برده شده است. ولی همچنان مشکلات زیادی از قبیل گزینش ابزار های انتخاب، تجزیه و تحلیل همبستگی روی متغیرها و طبقه بندی کردی ورودی و خروجی های مختلف در این زمینه وجود دارد. به منظور انتخاب صحیح این متغیرها، توجه به دو عامل بسیار مهم که در انتخاب متغیرهای ورودی و خروجی موثر می باشند ضروریست. اولین عامل ، هدف تحقیق است که منجر به انتخاب متغیرهای ورودی و خروجی خاصی می شود و دومین عامل تاثیرگذار، محدودیتهای آماری و حجم نمونه مورد بررسی می باشد.(یان لو و همکاران[4]2012)

در این رساله روش جدیدی را برای انتخاب متغیرها پیشنهاد داده و با یک روش متداول تعیین ورودی و خروجی مقایسه می نماییم. در روش پیشنهادی برای تعیین متغیرهای ورودی و خروجی DEA از مفهوم ارزش افزوده نقدی(CVA) استفاده می شود. ارزش افزوده وجه نقد به طور منحصر بر اساس جریان وجوه نقد به دست می آید و از آنجا که جریان وجوه نقد تحت تاثیر روشهای مختلف برخوردهای متفاوت حسابداری در خصوص معاملات و رویدادهای یکسان در سطح واحد تجاری مختلف قرار نمی گیرند، نسبت به شاخص های سودآوری در تعیین عملکرد شرکت متقاعدکننده تر بوده و قابلیت مقایسه جنبه عملیاتی عملکرد مالی واحدهای تجاری مختلف را افزایش می دهد. لذا استفاده از این رویکرد برای تعیین متغیرهای ورودی و خروجی نتایج واقعی تی را نشان خواهد داد. بنابراین در این رساله برای انتخاب متغیرهای ورودی و خروجی تحلیل پوششی داده ها از روش مبتنی بر ارزش افزوده استفاده کرده و متغیرهایی را که روی جریان وجوه نقد هر واحد تصمیم گیرنده تاثیر می گذارند را در نظر می گیریم. سپس برای تعیین این شاخص ها روش مبتنی بر سودآوری را به کار بسته و با روش قبل مقایسه می نماییم

 1-3- تعاریف واژه های کلیدی

تحلیل پوششی داده ها : تکنیکی جهت محاسبه کارایی نسبی یک مجموعه از واحدهای تصمیم گیرنده در مقایسه با یکدیگر با استفاده از یک بر نامه ریاضی می باشد.

 ستانده[5]:ستانده یا خروجی، حاصل عملیات سیستم تولیدی است که می تواند بصورت کالا یا خدمات عرضه شود. (صمدی و مسیبی، 1389)

 نهاده[6]: نهاده یا ورودی، کلیه منابع مورد نیاز به منظور تولید کالا یا خدمات مورد نظر می باشد. (صمدی و مسیبی، 1389)

کارآیی[7] :عبارتست از نسبت بازده واقعی بدست آمده به بازده مورد انتظار (استاندارد و یا تعیین شده) و یا به عبارت دیگر کارایی نسبت کار انجام شده به مقدار کاری است که باید انجام گیرد.(صمدی و مسیبی، 1389)

( کارآیی ) = ستاده ها) مجموع وزنی خروجی ها / (نهاده ها (مجموع وزنی ورودی ها )

 ورودی ( در تحلیل پوششی داده ها) : عاملی است که با افزایش آن با حفظ تمام عوامل دیگر کارایی کاهش یافته و با کاهش آن با حفظ تمام عوامل دیگر کارایی افزایش می یابد.

 خروجی ( در تحلیل پوششی داده ها) : عاملی که با افزایش آن با حفظ تمام عوامل دیگر کارایی افزایش یافته و با کاهش آن و با حفظ تمام عوامل دیگر کارایی کاهش می یابد.

 واحدهای تصمیم‌گیرنده[8] : یک واحد تصمیم گیرنده (DMU) نهادی است که داده‌ها را به ستاده‌ها تبدیل می‌کند. DMUهایی که در DEA مورد استفاده قرار می گیرند باید همگن بوده و دارای داده‌ها و ستاده‌های یکسان و هم نوع باشند. (رنگرز،1388)

 سود:سود در حسابداری به تفاوت بین درآمد تحقق‌یافته حاصل از معاملات دوره و بهای تاریخی منقضی‌شده مربوط می باشد. تعریف مزبور بیانگر این است که سود حسابداری دارای 5 ویژگی می‌باشد؛

  1. مبتنی بر معامله‌های واقعی می‌باشد که شرکت انجام داده است،
  2. به عملکرد مالی شرکت طی دوره زمانی مفروض یا مشخص اشاره دارد،
  3. بر مبنای اصل تحقق درآمد قرار دارد و ایجاب می‌کند که درآمد تعریف، ‌شناسایی، اندازه‌گیری و ثبت شود،
  4. بهای جاری را بر حسب بهای تاریخی ‌اندازه‌گیری می‌کند،
  5. درآمدهای تحقق‌یافته دوره در رابطه با هزینه‌های مربوط، به طور مناسبی مورد توجه قرار گیرند.

سودعملیاتی:عبارتاستازدرآمدفروشمنهایبهایتمامشدهکالای فروشرفتهوهزینههایعملیاتیمرتبطباعملیاتمستمرواحدتجاریکهاینرقماز صورتسودوزیانشرکتهاینمونهبهدستآمد.

