نقش رسانه ها در تحولات سوریه مطالعه موردی شبکه الجزیره...

نقش رسانه ها در تحولات سوریه مطالعه موردی شبکه الجزیره... چکیده از سال 2011 که منطقه استراتژیک خاورمیانه در هاله انقلاب‌های پی در پی کشورها قرار گرفت، فارغ از زمینه‌های شکل‌گیری، نقش رسانه‌های مختلف و تاثیرگذاری قطعی آنان در آغاز و جهت‌دهی آن‌ها کاملا مشهود بود. فعالیت رسانه‌ای فوق‌العاده در جریان انقلاب مصر، از سوی رسانه‌های مختلف مخصوصا شبکه خبری الجزیره که با هدف تاثیرگذاری بر روند آن‌ها صورت می‌گرفت، بیانگر آن بود که با افزایش سطح تاثیرگذاری رسانه‌ها بر افکار عمومی، می‌توان افراد را در یک جهت خاص سیاسی هماهنگ نموده و این بار بدون هرگونه اقدام خشن نظامی و به‌کارگیری قدرت سخت، شاهد تغییر دولت‌های متخاصم و رقیب بود.هدف این پژوهش، بررسی رابطه سیاست خارجی و دیپلماسی عمومی رسانه‌ای می‌باشد که با تمرکز بر عملکرد شبکه خبری الجزیره قطر در قبال بحران سوریه، به دنبال آن است که چگونه این شبکه به ابزار سیاست خارجی دولت قطر تبدیل شده است و شبکه الجزیره چه نقشی در این بحران دارد. با توجه به جناح‌بندی‌های موجود در این بحران و زمینه سازی شیوع روزافزون این بحران در سوریه توسط شبکه الجزیره، فعالیت این شبکه در کنار ناکامی‌های آن، خود عاملی برای تشدید دخالت خارجی در بحران می‌باشد. این پژوهش، علاوه بر کلیات تحقیق، تلاش دارد در طی چهار فصل بعدی، ابتدا به بررسی نقش و جایگاه دیپلماسی رسانه‌ای در تعقیب اهداف سیاست خارجی یک کشور بپردازد و در فصل سوم به تشریح تحولات میدانی و صف بندی موجود در آن اشاره دارد. فصل چهارم به بررسی عملکرد شبکه خبری الجزیره در بحران سوریه پرداخته و نهایتا در فصل آخر عوامل موفقیت‌ها و ناکامی‌های این شبکه در این عرصه مورد بررسی قرار می‌گیرد. کلیدواژه‌ها:سیاست خارجی، دیپلماسی رسانه‌ای، عملیات روانی، سوریه، بحران، تاکتیک خبری، شبکه خبری الجزیره فهرست مطالب فصل اول: کلیات تحقیق 2 طرح مسئله 2 سوال اصلی 4 سوال فرعی 5 پیشینه تحقیق (بررسی متون موجود) 5 فرضیه اصلی 6 علل انتخاب موضوع 7 محدوده زمانی 8 محدوده مکانی 9 چهارچوب نظری تحقیق 9 الف ) مدل پیوستگی جیمز روزنا در تحلیل سیاست خارجی 10 سرچشمه های آشوب در سده های اخیر 12 انقلاب مهارت ها 13 تضعیف دولتها و ظهور شبکه ها 13 تاثیر تلویزیون در سطح جهان 14 ب ) مدل دیپلماسی عمومی (دیپلماسی رسانه ای) در تحلیل سیاست خارجی 16 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات (اعم از آماری و تحلیلی) ................................................18 ساماندهی تحقیق ...................................................................................................................18 فصل دوم : بررسی نقش دیپلماسی رسانه ای در سیاست خارجی ..............................................19 مقدمه ..............................................................................................................................19 بخش اول : دیپلماسی و روند تحول آن ...........................................................................20 1-دیپلماسی باستان ......................................................................................................21 2-دیپلماسی سنتی ......................................................................................................21 3-دیپلماسی مخفی ......................................................................................................21 4-دیپلماسی باز ......................................................................................................22 5-دیپلماسی عمومی ......................................................................................................22 بخش دوم : دیپلماسی عمومی مفاهیم ، تاثیر و ابزار .............................................................25 بخش سوم : دیپلماسی رسانه ای و سیاست خارجی .............................................................29 مبحث اول : رابطه رسانه‌ ها و سیاست ...........................................................................34 الف- تأثیر رسانه بر سیاست (نظریه سی. ان. ان) .............................................................34 ب- تأثیر سیاست بر رسانه ( نظریه تولید موافقت ) .............................................................35 مبحث دوم : کارکردهای دیپلماسی رسانه‌ای ...........................................................................35 1- کارکرد دیپلماسی رسانه‌ای در عملیات روانی .............................................................35 2- کارکرد تعاملی رسانه و پرستیژ ملی ...........................................................................36 3- کارکرد برجسته ‌سازی رسانه‌ها در دیپلماسی رسانه‌ای ................................................37 4- کارکرد دیپلماسی رسانه‌ای در خلق رویدادهای رسانه‌ای ................................................38 5- کارکرد مداخله‌گرایانه دیپلماسی رسانه‌ای ...........................................................................38 جمع بندی ...................................................................................................................39 فصل سوم : بررسی تحولات سوریه و عوامل موثر در آن ...........................................................41 مقدمه ................................................................................................................................ 41 بخش اول : گذری بر تاریخ معاصر سوریه ..........................................................................42 ترور رفیق حریری ......................................................................................................47 خاورمیانه بزرگ ...................................................................................................................48 سیر تحولات سه سال اخیر سوریه ........................................................................................49 بخش دوم : نیروهای فرامرزی بحران سوریه ...........................................................................57 مبحث اول : مخالفان نظام سوریه ........................................................................................57 1- عربستان ...................................................................................................................57 2- امریکا ...................................................................................................................60 3- اسرائیل ...................................................................................................................63 4- ترکیه ...................................................................................................................65 5- قطر ............................................................................................................................... 