ارزشافزودهنقدی : (CVA) ارزشافزودهنقدیبهمازادوجهنقدیگفتهمیشودکه پسازکسرهزینهسرمایهنقدیازسودنقدیعملیاتیبدستمیآید. بهاینمازادوجه نقدبرخیاوقاتسودنقدیمازاد نیزاطلاقمیگردد.

هزینهسرمایهنقدی – سودنقدیعملیاتیپسرازکسرمالیات = ارزشافزودهنقدی

 جریانهایعملیاتینقدی: جریانهاینقدیکهمستقیمادرارتباطباتولید، فروشمحصولاتویاارائهخدماتتوسطواحدتجاریهستند. اینرقمنیزمستقیما ازصورتجریانهاینقدیتهیهشدهطبقاستانداردشماره 2 حسابداریایرانبه دستآمدهاست.(معینی و همکاران1389)

 1-4- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

ایجاد بهبود در هر سازمانی نیازمند اندازه گیری عملکرد سازمان و برنامه ریزی و هدفگذاری جهت بهبود کارایی می باشد. لذا ضرورت اندازه گیری عملکرد سازمان بر کسی پوشیده نیست. اما با وجود پیشرفتهای قابل توجه ای که در سالهای اخیر در طراحی چارچوبها و سیستمهای ارزیابی کارایی رخ داده است، بسیاری از سازمانها همچنان بر معیارهای سنتی متکی هستند. یکی از دلایل بروز این مشکل آنست که مدلهای جدید و پیشرفته در این زمینه تنها مباحث مفهومی وبنیادی را بیان می کنند و به ندرت عملیاتی شده اند. لذا چگونگی بکارگیری این چارچوبهای عملیاتی در یک سازمان خاص، به منظور ایجاد یک سیستم ارزیابی عملکرد منحصر به فرد (با توجه به نیازهای آن سازمان) موضوعی است که کار بیشتری را می طلبد. (تانگن[9] و همکاران، 2004)

روشتحلیلپوششیداده ها(DEA) هماکنونبه طورگسترده ایبرایارزیابی عملکردموسساتدولتیوغیردولتیکهدرمجموعه ایازواحدهاویاشعبشبیهبههمواقعشده اند،مورداستفادهقرارمیگیرد. دراینروش،ارزیابیبراساسنهاده هاوستاده هایمتجانسمعرفیوشناساییشدهبرایواحدها،انجاممیگیردوهرواحد سازمانیبابهترینواحدهامقایسهوواحدهابااعمالتغییردرنهاده هاویاستاده هایسیستم،بهکاراییبهینهخودمی رسند.(احمدی و همکاران 1390)

شاخص‌های ارزیابی عملکرد هر واحد تصمیم‌گیری (DMU ) در روش تحلیل پوشش داده‌ همان پارامترهای ورودی و خروجی مدل هستند که بسته به اهداف و فلسفه وجودی آن تصمیم‌‌گیرنده و وظایف مهم مورد انتظار از آن و نیز عوامل تأثیرگذار و نوع هزینه‌هایی که برای آن انجام می‌گیرد فرق دارد. مشخص کردن این داده‌ها و ستاده‌ها یکی از اقدامات مهم در استفاده از DEA می‌باشد. انتخاب داده‌ها و ستاده‌ها صحیح نقش مهمی در تفسیر، استفاده و مقبولیت نتایج حاصل از DEA برای مدیران دارد.

در تحلیل هایکارایی بنگاههایمالیمانندبانکهاومؤسساتبیمه، انتخابورودیوخروجیهاازمباحثساختاریواساسیمیباشدزیرادراینبنگاهها،تفکیککالاوخدماتواسطه ایبهورودیوخروجی،گاهیبهسادگی قابلانجامنیستوکالاوخدماتیوجودخواهندداشت کهازخصوصیاتهردودستهبرخوردارمیباشند. بطورکلیدرواحدهایتولیدیوصنعتیازورودی ، بهمنابعیمانندنیرویکار،سرمایهوساختمانتلقیمیشود کهدرراستایتولیدبهآنهانیازمیشود. ازخصوصیات ورودی هاایناستکههزینه هایتولیدراافزایشمیدهد وازسویدیگرخروجیبهکالاوخدماتیاطلاقمیگرددکهمتقاضیداشتهومصرف کنندگانحاضربهخریدآنبودهوفروشآنبرایبنگاهدرآمدزاباشد(رنگرز، 1388) .

در هنگام تصمیم‌گیری در مورد تعیین داده‌ها و ستاده‌های DMUها نیازمندیم تا دیدگاهی مفهومی از آنچه که بعنوان یک داده یا ستاده برای یک DMU مطرح است داشته باشیم. همچنین ما نیاز داریم که این داده‌ها بطور واقعی موجود باشند. شاید یکی از مشکلاتی که در امر تعیین داده‌ها و ستاده‌ها وجود دارد این است که هر چند می‌توان داده‌ها و ستاده‌های زیادی را برای یک DMUدر نظر گرفت ولی در اکثر مواقع داده‌هایی در رابطه با اینها موجود نیست و این امر تصمیم گیری در مورد داده ها و ستاده ها را مشکل می کند.