68 مبحث دوم : موافقان نظام سوریه ........................................................................................73 1- ایران.........................................................................................................................74 2- روسیه....................................................................................................................……..76 3- چین.............................................................................................................................78 جمع بندی ....................................................................................................................80 فصل چهارم : روند تحولات فعالیت شبکه خبری الجزیره در سوریه ............................................82 مقدمه ............................................................................................................................... 82 بخش اول : اقدامات غیر خبری ( اقدامات میدانی و عملیات مالی ) ..................................86 بخش دوم : اقدامات خبری ایجابی (بکارگیری تاکتیک های خبری) ..................................87 1-توضیح ندادن درباره علل شدت یافتن اقدامات .............................................................88 2-نسبت وحشی گری دادن برای تقویت واکنش عمومی ................................................89 3-تخدیر : هدف قرار دادن روحیه تا عقب نشینی آنها ...............................................89 4-مبالغه و دستکاری آمار ها ........................................................................................89 5-منبع نقابدار ...................................................................................................................90 6-توجه به کودکان و نوجوانان ........................................................................................90 7-برچسب زنی ......................................................................................................90 8-دره فرار ...................................................................................................................91 9-تاکتیک تنهایی .....................................................................................................91 10- رسیدن به قطار .....................................................................................................92 11- ترور شخصیت ......................................................................................................92 12- تاکتیک جابه جایی ارزش ها ........................................................................................93 13- ارعاب ...................................................................................................................93 14- قرینه سازی .....................................................................................................94 15- ایجاد ترحم ......................................................................................................94 16- فریب ...................................................................................................................95 جمع بندی ...................................................................................................................95 فصل پنجم : قوت ها و ضعف های شبکه خبری الجزیره در سوریه.................................................97 مقدمه ................................................................................................................................97 بخش اول : موفقیت ها .....................................................................................................97 1- توان مالی بسیار بالا ......................................................................................................98 2- جذب گسترده افراد نخبه تاثیر گذار در روند خبری ................................................98 3- گستردگی کار خبری و ساعات بالای پخش خبری زنده ................................................98 4- همسویی با جریان غالب خبری و همپوشانی اهداف با آنها ..................................98 5- محور قرار گرفتن زبان عربی .......................................................................................99 6- ضریب نفوذ بالای وسایل ارتباط جمعی .........................................................................99 7- داعیه بی طرفی خبری ...................................................................................................100 8- حضور پررنگ در مقاطع حساس خبری ........................................................................100 9- کیفیت بالای تهیه خبر و بکارگیری زیاد جذابیت های بصری ...........................................101 10- ورود به حوزه های ممنوعه ....................................................................................101 بخش دوم : ناکامی ها ..................................................................................................101 1- استعفای کارکنان معترض .....................................................................................102 2- ظهور شبکه المیادین ..................................................................................................103 3- عملکرد رسانه ای جریان مقاومت ........................................................................103 4- دسترسی گسترده و سنجش آزاد و به اخبار و اطلاعات .............................................104 5- عکس العمل نیروهای طرفدار نظام سوریه ..........................................................104 6- نفوذ بی حد و حصر سیاست در عرصه رسانه ...........................................................105 7- فرسایش در عرصه تحولات میدانی .......................................................................105 8- ظرفیت های درونی نظام سوریه .......................................................................106 9- ضعف سناریو سازی ..................................................................................................107 10- افراطی گری ...................................................................................................108 11- بدبینی به الجزیره ...................................................................................................109 12- مسئله بحرین ...................................................................................................111 جمع بندی .................................................................................................................112 نتیجه گیری .................................................................................................................114 فهرست