در این فرآیند ممکن است با مشکلات زیادی مثل انتخاب ابزارها ، تجزیه و تحلیل همبستگی و طبقه بندی کردن ورودی ها و خروجی ها به صورت مجزا مواجه شویم (یان لو و همکاران 2012 )

لذا در این پایان نامه سعی خواهیم کرد تا روشی را برای انتخاب کردن متغیرهای DEAپیشنهاد دهیم. بر خلاف تحقیقات گذشته این پژوهش مبتنی بر مفهوم ارزش افزوده نقدی(CVA) بوده و باتوجه به نتایج آماری شاخص های ورودی و خروجی را مشخص خواهد کرد. این روش نسبت به روش های پیشین دارای چندین مزیت می باشد که عبارتند از :

1- بیشتر عینی است و از تاثیر عوامل ذهنی در محاسبات بعدی جلوگیری می کند.

2- دوم و مهم تر اینکه متغیرهای قابل اندازه گیری و طبقه بندی کامل از این عوامل برای مدیران و محققان فراهم می کند.

3- سوم اینکه تمام متغیرهایی که مورد بحث قرار می گیرند از صورت های مالی ای که به راحتی در دسترس هستند به دست می آیند و قابلیت دسترسی به اطلاعات بالاست.

 1-5- اهداف اساسی تحقیق:

اهداف اساسی این تحقیق به شرح ذیل می باشد:

1- تست روش CVA برای یک مجموعه بانک ایرانی

2- تحلیل شرایط لازم برای اجرای DEA و پیشنهاد یک روش به منظور انتخاب شاخص های ورودی و خروجی

3- پیشنهاد یک روش انتخاب ورودی و خروجی و تست آن به منظور تعیین کارایی واقع بینانه تر در بانکها

4- ارزیابی میزان کارایی 20 شعبه مختلف بانک رفاه در سطح استان فارس و رتبه بندی این شعب

 1-6- سوالات تحقیق:

ü آیا روش CVA برای بانکهای ایرانی جوابگو می باشد؟

ü مهمترین شرایط لازم برای اجرای DEA در بانکهای ایرانی کدامند؟

ü روشی که بتواند ورودی و خروجی را در مدل DEA ارائه دهد کدام است؟

 1-7- فرضیه‏های تحقیق:

روش مبتنی بر ارزش افزوده نقدی(CVA) در مورد بانک های ایرانی دارای عملکرد مناسبی است. این رویکرد می تواند نقش مهمی در تعیین شاخص های ورودی و خروجی در محاسبه کارایی بانک با استفاده از تکنیک DEA داشته باشد.

 1-8- خلاصه فصل :

در این فصل به کلیات تحقیق پرداخته شده است ، از جمله مطالب بیان شده در این فصل عبارتند از :

بیان مساله تحقیق ، دلایل انتخاب موضوع ، اهمیت و ضرورت انجام تحقیق ، ، اهداف اساسی تحقیق ، سوالات تحقیق ، قلمرو تحقیق

 1-9- ساختارگزارش تحقیق :

این تحقیق در پنج فصل به شرح زیر تنظیم شده است :

فصل اول : در این فصل پرداختن به تبیین مساله تحقیق ، دلایل انتخاب موضوع ، اهمیت و ضرورت انجام تحقیق ، اهداف اساسی تحقیق ، سوالات تحقیق ، قلمرو تحقیق مد نظر قرار گرفته است .

فصل دوم : در این فصل به ادبیات ، مبانی نظری و پیشینه تحقیق پرداخته شده است .

فصل سوم : در این فصل به روش تحقیق ، جامعه آماری و حجم نمونه مورد تحقیق ، معرفی شرکت بهره برداری، معرفی ابزار های جمع آوری اطلاعات ، روایی و پایانی پرسشنامه پرداخته شده است .

فصل چهارم : در این فصل ، اطلاعات از طریق چک لیست و مطالعه تحقیقات مشابه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است .

فصل پنجم : در آخرین فصل از فصول پنجگانه این تحقیق ، پس از بیان نتایج حاصله و ارائه پیشنهاد هایی بر اساس آنها ، محدودیتها ی تحقیق عنوان شده است .

 فصل دوم:

 ادبیات موضوع و پیشینه تحقیق

 2-1- ارزیابی عملکرد

پیچیدگیمحیطعرصهرقابتیکسبوکاروافزایشانتظاراتمشتریان،ضرورتآگاهیازنقاطقوتوضعفسازمانوبهبودمستمربهرهوریراپیشازپیشآشکارنمودهاست.ازاینرومدیرانامروزدرجستجویدستیابیبهیکراه حلجامع،قابلاعتمادوانعطافپذیرجهت ارزیابیعملکردسازمانخودبودهتاضمنحصولاطمینانازاجرایاستراتژیهایخود، بتواننداطلاعاتدقیقوکافیازجایگاهامروزخویشرابهدستآوردهوبانگاهبهآینده،موجباتارتقاءوبهبودسازمانخودرافراهمنمایند.یکمتدارزیابی،بایستیقادرباشدکهوضعیتکلیسازمانرانسبتبهاهدافسازمانی (به لحاظفاصلهتاهدف)درهرلحظهارائهنماید. همچنینجایگاهسازمانرادرارتباطبامحیطپیرامون (بازار،رقباوسازمان هایدیگر)مشخصکند،علاوهبراین هانشانگرمیزاناثربخشیکلیهفعالیتهایصورتگرفتهدر سازماننیزباشد (ابن رسول و همکاران،2007).لرد کلوین در سال 1850 بیان کرده است : " وقتی که شما بتوانید آن چه را که درباره اش صحبت می کنید را مورد سنجش قرار دهید و آن را با اعداد و ارقام بیان کنید، در واقع می توانید ادعا کنید که چیزی در مورد آن می دانید. اما وقتی نتوانید آن را بسنجید و زمانی که نتوانید آن را به اعداد و ارقام بیان کنید، دانش و آگاهی شما نسبت به آن موضوع بسیار ناچیز و ناراضی کننده است. " بنابراین لرد کلوین بیش از 150 سال پیش درباره اهمیت و قدرت سنجش و ارزیابی صحبت کرده است. پیتر دراکر یکی از بزرگترین متفکرین مدیریت نیز می گوید : "عوامل بسیار کمی به اندازه ارزیابی برای عملکرد یک سازمان اهمیت دارند و ارزیابی یکی از ضعیف ترین حوزه های مدیریت امروز است" (کاپلان و نورتون، 1390). ارزیابیعملکردوبهطورکلیترمدیریتعملکردفرایندیاستکهازطریقآنمی توان اطلاعاتمفیدوسودمندیدر خصوصچگونگیانجامموثرکارهابرایتقویترفتارهایمثبتوحذفرفتارهاینامناسبوغیرضروریبهدستآورد. ارزیابی عملکردعلاوهبرفراهم کردنبازخورداطلاعاتی،کارکردهایمهمدیگریداردکهیکیازآن هاتعییننیازهایآموزشیوتوسعه منابعانسانیاست (آذر و دانشور،1386). برخیازمتخصصانعلوممدیریتی،برایناعتقادهستندکهبینمدیریتعملکردوارزیابیعملکرد تفاوتیکهوجودداردایناستکهمدیریتعملکردجنبهکیفیداشتهودربرگیرندهکلچرخهعملکردمی باشدکههدفاصلی آنبهبودمستمرعملکرداستدرحالی کهارزیابیعملکردجنبهکمیداشتهونتایجوپیامدهایارزیابیرابهمقادیرقابلمحاسبهتبدیلمینماید.درمدیریتعملکرد،براساسنتایجحاصلهازارزیابیعملکرد،زمینههایبهبودوتقویتقوت هافراهم می شوددرحالی کهدرارزیابیعملکردچنینامریصورتنمیگیرد.بهطورخلاصهارزیابیعملکرد،فرایندیاستکهبرایارزیابیپیشرفت بهسویدستیابیبهاهدافتعیینشده،مشتملبراطلاعاتیدرموردکاراییتبدیلمحصولاتوخدماتارائهشدهومیزان رضایتمندیمشتریان،دستآوردهاواثربخشیفعالیتهادرراستایاهدافمشخصآن هامی باشد (ستاری فرد، 1387).

 2-2- ضرورت واهمیت ارزیابی عملکرد

درمحیطرقابتیامروزکهدواموبقایسازمانهابهکیفیتتصمیماتذینفعانبستگی داردارزیابیعملکردازاهمیتقابلتوجهیبرخورداربودهونقشمهمیدربهبودعملکرد سازمانهاخواهدداشت. ارزیابیعملکردبایستیازچنانجامعیتیبرخوردارباشدکهبتواند تمامیابعادپیرامونفعالیتسازمانهاراباعملکردآنهامرتبطنمودهونقش تصمیماتمدیراندرنیلبهاهدافوارتقاعملکردآنهارامنعکسنماید. باتوجهبهنقشکلیدیبانکهابهعنوانیکیازمهمترینارکانمالیواقتصادیدرهر جامعه،ارزیابیعملکرددرایننهادمالیازاهمیتبسزاییبرخورداراست. رتبهبندیبانکها ازنظرارزیابیعملکردمیتواندبهتمامیذینفعانوتصمیمگیرانازجملهوامگیرندگان، سپرده گذاران،استفاده کنندگانازخدمات،تامینکنندگان،سهامداران،مدیرانوکارکنانو ...دیدگاهروشنوشفافیازوضعیتبانکدرمقایسهباسازمانهایدارایفعالیتمشابهارائه نماید. اینامرمیتواندازابعادگوناگونموردبررسیقرارگیرد. ازیکبعد،نحوهو چگونگیاستفادهبهینهازمنابعدرجهتانجامفعالیتهایاصلیوکسبحداکثربازدهی استکهدرقالبکارایی) نسبتستادهبهنهاده( تعریفمیشود. دراینروش،کاراییتصمیماتمدیریتدربکارگیری مناسبازمنابعوامکاناتسازماننشاندادهمیشود. ازبعددیگر،ارزیابیمیتواندازطریق تعیینشاخصهاییدرحوزه هایگوناگونعملکردومقایسهبانکهادرهریکازاین شاخصهابااستانداردهاوضوابطپذیرفتهشده،صورتگیرد.

باتوجهبهاهمیت ارزیابیعملکرد در سازمان های مختلف، دلایل اصلی فراگیریواجرایرویکردارزیابیعملکرددریکسازمان را به صورت مختصر می توان به شرح ذیل عنوان نمود:

  1. قضاوتوتصمیمگیریدرموردعملکردپرسنل،گروه هاوواحدهاوسازمان،نیازمندانتخابشاخص هایمناسببودهتابا ادلهمناسب،دقیقبودنبرداشت هااثباتشوند .
  2. ضرورتبازنگریاستراتژیهادرمقاطعمختلفپیادهسازیسیستممدیریتاستراتژیکبهمنظورتعییناثربخشی استراتژی هایمورد استفاده .
  3. ضرورتتعیینمعیارهاوشاخص هائیجهتپایشاثربخشیوکارائیمطابقباالزاماتاستاندارد ISO 9001.
  4. ضرورتتعیینمیزاندستیابیبهاهدافسازمانیدرراستایتخصیصمنابع .
  5. ارزیابیعملکردبهعنوانچراغراهوهدایتگرکلیهفعالیت هایمدیریتیمطرحمیباشد .
  6. رشدوتوسعهپایدارسازمان،مرهونارزیابی،تجزیهوتحلیلومقایسهوانجاماقداماتلازمدرزمینهعملکرداست (کاپلان و نورتون، 1386).

 2-3- حوزههایارزیابیعملکرد

ارزیابیعملکردبهمنظوربررسیوارزیابیحوزههایکلسازمان،واحدهایعملیاتی،کارکنان،تیمهای کاری،پروژه،فرآیند،برنامه،محصولوخدماتیکسازمانصورتمی پذیردوروشیکاراتراستکهبتواندجمیع حوزههایفوقراموردارزیابیقراردهد. (اسعدی و همکاران،1389)

 2-4- کارایی

اندازه گیری کارایی به خاطر اهمیت آن در ارزیابی عملکرد یک شرکت یا سازمان همواره مورد توجه محققین قرار داشته است.ساده‌ترین و در عین حال کلی‌ترین تعریف از کارایی را پیتر دراکر ارائه کرده است از دیدگاه دراکر کارایی" انجام کارها بطور شایسته و مناسب می‌باشد".

از نظر کاتز و کان در سال (1678)" کارایی نسبت ستاده‌های تولید شده به داده‌های لازم برای تولید این ستاده‌ها می‌باشد".

(فرمول 2-1) =کارایی

این دو نفر بین کارایی بالقوه و بالفعل تفاوت قائل می‌شوند. از دیدگاه آنها کارایی بالقوه مبین این است که یک سازمان اگر به صورت بهینه عمل کند چقدر می‌تواند تولید کند. در حالی که بالفعل نسبت واقعی سطح ستاده به سطح واقعی داده‌هاست. کارایی بالفعل معمولاً از بالقوه کوچکتر است.

ü تعریف دیگر کارایی (راندمان) را نسبت بازده واقعی به بازده استاندارد می‌دانند یا در واقع نسبت مقدار کاری که انجام می‌شود به مقدار کاری که باید انجام شود.

ریچارد دفت کارایی را میزان منابعی که برای تولید یک واحد محصول مصرف می‌شود می‌داند که می‌توان آنها را بر حسب نسبت مصرف به محصول محاسبه کرد. در ساده‌ترین حالت تنها یک ورودی و یک خروجی داریم که کارایی نسبت ورودی به خروجی می‌باشد. مثلاً کارایی یک ماشین را می‌توان به وسیله تقسیم فاصله پیموده شده بر مقدار سوخت مصرف شده به دست آورد که می‌توان این نسبت را با سایر نسبت‌ها بدست آمده مقایسه نمود.اما در اکثر حالت ها واحدها دارای چندین ورودی و خروجی می‌باشند. (رنگرز، 1388)

به طور مثال اگر نهاده ها بصورت x1j,x2j , …..,xmj و ستاده ها بصورت y1j,y2j , ……ysj باشند، یعنیm ورودی و sخروجی را برای jواحد داشته باشیم، آنگاه کارایی بصورت زیر تعریف می‌گردد:

 کارایی = U1Y1j + U2Y2j + …+ UsYsj / V1X1j + V2X2j+…+ VmXmj (فرمول2-2)

Ui = امi وزن ستاده

Vi = امi وزن نهاده

اگر دو واحد دارای ورودی‌های یکسان باشد و حداقل یکی از خروجی‌های واحد دوم کمتر از خروجی‌های متناظر واحد اول باشد بگوییم واحد دوم نسبت به اول ناکارا است.

اما به جای مقایسه یک واحد با واحدهای دیگر به گونه مجزا ما ورودی‌ها و خروجی‌ها را با ترکیب خطی از همه ورودی‌ها و خروجی‌ها مقایسه می‌نماییم. این تعریف به یک مجموعه از وزن ها که باید تعریف شوند نیازمند است. (صمدی و مسیبی، 1389)


2-4-1- انواع کارایی

مفهوم کارایی با توجه به انواع آن به چهار نوع به شرح زیر تقسیم می­شود:

2-4-1-1- کارایی فنی:

عبارتست از حداکثر میزان تولید ممکن که می توان از مقدار مشخصی از عوامل تولید بدست آورد و کارآیی فنی تنها به استفاده از تمامی ظرفیت منابع تاکید دارد.

کارایی فنی نشان دهنده میزان توانایی یک بنگاه برای حداکثرسازی میزان تولید با توجه به منابع و عوامل تولید است. به عبارت دیگر میزان توانایی تبدیل داده­هایی چون نیروی انسانی، ماشین آلات و ... به ستانده­ها در مقایسه با بهترین عملکرد، توسط کارایی فنی سنجیده می­شود (پیرس، 1997).

2-4-1-2-کارایی تخصیصی(کارایی قیمت):

این کارایی بر تولید بهترین ترکیب محصولات با استفاده از کم هزینه­ترین ترکیب داده­ها تأکید می­کند و در صدد پاسخ­گویی به این سوال است که آیا قیمت داده­های مورد استفاده به گونه­ای است که هزینه تولید راحداقل کند؟(پیرس، 1997).