منابع .................................................................................................................117 منابع فارسی .................................................................................................................118 منابع انگلیسی .................................................................................................................126 فصل اول : کلیات تحقیق طرح مسئله : جمهوری عربی سوریه کشوری با 24 میلیون جمعیت در قالب 14 استان در آسیای غربی که با ترکیه اردن اسرائیل و عراق و لبنان هم مرز بوده و به دریای مدیترانه نیز راه دارد. 90 درصد جمعیت عرب ، 8 درصد کرد و بقیه از سایر اقوام هستند همچنین 75 درصد سنی و 15 درصد نیز شیعه هستند. این کشور که از نظام ریاستی جمهوری برخوردار می‌باشد از اعضای بنیان‌گذار اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی و همچنین عضو آژانس انرژی اتمی و بانک جهانی و ... می‌باشد و به لحاظ حمایت از فلسطینیان و مقابله با اسرائیل در محور مقاومت تعریف می‌شود. ماده 42 قانون اساسی آن بر حفظ تمامیت و یکپارچگی و ماده 35 بر آزادی مذهبی برای همه سوری‌ها تاکیید نموده است. سوریه دارای دومین ارتش عربی بعد از مصر است که رئیس‌جمهور فرمانده کل آن به حساب می‌آید و عزل و نصب‌های مربوطه را مدیریت می‌کند. سوریه از دیرباز دارای خصوصیاتی بوده است که آن را کاملا متمایز از همسایگانش می‌نمود. در منطقه استراتژیک خاورمیانه سوریه کشوری است که در مقابله با اسرائیل در نبرد کیپور همراه با مصر به موقعیتی رسید که اگر حمایت مستقیم امریکا از اسرائیل نبود صحنه سیاسی کاملا به نفع اعراب دگرگون می‌شد ضمن اینکه سوریه هیچ‌گاه به صلح با اسرائیل تن در نداد و با حمایت از حزب‌الله لبنان صف خود را از سایر کشورهای عرب منطقه جدا ساخت. حمایت‌های این کشور از ایران در دوره جنگ هشت ساله در مقابل عراق آن هم زمانی که بر حسب عربیت تمامی منطقه از عراق حمایت می‌کرد از دیگر نکات حائز اهمیت سوریه است . با شروع دومینوی سقوط سران حکومت‌های پادشاهی منطقه که ناشی از خیزش مردمی این کشورها بود، اهمیت زیاد منطقه خاورمیانه با توجه به مختصات آن سبب موضع‌گیری، اعمال نفوذ و نقش‌آفرینی کشورهای منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای شد که هر یک به فراخور منافع خود در این عرصه وارد می‌شدند . وجه مشترک تمامی این حکومت‌های هدف، ساختار حکومتی بسیار قدیمی آن‌ها بود که به تبع آن شاهد اقتدارگرایی و تک سالاری و همچنین تسلط کامل اقلیت بر اکثریت مردمی بودیم که هر روزه بیش از پیش از وضع موجود ناراضی می‌شدند. سوریه نیز با سایه سنگین سیستم تک حزبی بعث که ندای مخالف را نمی‌پذیرفت از این قاعده مستثنی نبود امری که بیانگر اقتدار علویان در تمامی عرصه‌های حساس بود. لکن ابعاد دیگر مسئله سوریه مانند فعال بودن آن در جبهه مقاومت در برابر اسرائیل، نوع حکومت آن بهترین مستمسک را برای برانداختن نظام فعلی سوریه ایجاد نموده است. این شاخص از آنجا به دست می‌آید که در موارد مشابه مثل یمن و بحرین و ... اجماع اعراب در مقابل آن‌ها قرار ندارد و قدرت‌های فرا منطقه‌ای نیز بر همین منوال عمل می‌کنند و این حالت مختص به سوریه است که از نمونه‌های آشکار آن فعالیت عربستان و قطر علیه این کشور همزمان با حمایت مستقیم همه‌جانبه از شورشیان مسلح از کمک تسلیحاتی و رسانه‌ای تا زمینه سازی اعزام مزدوران خارجی و پرداخت بهای فعالیت جنگی آنان از این دست می‌باشد که در حقیقت همراهی عملی و علنی با کشورهای غربی می‌باشد. این وضعیت نشان‌دهنده آن است که مسئله سوریه بیش از اینکه یک معضل داخلی باشد یک معضل خارجی است. اینجاست که نقش ارتباطات ، تبلیغات و رسانه‌ها بسیار تعیین‌کننده می‌شود تا بتواند به عنوان پیاده‌نظام درون مرزهای این کشور عمل کند و ضمن زمینه سازی برای پیگیری اهداف سیاست خارجی کشورهای دخیل، بتواند به عنوان ابزار توجیه‌کننده اذهان عمومی در قبال چرایی اقدامات و تحولات مورد قبول یا رد کشورهای متبوع این رسانه‌ها عمل نمایند. در بین ابزارهایی که معمولا در این برهه از زمان بکار گرفته می‌شود ابزار رسانه با همه اشکال و تنوع آن بر محور دیپلماسی عمومی و هدف قرار دادن عامه مردم کشور مخاطب و نه سردمداران می‌باشد. فضا چنان ملتهب شده است که میل به تغییرات اساسی بسیار بالاگرفته و مذاکره و رایزنی‌های معمول جوابگوی کامل آن نیست. ناگفته پیداست اثرگذاری بر عامه مردم با هر آداب ، طرز تفکر ، مذهب و ... و جذب آن‌ها به منظور یارگیری برای مواقع حساس چیزی نیست که در یک مقطع و یکجا رخ دهد رشد کمی و کیفی رسانه‌ها و به‌کارگیری گسترده روش‌های علمی در مواجه با انواع مخاطب‌ها مسئله‌ای که از فرایند گسترده علمی و فرهنگی برای اثرگذاری حکایت دارد. سوریه نیز چندی است که بحث تغییرات جدی و اصلاح ساختارهای اساسی را پذیرفته و در تعقیب ارائه و اجرای آن‌هاست گرچه با مسائل و مشکلاتی روبروست و تاکنون تامین کننده خواست مخالفان نبوده است. در این حین شبکه‌های خبری مخصوصا شبکه‌های الجزیره ، العربیه ، CNN و... به دقت مسائل جاری سوریه را تحت نظر گرفته و دائم ارائه تحلیل می‌نمایند. از سوی دیگر نیز رسانه‌های دیگری وجود دارند که نظریاتی ارائه می‌نمایند که کاملا برعکس شبکه‌های فوق‌الذکر می‌باشد مانند المنار و العالم و ... . هرگونه رفتار این شبکه‌ها به فراخور سطح نفوذی که دارند اثرات متفاوتی بر جامعه سوریه دارد و می‌توان گفت همان صحنه مقابله در داخل کشور این بار در فضای رسانه بازسازی‌شده است به طوری که شاهد عمل و عکس العملهای پی در پی می‌باشیم که بسیار سوال برانگیز می‌باشد و باهر دقت نظر و ارائه خبر از سوی هر یک از این شبکه‌ها می‌توان اثر این خبر پردازی را در عرصه سوریه مشاهده نمود. مطلب قابل‌توجه آن است که چگونه می‌توان ایفاء نقش این رسانه‌ها و بازتاب عملکرد آنان را در صحنه بحران سوریه به درستی تبیین نمود و چرایی آن را روشن نمود؟! سوال اصلی : از میان رسانه‌های عمل‌کننده در مقابل نظام سوریه شبکه خبری الجزیره به مالکیت امیر قطر فعالیت بسیار پیچیده و سنگینی را در این حوزه ایفاء می‌نماید و ضمن برخورداری از مزیت‌های مادی و غیرمادی زیاد، در عرصه اجراء نیز شاهد طیف گسترده‌ای از اقدامات این شبکه در این زمینه می‌باشیم امری که نهایتا ما را به این سوال اصلی و مهم راهنمایی می‌کند که : رسانه‌های خارجی مانند شبکه الجزیره چه نقشی در تحولات سه سال اخیر سوریه داشته‌اند؟ سوال فرعی : در ادامه بررسی‌های عملکرد این شبکه خبری در قبال بحران سوریه نیز با سوالات فرعی دیگری هم روبرو می‌شویم : دیپلماسی رسانه‌ای در قبال تحولات یک کشور چه جایگاهی داشته و چگونه عمل می‌نمایند و چه بسترهایی باعث تاثیر پذیری جامعه از رسانه‌ها می‌گردد ؟ زمینه‌های بحران و مواجهه دولت سوریه با آن‌ها ، چگونه سبب شکل‌گیری صف بندی موجود در تحولات اخیر سوریه گردید ؟ شبکه الجزیره از چه حمایت‌هایی برخوردار است ؟ نقش این حمایت‌ها بر روند فعالیت آن خاصه در مورد بحران سوریه ، چگونه است؟ این شبکه از چه مکانیزم هایی برای تاثیر گذاری بیشتر بر تحولات جاری سوریه بهره می‌جوید و در مقابل به چه موانعی روبروست؟ پیشینه تحقیق (بررسی متون موجود) : ما در این قسمت در پی آنیم ، تا مقالات و نوشتاری که پیش‌تر در رابطه با موضوع ارائه شده است را به بحث گذاشته و تقارن آن‌ها را با موضوع تحقیق بسنجیم و از نکات مثبت آن‌ها نیز با رعایت امانت بهره‌برداری نمائیم، لذا سعی شده است تا نزدیک‌ترین عناوین به موضوع ارائه گردد. گفتنی است که با توجه به بدیع بودن موضوع یافتن عناوینی که حداکثر تطبیق را داشته باشند بسیار مشکل می‌نمود . جمعا در این مبحث با سه دسته مطلب روبرو هستیم : الف ) دسته‌ای از مطالب بر این تفکر صحه می‌گذارد که شبکه‌هایی نظیر العربیه و الجزیره با هر بار خبرپراکنی سبب برپایی موج تازه‌ای از شورش در سوریه می‌شوند در این مطالب ضمن بررسی روند شکل‌گیری این شبکه‌های خبری ، مطالب از محتوای بالای برخوردار است و به سیر اثرگذاری این شبکه خبری بر تحولات جاری خاصه کشور سوریه می‌پردازند (قنبرلو، 1390; لندمن، 2011) ب)دسته دوم مطالب بر این باورند که گرچه رسانه‌های عربی در جهت براندازی حکومت سوریه عمل می‌نمایند اما در مقابل خود رسانه‌های خارجی طرفدار سوریه نظیر المنار و العالم را می‌بینند که جوابگوی فضاسازی‌های آنان می‌باشند و نهایتا هم سوریه به مدار ثبات بر خواهد گشت و مولفه های آن متفاوت از کشورهایی مانند لیبی و تونس و مصر است و در این تضاد رسانه‌ای، اقدامات رسانه‌های برانداز ثمری نخواهد داشت (چدیاک ، 2011 ؛ میسان ،2011) ج) دسته آخر گروهی از مطالب هستند که محتوای آنان عملا از موضوع ادعای فاصله بسیار دارد و علیرغم آنچه تیتر کرده‌اند یا وارد بحث اصلی نشده‌اند و یا به بعد رسانه‌ای موضوع نپرداخته‌اند و صرفا به برخی تعریف‌ها و تاریخچه اکتفاء نموده‌اند (کاردان، 1390؛ امیر انتخابی ، 1390) ما قصد داریم در موضوع خود از صدر تا ذیل عواملی را که در دو عنصر شبکه‌های خبری خاصه الجزیره و عنصر سوریه و شرایط خاص خودش وجود دارد را به بحث گذاشته و زمینه‌های تاثیر ، نحوه پوشش خبری ، نتایج این نوع ارائه خبر و ... را بررسی کنیم. فرضیه اصلی : با شروع ناآرامی‌های اخیر در سوریه،عملکرد شبکه‌های خبری از جمله شبکه خبری الجزیره در رشد این بحران، علیرغم ناکامی‌هایی که داشته، از مهم‌ترین عوامل تشدید بحران و دخالت‌های خارجی در این کشور می‌باشد. دریافت فایل نقش رسانه ها در تحولات سوریه مطالعه موردی شبکه الجزیره...

نقش بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای در تداوم تنش در روابط ایران و جمهوری آذربایجان...

نقش بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای در تداوم تنش در روابط ایران و جمهوری آذربایجان... فهرست مطالب فصل اول:کلیات پژوهش.. 1 1-1– مقدمه.. 2 2-1- طرح و تبیین مساله.. 2 1-3- پرسش های پژوهش.. 3 1-4- فرضیه پژوهش.. 3 1-5- متغیرهای پژوهش.. 4 1-6- هدف پژوهش.. 4 1-7- اهمیت و ضرورت پژوهش.. 4 1-8- پیشینه پژوهش.. 4 1-9- تعریف مفاهیم.. 12 1-9-1- ژئوپلیتیک.. 12 1-9-2- سیاست خارجی.. 13 1-9-3- قفقاز جنوبی.. 13 1-9-4- ایدئولوژی.. 14 1-10- روش پژوهش.. 15 1-11- موانع و محدودیت های پژوهش.. 15 1-12- سازماندهی پژوهش.. 15 فصل دوم چارچوب نظری :سیاست خارجی.. 17 2-1- مقدمه.. 18 2-2- هدفگذاریدرسیاستخارجی.. 18 2-2-1- مبنایهدفگذاریچیست؟.. 19 2-3- انواعاهدافدرسیاستخارجی.. 21 2-3-1- انواعاهدافازمنظرزمان.. 21 2-3-1-1- اهدافکوتاهمدت.. 21 2-3-1-2-اهدافمیانمدت.. 21 2-3-1-3- اهدافبلندمدت.. 22 2-3-2- انواعاهدافازمنظرموضوعی.. 22 2-3-2-1- اهدافاقتصادی- مالی.. 22 2-3-2-2- اهداففرهنگی- ایدئولوژیک.. 24 2-3-2-3- اهدافامنیتی- دفاعی؛.. 26 2-3-3- انواعاهدافازمنظرگستردگیوشمول.. 27 2-3-3-1-اهدافعام.. 27 2-3-3-2- اهدافخاص.. 27 2-3-4- جمعبندیهدفگذاریدرسیاستخارجی.. 28 2-4- تعییناستراتژیدرسیاستخارجی.. 29 2-5-جمع بندی.. 29 فصل سوم : روابط ایران و جمهوری آذربایجان.. 31 3-1- طرح بحث.. 32 3-2- تاریخچه روابط.. 33 3-3- عوامل همگرا ساز.. 34 3-3-1- برخورداری از دین و فرهنگی مشترک.. 34 3-3-2- اشتراکات تاریخی و فرهنگی.. 34 3-3-3- ظرفیت های اقتصادی و ژئوپلتیکی.. 35 3-4- عوامل واگرا ساز.. 35 3-4-1- دریای خزر.. 35 3-4-2- قره باغ.. 36 3-4-3- مسائل مذهبی و سیاسی.. 37 3-4-5- روابط با اسرائیل.. 38 3-5- تاثیر روابط جمهوری آذربایجان با دیگر قدرت ها بر روابط با ایران 40 3-6- جمع بندی فصل.. 41 فصل چهارم: قدرتهای منطقهای در منطقه قفقازجنوبی.. 43 4-1-ترکیه.. 44 4-1-1- طرح بحث.. 44 4-1-2- سیاست خارجی ترکیه.. 45 4-1-3- روابط ترکیه با جمهوری آذربایجان.. 47 4-1-4- رقابت های ایدئولوژیک در منطقه.. 51 4-1-5- رقابت اقتصادی.. 52 4-2- روسیه.. 57 4-2-1- طرح بحث.. 57 4-2-2- سیاست خارجی روسیه.. 58 4-2-3- روابط روسیه و جمهوری آذربایجان.. 62 4-2-4- رقابت های ایدئولوژیک در منطقه.. 64 4-2-5- رژیم حقوقی دریای خزر.. 66 4-3- جمع بندی فصل.. 68 فصل پنجم: قدرتهای فرامنطقهایدر قفقاز جنوبی.. 70 5-1-اسرائیل.. 71 5-1-1- طرح بحث.. 71 5-1-2- سیاست خارجی اسرائیل.. 72 5-1-3- روابط اسرائیل با آذربایجان.. 75 5-1-4- رقابت های ایدئولوژیک.. 79 5-1-5- رقابت اقتصادی.. 82 5-2-آمریکا.. 84 5-2-1- طرح بحث.. 84 5-2-2- سیاست خارجی آمریکا.. 85 5-2-3- روابط آمریکا و جمهوری آذربایجان.. 88 5-2-4- رقابتهای ایدئولوژیک.. 90 5-2-5- رقابت های اقتصادی.. 92 5-3- جمع بندی فصل.. 93 فصل ششم: فرجام.. 96 1-6- بحث و نتیجه گیری.. 97 فهرست منابع.. 104 چکیده منطقه قفقاز­جنوبی به دلیل شرایط خاص جفرافیایی و مسائل سیاسی، تاریخی، نظامی و جامعه شناسانه از نقاط مهم و در عین حال بحران خیز جهان محسوب می شود. این منطقه به عنوان یک منطقه استراتژیک همسایه، اهمیت و اولویت بالایی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دارد. روند تحولات در منطقه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و ایجاد جمهوری های جدید به گونه ای بوده که رقابت شدیدی جهت نفوذ در منطقه به وجود آمده است. در این میان جمهوری آذربایجان به عنوان یکی از کشور های مهم منطقه به دلیل برخورداری از موقعیت ژئوپلتیکی خاص آن و منابع غنی انرژی صحنه رقابت شدیدی میان قدرت های منطقه ای و فرا منطقه ای بوده است. با توجه به مشترکات مذهبی- تاریخی و همسایگی آن با ایران انتظار می رفت دو کشور روابط متعادلی را تجربه کنند ولی روابط آنها همواره با تنش همراه بوده است. دراین نوشتار سعی می شود به چرایی این موضوع پرداخته شود و به این سوالات پاسخ داده شود که علی رغم وجود مشترکات فراوان میان ایران و جمهوری آذربایجان، چه عواملی سبب شد در بیست سال گذشته دو کشور روابط تنش آلودی را تجربه کنند؟ اهداف و منافع قدرت های منطقه ای و فرا منطقه ای در منطقه قفقاز چگونه بر روابط دو کشور تاثیر گذاشت؟، پاسخ داده شود. که فرضیه این نوشتار فرضیه این پژوهش سیاست ها و اهداف قدرتهای منطقه ای و فرامنطقه ای را اصلی ترین عمال شکل گیری و تداوم تنش در روابط دو کشور معرفی می کند. دامنه این نوشتار کشورهای ترکیه و روسیه به عنوان بازیگران مهم منطقه ای و آمریکا و اسراییل به عنوان بازیگران فرا منطقه ای را در بر می گیرد. واژگان کلیدی:ایران، جمهوری آذربایجان، قفقاز جنوبی، قدرتهای منطقه ای و فرامنطقه ای، ایدئولوژی فصل اول: کلیات پژوهش 1-1– مقدمه پیشازآنکهسرزمین­هایایراندرقفقازدراوایلقرننوزدهمبهروسیهتزاریتسلیمشود،ارمنستان،گرجستانوآن­چهامروزهجمهوری آذربایجانخواندهمیشودبخشیازامپراطوریایرانبودند.اماتاریخبهتنهایینمی­تواندروابطامروزتهرانبااینکشورهارا توضیحدهد.دراینموردملاحظاتدیگر،مانندموقعیتاقتصادی،جغرافیاییوسیاسیاینکشورهارانیزبایددرنظرگرفت. ایرانیکیازاولینکشورهاییبودکهپسازفروپاشیاتحادشوروی، کشورهاینواستقلالقفقازوآسیایمرکزیرابهرسمیتشناخت.