به این ترتیب کارایی تخصیصی مستلزم انتخاب مجموعه ای از عوامل تولید است که سطح مشخصی از محصول را در حداقل هزینه تولید نماید. کارایی تخصیصی را کارایی قیمت نیز می نامند.

2-4-1-3- کارایی ساختاری:

کارایی ساختاری یک صنعت از متوسط وزنی کارایی (مجموع وزنی ستانده­ها تقسیم بر مجموع وزنی داده­ها) شرکتهای آن صنعت به دست می­آید. با استفاده از کارایی ساختاری می­توان کارایی صنایع مختلف با محصولات متفاوت را مقایسه کرد (امامی میبدی، 1379).

2-4-1-4- کارایی مقیاس:

کارآیی مقیاس به انتخاب بهینه اندازه (مقیاس شرکت) اشاره می­کند، به عبارت دیگر، این نسبت برای سنجش بازده به مقیاس است بدین مفهوم که در واحدهایی که از نظر فنی ناکارآ باشند، با محاسبه این نسبت معین می­گردد چه بخشی از ناکارآیی به دلیل مقیاس غیربهینه بوده است. بدیهی است اگردر صنعتی بازده به مقیاس ثابت باشد، میزان افزایش خروجی­ها و ستانده­ها، متناسب با افزایش عوامل تولید یا نهاده­ها خواهد بود

کارایی مقیاس یک واحد از نسبت ((کارایی مشاهده شده)) آن واحد به ((کارایی در مقیاس بهینه)) به دست می­آید. هدف این کارایی تولید در مقیاس بهینه می­باشد. «فارل» کارایی اقتصادی کل را به دو جزء کارایی فنی و کارایی تخصیصی تقسیم می­کند.

در موسساتی نظیر بانکها و موسسات پولی و مالی و بیمه که عوامل تولید بعنوان متغیرهای تصمیم گیری تلقی می شوند، مدل مناسب جهت ارزیابی کارایی بر مبنای حداقل سازی عوامل تولید می باشد.(ابراهیم پور، 1383) در این رساله وهدف به دست آوردن میزان کارایی فنی می باشد

از آنجا که کارایی، مهمترین سازوکار جهت ارزیابی و اندازه­گیری عملکرد یک بنگاه مالی و یا اقتصادی، به شمار می رود، لذا این موضوع به مقوله مورد علاقه محققان درآمده است.

به منظور بهبود کارایی به پنج طریق زیر می توان عمل کرد :

الف) افزایش ورودی و به دست آوردن خروجی بیشتر

ب) ثابت نگاه داشتن ورودی و افزایش خروجی

ج) کاهش ورودی و کاهش کمتر خروجی

د) کاهش ورودی و ثابت نگاه داشتن خروجی

ه) کاهش ورودی و افزایش خروجی (مهرگان،1383)

 2-5- روش های محاسبه کارایی

روش های محاسبه کارآیی بطور کلی به دو گروه : روش­های پارامتریک و ناپارامتریک تقسیم می شوند. هر دو روش پارامتری و غیر پارامتری (برنامه ریزی ریاضی) از تمامی اطلاعات به طور کامل استفاده می کند. روش پارامتری نیازمند یک تابع ریاضی است که بر آن اساس با به کارگیری متغیرهای مستقل، متغیر وابسته تخمین زده می شود. علاوه بر آن، فرضیاتی در مورد تابع توزیع داده ها همراه با محدودیت های مدل نیز باید مورد توجه قرار گیرد. اما تحلیل پوششی داده ها نیازمند به دست آوردن تابع توزیع و فرضیاتی در مورد آن نیست. این روش به طور کلی با ترکیب تمامی واحدهای تحت بررسی، یک واحد مجازی با بالاترین کارایی را ساخته و واحدهای ناکارا را با آن می سنجد. (مهرگان،1383)

 2-5-1- روش های پارامتری

روش های پارامتریک بر مبنای مدل های اقتصادسنجی و تئوری های اقتصاد خرد بنا شده است. در این روش با استفاده از داده های تلفیقی ابتدا تابع هزینه (تولید) با توجه به فروض درنظر گرفته، تخمین زده می شود و با توجه به تابع مذکور، کارآیی محاسبه می­گردد (نادری کزج، سال 1384، ص8).

 2-5-1-1- روش تابع مرزی تصادفی

دراین روش ابتدا شکل خاصی از تابع تولید (هزینه) در نظر گرفته می شود و با استفاده از روشهای رایجاقتصادسنجی تخمین زده می شود. طبق تعریف تابع تولید ، واحدهایی که در یک صنعت کارا عمل می کنندمنطبق بر تابع تولید می باشند. با در اختیار داشتن مقادیر تولید واحدهای تولیدی می توان میزان انحرافات )واریانس) مقادیر تولید واقعی با مقادیر تولید بالقوه که بر اساس تابع تولید تخمین زده شده است را، ارزیابیو سطح معین و ثابتی از تکنولوژی، میزان به کارگیری نهاده ها را در اندازه بهینه شان نشان می دهد. این دومفهومدر مجموع بیانگر کارایی اقتصادی است که از آن بهکارایی هزینه نیز یاد می شود.مشکل عمده اینروش ها تخمین تابع تولید می باشد.