دربرخیازاینکشورهامانندجمهوریآذربایجان،نگاهبدبینانه­اینسبتبهایرانوجودداشتهاست .هرچندبدبینیاولیهبیشترازمیانرفتهوفهمواقع بینانه تریازمنافعوسیاست­هایایراندرمنطقهجایگزینآنشدهاست،اماروابطایرانبابیشتراینکشورهاهمچنانباحدمطلوبفاصلهدارد.باوجودتاریخومذهبمشترک،ایرانوجمهوریآذربایجانهمسایگانیدورازهمباقیمانده اند.بااینحال،ایرانباارمنستانروابطنزدیکودوستانه­ایبرقرارکردهاست .تنهاکمیپسازاستقلالارمنستان،ایراناین کشوررابهرسمیتشناختوباایروانروابطدیپلماتیبرقرارکرد.درحقیقت،ارمنستانتنهاکشوردرمیانهمسایگانایراناستکهایرانباآنپیوندهایینزدیکوروابطیبی تنشدارد. ارمنستانباوجودداشتنروابطنزدیکباایالاتمتحدآمریکاوکشورهایاروپایی،از رأیدادنعلیهایراندرسازمان­هایبین المللیخودداریکردهوتحریم­هایوضعشدهعلیهایرانبرسرموضوعهسته­ایراتأییدنکردهاست. روابطنزدیکمیاندوکشورممکناستعجیببهنظربرسد.ایرانکشوریوسیعبا اکثریتی شیعه و کشوری چند قومی و چند فرهنگی و از جایگاه ویژه ای در ژئوپولتیک جهان برخوردار است. ایرانخودرابهعنواندولتیمذهبیمعرفیکردهاستکهسیاستاعلانی­اشبراولویتهمکاریباکشورهایمسلمانقراردارد.اززمانتأسیسجمهوریاسلامیدرسال1357،تأکیدبراسلامو به ویژهتشیع،امریپایداردرسیاستخارجیایرانبودهاست .حال آن که این روابط سبب بروز مشکلاتی در روابط دیگر کشور کشور منطقه با ایران نیز گشته است. روابط ایران با ارمنستان و روابط جمهوری آذربایجان با کشور­های غربی سبب گشته که دو کشور روابط همگرایانه ای را با هم نداشته باشند و همین امر سبب گردیده که این نوشتار به بررسی روابط دو کشور و عوامل تاثیر گذار با آن بپردازد. 2-1- طرح و تبیین مساله ایران و جمهوری آذربایجان به اقتضای ملاحظات ژئوپلتیکی و به اعتبار اشتراکات تاریخی و فرهنگی در یکصد سال اخیر ارتباطات و مراودات نزدیکی با یکدیگر داشته اند، این ارتباط و تعامل چه در دوران وابستگی سیاسی جمهوری آذربایجان به اتحاد شوروی به عنوان یکی از اجزای جنوبی این کشور و چه در دوران حیات و موجودیت مستقل آن به عنوان یک واحد سیاسی، همواره بخش مهمی از گستره روابط خارجی دو طرف را تشکیل داده است. به همین دلیل بررسی روابط خارجی ایران در سال­های گذشته نسبت به مناطق پیرامونی و همجوار بدون بررسی جامع و کامل روابط این کشور با جمهوری آذربایجان امکان پذیر نخواهد بود. در واقع درک صحیح ملاحظات سیاست خارجی ایران در سال­های گذشته و عوامل تاثیر گذار بر آن در حوزه روابط با مناطق همجوار مستلزم بررسی روابط این کشور با جمهوری آذربایجان است. چرا که این جمهوری یکی از مهم ترین همسایگان شمالی کشور محسوب می­شود و در حال حاضر نیز حجم قابل توجهی از ظرفیت سیاست خارجی ایران به این کشور اختصاص یافته است. البته طبیعی است که تا قبل از فروپاشی شوروی محدودیت­های ناشی از عدم استقلال در حوزه سیاست خارجی در جمهوری آذربایجان از یک طرف و تلاش حکومت شوروی در زمینه جداکردن جمهوری های منطقه آسیای مرکزی از هویت دینی و تاریخی خود مشکلات فراوانی را برای توسعه روابط ایران و جمهوری آذربایجان پدید آورده بود. پس از فروپاشی شوروی و به استقلال رسیدن جمهوری آذربایجان توانایی مناسبی برای بسط روابط دو طرف به وجود آمد. با این حال وجود پاره ای مسائل و ملاحظات سیاسی در کنار نقش منفی و مداخله جویانه کشورهای خارجی به مثابه متغییرهای بازدارنده مانع از توسعه کامل روابط دو کشور تا حد تکمیل نهایی ظرفیت این روابط در سال­های اخیر شده است. دو کشور در زمینه­های رژیم حقوقی دریای خزر، مساله ناگرنو قره باغ، مسائل امنیتی منطقه، حضور اسرائیل در منطقه و اتهاماتی که دو طرف در زمینه جاسوسی به یکدیگر وارد می کنند، دچار اختلاف هستند. از سوی پس از فروپاشی شوروی و رقابت به وجود آمده در این منطقه پای بسیاری از قدرت­ها را در این منطقه باز کرد که به نوعی سبب شکل گیری رقابتی شدید در منطقه گشت. در این میان کشور جمهوری آذربایجان به لحاظ منابع انرژی و همسایگی با روسیه و ایران و دریای خزر از اهمیت بیشتری برخوردار گردید. در این نوشتار سعی می گردد به بررسی قدرت­های حاضر در منطقه و روابط آنها با جمهوری آذربایجان و تاثیر این روابط در روابط ایران و جمهوری آذربایجان پرداخته شود. 1-3- پرسش های پژوهش علی رغم وجود مشترکات فراوان میان ایران و جمهوری آذربایجان، چه عواملی سبب شده در بیست سال گذشته دو کشور روابط تنش­آمیزی را تجربه کنند؟ اهداف و منافع قدرت­های و فرا­منطقه­ای در منطقه قفقاز چگونه بر روابط دو کشور تاثیر گذاشت؟ 1-4- فرضیه پژوهش فرضیه این پژوهش سیاست­ها و اهداف قدرت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای را اصلی ترین عامل شکل گیری و تداوم تنش در روابط دو کشور معرفی می­کند. 1-5- متغیرهای پژوهش الف. متغیرمستقل: تنش در روابط ایران و جمهوری آذربایجان ب. متغیر وابسته: بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای 1-6- هدف پژوهش از آنجا که منطقه قفقاز جنوبی پس از فرو پاشی اتحاد شوروی دارای اهمیت فراوانی شده است و بازیگران زیادی وارد این منطقه شده اند، بررسی روابط کشورهای این منطقه با ایران دارای اهمیت است. در این بین جمهوری آذربایجان به دلیل مشترکات فراوان با ایران دارای اهمیتی دو چندان است. در این نوشتار نگارنده در پی بررسی تنش­های روابط ایران و جمهوری آذربایجان است و اینکه قدرت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای حاضر در منطقه قفقاز جنوبی، چگونه روابط دو کشور را تحت تاثیر خود قرار می دهند. 1-7- اهمیت و ضرورت پژوهش درک و شناخت صحیح از روابط بین ایران و جمهوری آذربایجان و نقش قدرت­های منطقه­ای و فرا منطقه­ای درروابط بین دو کشور و اهمیت منطقه قفقاز جنوبی می تواند در جهت به کار گیری سیاست خارجی کارآمد، در این روابط موثر باشد. در این راستا بررسی نقش قدرت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای که با به کارگیری و استفاده از اختلافات و تنش­های موجود میان ایران و جمهوری آذربایجان در صدد هستند تا نقش ایران را در منطقه مهم قفقاز جنوبی کم­رنگ کنند، ضروری می باشد. کشور جمهوری آذربایجان به دلیل هم مرز بودن، مشترکات تاریخی و مذهبی با ایران و منابع قابل توجه انرژی می تواند از لحاظ ژئوپلتیکی و ایدئولوژیکی هم فرصت به شمار آید و هم تهدید. از طرف دیگر علاقه نویسنده به مسائل منطقه قفقاز جنوبی سبب گردیده که به این موضوع پرداخته شود. 1-8- پیشینه پژوهش هدف هر پژوهش، یا پر کردن خلا و کاستی­هاست و یا در جهت رفع عیب و نقص نوشته­های دیگران می کوشد. بر این اساس نگارنده در جریان بررسی منابع و کتاب نامه­ها متوجه فقدان یک منبع مستقل در زمینه مورد مطالعه شد. به طوری که با وجود منابع فراوان در مورد منطقه قفقاز جنوبی و روابط میان ایران و جمهوری آذربایجان و بررسی ابعاد مختلف سیاسی، حقوقی و تاثیرات عوامل واگراساز درونی بین دو کشور، نقش و تاثیری که بازیگران منطقه­ای و فرا منطقه­ای در روابط دو کشور دارند به طور مجزا مورد بررسی قرار نگرفته است و اگر مطالبی هم در این زمینه وجود دارد به صورت پراکنده و در لابه لای کتب و مقالات بوده و کار پژوهش را دشوار می کند. از این رو با علم به این کاستی ها موضوع مذکور برگزیده و بررسی شد. مقالات زیادی در این زمینه به رشته تحریر درآمده که تعدادی از آنها به شرح زیر است: دکتر الهه کولایی و قاسم اصولی در مقاله­ای تحت عنوان چگونگی تغییر روابط امنیتی شده ایران و جمهوری آذربایجان که در سال 1391 به چاپ رسیده است به این موضوع می پردازد که پسازفروپاشیاتحادشورویوتغییردرژئوپلیتیکمناطقشمالیایران،جمهوریآذربایجاناهمیتفزایندهایدرسیاستخارجیایرانپیداکردهاست.بهدلیلهمسایگیوپیوندهایتاریخیوفرهنگی،ایندوکشورنمیتوانندنسبتبهمسائلامنیتییکدیگربیتوجهباشند.درروابطایرانوجمهوریآذربایجانعواملهویتبخشگوناگونیوجودداردکهجهتگیریدوکشورنسبتبههمراشکلمیدهد.سؤالیکهنویسندگان در این مقاله بیان می کنند ایناستکهازسال1995چهعواملیسببامنیتیشدنروابطایرانوجمهوریآذربایجانشدهاست؟نویسندگان در این نوشتار به این نتیجه می رسند که مجموعهایازعواملمادی،عواملارزشیوهنجاری،اسلامسیاسیدرایران،سرشتغیردینیرژیمجمهوریآذربایجان،هویتقومی،همسوییآذربایجانباماهیتاجتماعینظامبینالملل،امنیتیشدنروابطدوکشورراازسال 1995 سببشدهاست. مقاله ارزیابی روابط ایران و جمهوری آذربایجان در قرن بیستم که توسط مهدی امیری در سال 1385 در ژورنال علوم سیاسی به چاپ رسیده است، به این موضوع اشاره می کند که، بررسی تحولات سیاست خارجی ایران در دوره معاصر، پرداختن به کیفیت روابط با کشور های همسایه از اهمیت اساسی برخوردار است. در این میان جمهوری آذربایجان به عنوان همسایه شمالی چه در دوران ادغام دراتحاد شوروی و چه از زمان استقلال از این اتحادیه همواره اهمیت فزاینده ای در معادلات سیاست خارجی ایران داشته است. اگر­چه تا قبل از فروپاشی شوروی محدودیت های ناشی از عدم استقلال آذربایجان امکان محدودی را برای توسعه تعاملات دو طرف فراهم می کرد، اما استقلال این جمهوری از شوروی زمینه های مناسبی را برای بسط روابط تهران و باکو به وجود آورد. در همین راستا نقش آفرینی متغییرها و عواملی مانند برخورداری از مشترکات تاریخی و فرهنگی یا وجود پتانسیل مناسب برای همکاری اقتصادی به عنوان محرکه های گسترش روابط دو طرف قلمداد می شد. در عین حال فرایند توسعه روابط آنها با موانع و عوامل بازدارنده مهمی مانند تفاوت در ماهیت حکومت­های دو کشور، تداوم اختلافات در مورد رژیم حقوقی دریای خزر و برخورداری از جهت گیری­های متفاوت ژئوپلتیکی همراه بوده است. در نهایت به این نتیجه می رسد که این موانع نقش موثری در عدم توسعه حداکثری روابط ایران و جمهوری آذربایجان داشته اند. دکتر ام البنین چابکی در مقاله ای تحت عنوان چالش­های روابط ایران و جمهوری آذربایجان در سال 1388 در ژورنال مطالعات اوراسیا ی مرکزی به چاپ رسانده است به این نکات اشاره می کند که روابط ایران و جمهوری آذربایجان با وجود زمینه­های متعدد همکاری از ابتدای دهه 1990 که این کشور به استقلال دست یافت تا به امروز، با چالش­هایی همراه بوده است. نویسنده در این مقاله به دنبال پاسخ این پرسش است که عامل اصلی به چالش کشیده شدن روابط تهران و باکو چیست؟ ایشان برای بررسی روابط دو کشور از چارچوب سازه انگاری بهره برده و به بررسی روابط اقتصادی و سیاسی دو کشور پرداخته است. در انتهای این مقاله نویسنده به این نتیجه می رسد که چالش گر اصلی روابط تهران – باکو نگرش امنیتی است که دو کشور نسبت به یکدیگر دارند. تحلیل ساختار ژئوپلتیکی حاکم بر روابط دو جانبه ایران و جمهوری آذربایجان از سال 1991 تا 2010 با رویکرد جغرافیای برساخته گرایی عنوان مقاله ای است که در سال 1390 توسط رسول افضلی ،مصطفی رشیدی، افشین متقی در ژورنال پژوهش­های جغرافیای انسانی به چاپ رسیده است. نویسندگان در این مقاله به این موضوع می پردازند که پسازفروپاشیاتحادجماهیرشورویسوسیالیستیدردهه1990واستقلال کشورهایتحتسیطرهآن،ایراندرمرزهایشمالوشمال شرقیخود؛یعنیآسیایمرکزیوقفقازبا کشورهاینوظهوریهمسایهشد.یکیازاینکشورهاجمهوریآذربایجاناستکهروابطبینایرانواینکشوربهدلایلبسیاریاهمیّتداردوانتظارمیرفتدرآینده،بیندوکشورروابطبیشتریرامشاهدهکنیم.اماباوجودفرصت­هاومزیت­هایفراوانبرایافزایشهمکاری،درعملشاهدروابطسطحپایین،عادیوگاهروبهتعارضوآشفتگیهستیم.بنابراینتلاش کردند تا بانگاهیبرساختگرایانهبهفهمودرکیازساختارژئوپلیتیکی حاکمبرروابطدوجانبهایرانوجمهوریآذربایجاندستیابند.ازاینرودنبالسوال را مطرح کردند کهساختارژئوپلیتیکیحاکمبرروابطدوجانبهایرانوجمهوریآذربایجانچگونهوتحتتاثیرچه فرایندهاییبرساختهشدهاست؟ در ادامه آنها به این نتیجه می رسند که فرایند های واگرا ساز بیشتر و گسترده تر از فرایندهای همگرا سازباشند، آشفتگی در ساختار ژئوپلتیکی حاکم بر روابط دو جانبه بیشتر است. تحلیل و بررسی همپوشی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در تعامل با جمهوری آذربایجان با واقعیت­های ژئوپلتیک، مقاله ای است که توسط پیروز مجتهد زاده، رضا حسین پوریان و یدالله کریمی پور در سال 1386 در فصلنامه مدرس علوم انسانی به چاپ رسیده است. در این مقاله، نویسندگان بهایننتیجهرسیدهاند کهسیاستعدمسازشجمهوریآذربایجانوتاحدودیعدماستراتژیمدونوهدفمندازطرفایرانباعثشدهاستتاواقعیتهایژئوپلیتیکوجغرافیاییمثبتوپیوند دهنده،نظیرهمسایگی،اشتراک مذهبی،تجانسجمعیتی،منافعمشترک،وابستگی­هایجغرافیاییوژئوپلیتیکواشتراکاتفرهنگیوتاریخیو ... بهحدکافینتوانندروابطنزدیکیبینطرفینایجادکنند.همچنینیافته های نویسندگان نشان می دهد کههرچنداینمسألهتاحدودیازطرفایرانباتوجهبهمواضعتندناسیونالیستیوپافشاریبرسیاستعدمسازشازسویآذری­هاقابلدرکمی باشد،اماجمهوریآذربایجاندرمورداستراتژیسیاستخارجیخوددرقبالجمهوریاسلامیایران،هیچدلیلمنطقیوواقع بینانه ایکهبتوانسیاستعدمسازشاینجمهوریرابراساسآنقابلتوجیهکرد،تاکنونارائهنکردهاست.درنهایت،مقالهفوقهدفکلیواستراتژیذیلرابرای سیاست خارجی ایران درمقابلجمهوریآذربایجانپیشنهادمی کند:هدفکلیسیاستخارجیجمهوریاسلامیایراندرتعاملباجمهوریآذربایجانبراساسواقعیت­هایژئوپلیتیکوجغرافیاییموجودبیندوکشورپایه ریزیشود،استراتژیتوسعهروابطمتقابلبراساسحسنهمجواریازطریقآگاهیودرکدرستازوابستگی­هایمتقابلژئوپلیتیک،علایقژئوپلیتیک،اهدافومنافعملیمشترکوعلایقسایربازیگرانمؤثردرروابطفیمابین،همچنیناعتمادسازیبهسمتتقویتوتعمیقروابطوسیاستخارجیدوکشوربراساسواقعیت­هایژئوپلیتیک. مرتضی باغیان زارچی و میثم لهراسبی در مقاله ای تحت عنوان روابط ایران و روسیه و تعیین رژیم حقوقی دریای خزر که در سال 1390در ژورنال راهبرد یاس به چاپ رسید، به بررسی روابط ایران و روسیه پرداخته و به طور غیر مستقیم به تاثیر روسیه در روابط ایران و جمهوری آذربایجان پرداخته اند. نویسنگان در این مقاله به این موضوع اشاره دارند که مسألهتعیینرژیمحقوقیدریایخزرازجملهمباحثیاستکهبعدازفروپاشیشورویموردتوجهجدیقرارگرفتهاست.دراینمیانهمنقشکشورهایساحلیوهمنقشقدرتهایفرامنطقه ایحایزاهمیتاست.اینمقالهباعنوانروابطایرانوروسیهوتعیینرژیمحقوقیدریایخزرمطرحشدهوسهفرضیهدرآنموردبررسیقرارگرفتهاستکهدوموردآنفرضیهفرعیاستویکموردآنیعنیحضورقدرت­هایفرامنطقه ایوعقب نشینیایرانوروسیهازمواضعاولیه شانمبنیبراستفادهمشترکازدریابهتقسیمآن،فرضیهاصلیاست.متناسببااینفرضیهشاخص­هاییهمچونگسترشناتوبهسمتشرقوحضوردرمنطقهدریایخزر،حضورآمریکادرمنطقه،حضوراتحادیهاروپادرمنطقه،عقبنشینیایرانازاستفادهمشترکازدریابهتقسیمآنوعقبنشینیروسیهازاستفادهمشترکازدریابهتقسیمآنموردبررسیقرارگرفتهاست.