 2-5-2- روش های غیرپارامتری

این روش نیازمند تخمین تابع تولید نمی باشد. و بر اساس بهینه­سازی با استفاده از برنامه ریزی خطی می­باشد در این روش، منحنی مرزی کارا از یک سری نقاط که بوسیله برنامه ریزی خطی تعیین می­شود، ایجاد می­­گردد(نادری کزج، سال 1384، ص8).تحلیل پوششی داده ها روشی غیر پارامتری است که کارایی نسبی واحدها را در مقایسه با یکدیگر ارزیابی می کند. در این تکنیک نیازی به شناخت شکل تابع تولید نیست و محدودیتی در تعداد ورودی ها و خروجی ها نمی باشد.

 2-5-2-1- روش تحلیل پوششی داد ه ها:

اندازه گیری کارایی به خاطر اهمیت آن در ارزیابی عملکرد یک شرکت یا سازمان همواره مورد توجه محققین قرار داشته است. در سال 1957 فارل با استفاده از روشی مانند اندازه گیری کارایی در مباحث مهندسی اقدام به اندازه گیری کارایی برای یک واحد تولیدی نمود. موردی که فارل برای اندازه گیری کارایی مد نظر قرار داده بود شامل یک ورودی و خروجی بود. مطالعه فارل شامل اندازه گیری "کارایی های فنی" و "تخصیصی" و "مشتق تابع تولید کارا" بود.

فارل مدل خود را برای تخمین کارایی بخش کشاورزی آمریکا نسبت به سایر کشورها مورد استفاده قرار داد. با این وجود، او در ارائه روشی که دربرگیرنده ورودی ها و خروجی های متعدد باشد، موفق نبود.

"چارنز (Charnes)"، "کوپر (Cooper)" و "رودز (Rohdes)" دیدگاه فارل را توسعه داده و مدلی را ارائه کردند که توانایی اندازه گیری کارایی با چندین ورودی و چندین خروجی را داشت. این مدل تحت عنوان "تحلیل پوششی داده ها" (Data envelopment analysis) نام گرفت و اولین بار در رساله دکتری "ادوارد رودز" و به راهنمایی "کوپر" تحت عنوان "ارزیابی پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مدارس ملی آمریکا" در سال 1976 در دانشگاه کارنگی مورد استفاده قرار گرفت و در سال 1978 در مقاله ای تحت عنوان "اندازه گیری کارایی واحدهای تصمیم گیرنده" ارائه شد.

از آن جایی که این مدل توسط "چانز" ،"کوپر" و "رودز" ارائه گردید به مدل CCR که از حروف اول نام سه فرد فوق تشکیل شده است معروف گردید. هدف در این مدل اندازه گیری و مقایسه کارایی نسبی واحدهای واحدهای سازمانی مانند مدارس، بیمارستان ها، شعب بانک، اداره های بیمه، شهرداری ها و ... که دارای چندین ورودی و خروجی شبیه به هم باشند است. این تکنیک یک روش مبتنی بر تجربه می‌باشد که نیازی به مفروضات و محدودیتهای سنتی سنجش کارایی ندارد. از زمان معرفی، این روش بطور گسترده در تمام سازمانها اعم از انتفاعی و غیرانتفاعی و... استفاده شده است اگر یک واحد تصمیم‌گیری تنها دارای یک نهاده و یک ستاده باشد کارایی این واحدها از طریق تقسیم ستاده به نهاده بدست می‌آید اما درشرایطواقعیکهتعدادورودی و خروجی ها بیشتر از یک شاخص بوده و نهاده و ستاده‌های چندگانه وجود داشته باشددر صورت وجود قیمت (ارزش) هر یک از نهاده و ستاده‌ها می‌توان از طریق تقسیم مجموع وزنی ستاده‌ها به مجموع وزنی نهاده ها کارایی را مشخص کرد.

اینروشنیازیبه تعیینتابعتولید نداشته و با استفادهاز برنامهریزیخطی محاسبات خود را انجاممیدهد. همچنین بامقایسهمقادیرورودیوخروجییک واحد باسایرواحدهاتعیینمیکندآیاواحدتولیدی درمقایسهبا سایرینکارا عملکردهاست یا خیر؟

اساس کار روش DEA، طراحی برنامه ریزی های خطی است که جایگاه هر واحد تصمیم گیرنده نسبت به سایر واحدها را شناسایی می کند. در تکنیک DEA، کارایی براساس دو معیار ورودی محور و خروجی محور مطرح می شود. معیار ورودی محور معطوف به حداقل سازی استفاده از نهاده ها[10] با فرض ثابت بودن ستانده ها[11] و معیار خروجی محور معطوف به حداکثر سازی ستانده ها با فرض ثابت بودن مقادیر نهاده ها است (قادری و گودرزی، 2006).

چارنز، کوپر و رودز در ساخت مدل تحلیل پوششی داده ها به یک رابطه تجربی در ارتباط با تعداد واحدهای مورد ارزیابی و تعداد ورودی ها و خروجی ها به صورت زیر رسیده اند :

(تعداد خروجی ها + تعداد ورودی ها) 3 ≤ تعداد واحدهای مورد ارزیابی

 عدم به کار گیری رابطه ی فوق در عمل موجب می شود که تعداد زیادی از واحدها بر روی مرز کارا قرار گرفته و به عبارت دیگر دارای امتیاز کارایی یک گردند. لذا قدرت تفکیک مدل به این ترتیب کاهش می یابد (مهرگان، 1383). در سال 1384، "بنکر[12]" ، "چارنز" و "کوپر" ، عامل مهمی به نام "بازده به مقیاس" را معرفی نموده و آن را به مدل CCR اضافه کردند. با این تغییر آن ها مدل های BCC خروجی محور و وردی محور را به وجود آوردند که مدل ریاضی آن شبیه مدل های CCR بود، به علاوه به تابع هدف و محدودیت های نامساوی مدل CCR عامل بازده به مقیاس اضافه گردید. این مدل با توجه به حروف اول نام آن ها به مدل BCC شهرت یافت. بازده به مقیاس به این معنی است که اگر میزان ورودی سازمان X برابر شود، میزان خروجی آن Y برابر شود. اگر Y>X باشد، بازده به مقیاس صعودی، اگر Y<X باشد، بازده به مقیاس نزولی و اگر Y=X باشد، بازده به مقیاس ثابت خواهد بود (آذر و موتمنی، 1383).

 2-6- دلیل استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده ها:

یکیازپیامدهایسیرتکاملحسابداری و ارزیابی عملکرد واحد های بانکی،استفادهازنسبتهایمالیبرایتجزیهوتحلیلوارزیابی عملکرد بانکاست. بررسی روش های موجود ارزیابی عملکرد بانکی بیانگر آن است که این روش ها نوعا تجربی بوده و حاوی یکسری نسبت های مالی همچون نسبت های بدهی، نسبت های اهرمی، نسبت های فعالیت و.... است. این نسبتهاتنهابهمنظوردرکعملکردجاریوگذشتهشرکتبهکارنمیروند،بلکهازآنهابه عنوانابزاریبرایبرنامهریزیوکنترلفعالیتهایشرکتنیزاستفادهمیشود. به عنوانمثال،سودآوریداراییهاوحاشیهسودخالصمیتوانندبهعنوانشاخصهایارزیابیعملکردمالیمورداستفادهقرارگیرند.

هرچندتحلیلنسبت هایمالیبرایارزیابیمالیشرکتهاقدمتیدیرینهداشته و بسیار مورد استفاده قرار گرفته اما هریکازنسبت هایمالیتنها یکبعدازعملکردمالیسازمانراارزیابیمیکند. از طرفی تعدادنسبت هایمالیکهمیتوانازصورت هایمالیاستخراجکرد، بسیارزیادبودهواغلب گیج کنندهوبایکدیگرمتناقضهستند. به همین دلیل درتجزیهوتحلیلصورتهایمالیبهسهولتنمیتواننتایجتحلیلگروههایمتفاوتنسبت هایمالیراباهمتجمیعودرموردکلیتصورتهایمالینظرداد. همچنین روش های موجود به دلیل عدم استاندارد و ناهمگون بودن فعالیت های بانکی، قابلیت مقایسه نتایج در شعب مختلف را نخواهند داشت، لذابه دلیلمحدودیتهایمذکورنمی تواندراهنمایمناسبیبرایسرمایهگذاران، اعتباردهندگانومدیرانواحدهایتجاریباشد. تکنیکتحلیلپوششیدادههامی تواند اینمشکلرابرطرفکرده و در مقایسه با روش های سنتی مورد استفاده، روش بهتری برای سازماندهی و تحلیل داده ها می باشد، این تکنیک تمام جوانب واحدها را در نظر گرفته وهمهنسبت هارابهیکمعیار واحد بهنام "کارایی "ترجمهمی کندکهدرنتیجهآنمیتوانمقایسهوارزیابیعملکردواحدهایتجاریرابهتر انجامداد. علاوه بر برتری های عنوان شده، DEA اجازه می دهد کارایی در طول زمان تغییر کند و به هیچ گونه پیش فرضی در مورد مرز کارایی نیاز ندارد.

 2-7- مفهوم کارایی در تحلیل پوششی داده‌ها

مفهوم کارایی که در DEA مورد استفاده قرار می‌گیرد همان حاصل تقسیم مجموع وزنی مقدار ستاده‌ها به مجموع وزنی مقدار داده‌ها می‌باشد. ولی در اغلب موارد که قیمت با ارزش (وزنهای) داده‌ها و ستاده‌ها مشخص نیست و یا داده‌ها و ستاده‌ها مقیاس‌های متفاوتی دارند از DEA برای تعیین میزان کارایی استفاده می شود. در DEA وزنهای اختصاصی داده شده به هر یک از داده‌ها و ستاده‌ها از طریق حل یک مدل برنامه‌ریزی خطی بدست می‌آید. DEA این وزنها را طوری تعیین می‌کند که کارایی واحد نسبت به سایر واحدها حداکثرشود.

 2-8-DEA و رویکرد سیستمی

یکی از مهم ترین ویژگی‌های DEA داشتن یک رویکرد سیستمی به مجموعه DMUهای تحت ارزیابی است. یک سیستم مجموعه‌ای از افراد، منابع، مفاهیم و رویه‌هایی هستند که به گونه‌ای در تعامل با یکدیگر قرار گرفته‌اند که در راستای رسیدن به هدفی مشخص وظایفی را انجام می‌دهند.

یک سیستم از سه بخش اصلی، داده‌ ، فرآیند و ستاده تشکیل شده است. در هر سیستم داده‌ها شامل عناصری می‌شود که وارد سیستم می‌شود. فرآیند شامل عناصری است که جهت تبدیل داده‌ها به ستاده‌ها ضروری هستند

[1].Data Envelopment Analysis

[2].Elisa Luciano & Luca Regis

[3] . Wu et al

[4].Yan Luo et al

[5].Output

[6].Input

[7].Efficiency

[8]. Decision Making Unit

[9].Tangen

[10] Inputs

[11] outputs

[12] Banker