نهایتاًباآوردنگروهشاهددوفرضیهفرعی،ردشدوفرضیهاصلیباتوجهبهدادههاییکهآوردهشده،تأییدگردید. تاثیر روسیه بر روند سیاست خارجی جمهوری های قفقاز که توسط رضا فیروزی در سال 1389 در فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز به چاپ رسید به این نکات می پردازد که در سال­های اخیر روابط روسیه و کشور های حوزه جنوبی این کشور دچار تحول گردید. اگر چه روسیه به ایفای نقش اصلی خود در این منطقه ادامه می دهد، اما توسعه فعالیت کشورهای منطقه و فرامنطقه­ای به ویژه ایالات متحده و ناتو در حوزه حیاتی روسیه که این کشور از آن تحت عنوان خارج نزدیک نام می برد، چالش­های جدیدی را در مقابل مسکو قرار داده است. این کشور برای مقابله با این چالش­ها و برای تامین امنیت ملی و منافع حیاتی خود سعی در ایجاد یک راه حل مناسب و با هزینه کمتر دارد. مسکو با توجه به این که در شرایط جدید نمی تواند همه رقبا را از عرصه سیاسی آسیای مرکزی و به ویژه قفقاز حذف نماید، سیاست و تاثیرگذاری آن به سمتی رفته یا خواهد رفت که راهبردهای رقبا به نتایج مورد انتظار دست نیابند. همچنین در این زمینه این کشور سعی می کند که از موقعیت برتر اقتصادی، سیاسی، نظامی خود در منطقه در جهت کنترل رفتار و سیاست خارجی جمهوری های قفقاز در راستای کم رنگ کردن حضور عواملی که در نظر روس­ها با منافع و امنیت ملی این کشور سازگاری ندارند، استفاده نماید و بدین وسیله در همگرایی کشورهای منطقه با ساختار های سیاسی و امنیتی غرب تاخیر و مانع ایجاد نماید. سیاست اقتصادی روسیه در آسیای مرکزی و قفقاز ( با تاکید بر انرژی ) که توسط امیر محمد سوری در سال 1388 در ژورنال دیپلماسی اقتصادی به چاپ رسیده است به این نکته می پردازد که روسیه به دلیل تغییر نگرش­های خود در زمینه رویکردها و سیاست ها، توجه ویژه ای به کشور های آسیای مرکزی و قفقاز داشته است. به همین دلیل تلاش های بسیاری برای تحکیم روابط سیاسی و اقتصادی با کشورهای منطقه برقرار ساخته است. اما بیشتر تلاش های روسیه در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز به دلیل ضعف ساختارهای اقتصادی اساساً متمرکز بر انرژی است. در همین راستا شرکت های نفت و گاز روسیه تسلط انحصاری خود را در منطقه تحکیم بخشیده و با مسیرهای بدیل بسیار مخالفت می کند. دکتر فرهاد عطائی به همراه حسن شکاری و حمیدرضا عزیزی در مقاله ای تحت عنوان سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه ترکیه در قفقاز جنوبی که در سال 1390 در ژورنال راهبرد به چاپ رسیده است به بررسی روابط ترکیه با کشورهای قفقاز جنوبی پرداخته است. در این مقاله به این موضوع پرداخته می شود که به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه در سال 2002 موجب شکل گیری بحث های فراوانی در باره آینده سیاسی این کشور شد. دو ویژگی مشخصه دولت ترکیه تا آن زمان، تلاش برای نشان دادن خود به عنوان دولتی دین جدا و غرب گرا و همچنین سلطه دیرپای نظامیان بر سیاست بود. به این ترتیب، روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه به عنوان یک حزب اسلام گرا به معنای آغاز عصر تغییرات چشمگیر در عرصه سیاست داخلی و خارجی ترکیه تلقی می شد. در این میان، آنچه بیش و پیش از همه از سوی دولتمردان برآمده از حزب عدالت و توسعه مورد توجه قرار گرفت، نقش و جایگاه این کشور در نظام بین­المللی و به ویژه در ارتباط با کشورهای همسایه بود. بر این اساس این مقاله نشان می دهد که ترکیه توانسته با حاکم کردن دیدگاهی واقع نگر و چند بعدی در سیاست خارجی خود، روابط خود را در جنبه های مختلف با کشور های منطقه قفقاز جنوبی توسعه دهد و به گسترش نفوذ خود در این منطقه بپردازد. موانع همگرایی ایران و ترکیه در آسیای مرکزی و قفقاز مقاله ای است که در سال 1391 در ژورنال مطالعات اوراسیای مرکزی به چاپ رسیده است. در این مقاله دکتر حسین رفیع و اسماعیل مظلومی به بررسی روابط ایران و ترکیه در منطقه قفقاز جنوبی می پردازند. نویسندگان در این مقاله به این موضوع می پردازند که از مهم ترین تحولات ژئوپلتیکی در دهه های آخر قرن گذشته فروپاشی اتحاد شوروی بود که از پیامدهای آن دگرگونی روابط قدرت و موازنه نیروها در سطوح منطقه­ای و فعال شدن قدرت­های فرامنطقه­ای و به خصوص منطقه­ای جهت حضور و نفوذ در حوزه جنوبی اتحاد شوروی است که پیش از این به علت حضور اتحاد شوروی قادر به ایفای نقش اساسی نبودند. در این بازی بزرگ رقابت اصلی بین ایران و ترکیه دو قدرت منطقه­ای همجوار با آسیای مرکزی و قفقاز است که از نظر موقعیت جغرافیایی، تاریخی و تمدنی دارای سابقه طولانی هستند. با بررسی داده های موجود نویسندگان به این نتیجه می رسند که این دو کشور با وجود اشتراکات موجود با موانعی بر سر راه همگرایی در آسیای مرکزی و قفقاز روبرو هستند که آنها بیشتر در حوزه های رقابت ایدئولوژیکی و تقابل نقش های منطقه­ای و رقابت اقتصادی صورت می گیرد. فصلنامه پژوهش های روابط بین الملل مقاله ای توسط دکتر الهه کولائی و حبیب رضازاده در سال 1392 تحت عنوان نقش ایران در گسترش روابط جمهوری آذربایجان و اسرائیل به چاپ رسانده که در آن نویسندگان به این نکات پرداخته اند که اسرائیل و جمهوری آذربایجان فاصله جغرافیایی زیادی از یکدیگر دارند و دارای تفاوت­های بسیار از نظر دینی، فرهنگی و زبانی هستند، اما با یکدیگر روابط نزدیک و گسترده ای در زمینه های مختلف به ویژه امنیتی – سیاسی دارند. نویسندگان به این موضوع اشاره می کنند که برای چرایی رابطه نزدیک و گسترده این دو کشور، در کنار توجه به منافع مشترکی که این دو کشور از رابطه با یکدیگر بهره مند می شوند؛ باید به عاملی خارجی، مانند احساس تهدید این دو کشور از جمهوری اسلامی ایران دارند، توجه کرد. در واقع اسرائیل و جمهوری آذربایجان، ایران را تهدیدی برای امنیت خود می دانند. ادراک این تهدید مشترک، آنها را به ایجاد روابط گسترده نظامی - امنیتی و سیاسی - اقتصادی با یکدیگر پیش رانده است. در نهایت نویسندگان نتیجه می گیرند که جمهوری آذربایجان و اسرائیل براساس درک خود از اشتراک منافع و احساس تهدید مشترک از سوی ایران، برای ایجاد موازنه در برابر آن، روابط خود را گسترش داده اند. تلقی سیاست خارجی آمریکا از قفقاز پس از یازده سپتامبر مقاله ای است که در سال 1387 و در فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز به چاپ رسیده است. در این مقاله دکتر محمد حسن خانی به همراه محمد مهدی نصوحیان براین اعتقادند که فروپاشی شوروی فرصتی مناسب برای ایالات متحده آمریکا و سایر کشورهای غربی فراهم نمود تا در جمهوری های بازمانده از شوروی در پی کسب نفوذ و امتیازات ویژه بر آیند. قفقاز به واسطه اهمیت ژئواستراتژیک و ژئواکونومیکی خود، پس از 1991 شدیدا مورد توجه غرب و در راس آن ایالت متحده بوده است. این رقابت ها توسعه اقتصادی و ثبات منطقه قفقاز را تحت تاثیر خود قرار داده است. آذربایجان با جهت گیری در مسیر سیاست های مورد تایید آمریکا تمایل زیاد خود را در همراهی با این کشور و اجرای برنامه های آن نشان داده اند. بحث اصلی این مقاله حول این محور می چرخد که آمریکا به منظور ساماندهی الگوی امنیت مبتنی بر هژمونی و تثبیت حضور خود در منطقه جنبه های امنیتی – نظامی در این منطقه را پر رنگ تر ساخته است. نویسندگان در پایان وضعیت پیچیده منطقه و روابط خصومت آمیز ایران و آمریکا و به خصوص سیاست های آمریکا مبنی بر حذف ایران از مسیر های ترانزیتی و نادیده گرفتن نقش و جایگاه اساسی ایران و به چالش کشیدن نقش روسیه در منطقه ماحصل این تلقی و عملکرد سیاست خارجی آمریکا در منطقه می دانند. فریز اسماعیل زاده در مقاله ای تحت عنوان Turkey-Azerbaijan: the honeymoon is over به این نکات اشاره می کند که، روابط بین ترکیه و آذربایجان اغلب اوقات رابطه ای اهدایی و فرمایشی انگاشته می شود که هم از طرف کشوری سوم و هم از طرف هر دوی این کشورها شکل گرفته است. نویسنده مقاله پیشنهادی از فازهای متفاوت روابط را که در پانزده سال اخیر بوده را داشته است که اشاره به این موضوع اصلی و عمده دارد که روابط مشترک و سرانجام آن در اتحاد ترکیه و آذربایجان به کجا خواهد رسید و اینکه این روابط نیاز است کارهای بیشتری بر روی آن انجام شود تا بیش از پیش قوی شود. یک ملت-دو کشور. این کلمات تبدیل به شعاری متداول برای رهبران مدعی ترکیه و آذربایجان شده است و ترویج یافته در خلال سالهای 1990 شده است. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و شکل گیری آذربایجان مستقل، ترکیه اولین کشوری بود که حق حاکمیت قوم و خویش و برادر خود را به رسمیت شناخت. سپس ترکیه به روبط اقتصادی، نظامی، سیاسی و معاونت های بشر دوستانه خود با آذربایجان ادامه داد. پروژه های اقتصادی و انرژی بزرگی که پیشتر فقط در مورد آن خیالبافی می شد ، امروزه چهره حقیقی به خود گرفته بود و دو کشور با هم روابط نزدیکی پیدا کرده بودند. امروزه روابط دو جانبه بین باکو و آذربایجان به همان شکل قوی باقی مانده است. با این وجود بسیاری از متخصصان عقیده دارند که از لحاظ کیفی این روابط تغییر یافته است. این مقاله نگاهی عمیق به روابط ترکیه و آذربایجان داشته و تلاش می کند که از هر دو جنبه موفقیت و چالش های موجود به بررسی وضعیت بپردازد. آنار ولی اف در مقاله ای که در ژورنال «Ponars Eursia»تحت عنوانrelations: quo Vadis, Baku? Azerbaijan - Iran به چاپ رسانده به این موضوع می پردازد که، روابط ایران و آذربایجان از پیچیده ترین روابط در منطقه محسوب می شوند که دارای سابقه ای انتقالی رادیکالی در خلال بیست سال اخیر بوده اند. دوستان صمیمی و ملت های برادر در پایان جنگ سرد باکو و تهران تقریبا یک دهه بعد درگیری نظامی با یکدیگر پیدا کردند و روابطشان از آن زمان در تنش باقی ماند. فاکتورهای مختلفی در این میان مورد توجه قرار می گیرند. نخستین مورد این است که حدود 20تا 30 میلیون آذربایجان در ایران زندگی می کنند که از بزرگترین قومیت ها محسوب می شوند. بعد از استقلال آذربایجان ایران مشکوک شد که آذربایجان با استفاده از اهرم آذربایجانی ها می خواهد ایران را تحت فشار قرار دهد. دومین مورد ی که باید مورد توجه قرار گیرد طبیعت سکولار رژیم آذربایجان می باشد که تهران را رنجیده خاطر می کند. آذربایجان کوشش می کند تا مدلی از توسعه یافتگی را نه تنها برای آذربایجانی های ایران بلکه برای سایر قومیت ها ادامه دهد . حدود 40000 ایرانی که در مرزهای بین دو کشور زندگی می کنند در خلال جشن های نوروز، این عید را به شکلی سکولار جشن می گیرند. هرچند، تهران توجه و حساسیت زیادی به آذربایجان در زمینه فیلم و موسیقی و سبک زندگی نشان نمی دهد و آن را خطر آفرین برای خود قلمداد نمی کند. تعجب آور نیست که محتوی شعرهایی که در باکو در در ماه می 2012 این روابط را تحت تاثیر قرار داد و ایران را وادار کرد تا سفیر خود را از باکو برای ادای توضیحات فرا بخواند. آخرین و اما نه کمترین تلاش های دائمی و معمولاً موفق ایران حمایت ایرانیان را در آذربایجان پایه گذاری کرد. فعالیت های بخش اسلامی آذربایجان و شماری از معترضین جوانان مذهبی مثالی واضح از تلاش­های ایرانیان برای اعمال نفوذ در عموم آذربایجان بود. علیرغم اینکه باکو موفق شد تلاش­هایی از این قبیل ایرانیان را خنثی کند که نتوانند نقش را در سیاست های آذربایجان پررنگ کنند اما این تلاشها همچنان در به شکلی خزنده حال انجام است. اگر عمیق تر به این روابط نگاه کنیم چه می بینیم و آینده این روابط به کجا خواهد رسید؟ مقالهAzerbaijan’s foreign policy: between East and West که کمال ماکیلی علی اف در « Instituo affair internazazionali» به چاپ رسانده است، به این موضوع می پردازد که، آذربایجان به عنوان محل تقاطعی بین شرق و غرب محسوب می شود. موقعیت مکانی ژئوپلوتیکی آذربایجان هم چالش بر انگیز است و هم دارایی عمده و مفید آذربایجان محسوب می شود. این مقاله مواردی عمومی از این روابط را بیان می کند که آذربایجان با بزرگترین همسایگانش دارد که به طور ژئوپلوتیک مهمترینشان محسوب می شوند. و البته همینطور روابط با سایر بازیگران بین­المللی را مورد بررسی قرار می دهد تا بتواند دریابد که چگونه آذربایجان می تواند روابطش را با سایرین در سیاست خارجی خود در تعادل نگه دارد. مانور سیاسی بین مخالفان ژئوپلوتیک و طرفداران آن و اظهاراتی متفاوت و بیاناتی که در مورد قفقاز جنوبی وجود داشت از این دست تعاملات برای حفظ تعادل در سیاست خارجی بود. بحث شده است که به جهت این انتخاب ها در سیاست خارجی و تمرکز قوی بر توسعه موثر آن در اقتصاد باعث شده تا آذربایجان تلاش کند تا در صحنه و دور استقلال باقی بماند. الیزابت فولر در ژورنال «Instituto affair internazionali»تحت عنوان Azarbaijan’s foreign policy and the Nagorno-Karabakh conflict به چاپ رسانده و در آن عنوان می دارد که سیاست خارجی آذربایجان به دلیل تعارضاتی که در در منطقه که مدت مدیدی وجود داشته، به سیاستی امنیتی تبدیل شده بود. در نتیجه سیاست خارجی آذربایجان در ابتدا تمرکز کرده بود بر الزام برقراری رابطه و نگهداشتن رابطه با سازمان­هایی که می توانند در رسیدن به اهدافشان آذربایجان را یاری کنند. انگیزه آذربایجان برای اولیت دادن به درگیری­های قره باغ در دو محور بود. نخست حذف تهدیدات امنیتی که در خاک آذربایجان توسط نیروهای ارمنستان به وجود آمده بود و دوم اینکه گسترش موقعیت بین­المللی آذربایجان و اشتیاقش برای دسترسی پیدا کردن به ثروتی که در دریای خزر وجود داشت از طریق قفقاز جنوبی. اجبار و اضطرار اصلی و بنیادی که آذربایجان با آن مواجه شده بود رسیدن و تعقیب دو هدف عینی دوگانه بود که منتج شده از موقعیت جغرافیایی آن بین دریای خزر و دریای سیاه بود. هم مرز با روسیه در شمال و ایران در جنوب. محیط ژئوپلوتیکی آذربایجان ، آذربایجان را وادار کرده بود تا هدفی را برای برقراری تعادل و توازن بیشتر تعقیب کند و سیاست خارجی واقع بینانه تری را التزام بخشد. التزام این سیاست به " بخش بخش شدن" دو جانبه و دو سویه روابط با همسایگانش و شرکای جهانی می انجامد. با وجود اینکه نگارنده از مقالات مذکور در تدوین این نوشتار بهره مند خواهد شد، و لی هیچ یک ازاین مقالات به طور خاص به موضوع نقش بازیگران منطقه­ای و فرا منطقه­ای در روابط ایران و جمهوری آذربایجان نپرداخته اند. بنابر این نویسنده تلاش کرده است تا تحقیقی را در این زمینه به انجام برساند. در نوشته حاضر نویسنده می کوشد تا با بررسی روابط و تنش ها و عوامل واگرا ساز بین ایران و جمهوری آذربایجان به نقش قدرتهای منطقه­ای و فرامنطقه­ای در روند روابط دو کشور بپردازد. 1-9- تعریف مفاهیم در متن پژوهش از مفاهیمی چون،ژئوپلتیک، سیاست خارجی، قفقاز جنوبی و ایدئولوژی را مشاهده می­کنیم که باید منظور خود را از این مفاهیم و کاربرد آن را مشخص و تبیین نماییم. تعریف این مفاهیم از آن نظر ضروری و دارای اهمیت است که مبنای نظری این پژوهش را تشکیل داده و درک بهتر و عمیق تر بحث کمک می کند. بنابراین در اینجا به اختصار به تعریف مفاهیم مورد نیاز می پردازیم: 1-9-1- ژئوپلیتیک ژئوپلیتیکبرایاولین بارتوسطرودلفکیلنجغرافیدانسوئدیدرسال1899عنوانشد.ازنظراوژئوپلیتیکتأثیرعواملجغرافیاییدرسیاستملت­هااست.کارلهاوسهوفر،بنیانگذار مکتبآلمانیژئوپلیتیکمی گوید«ژئوپلیتیکتحقیقدرخصوصرابطهمیانزمینوسیاست است». ریمونآرون درکتابجنگوصلحژئوپلیتیکراعبارتازطراحیجغرافیاییروابطراهبردیهمراهباتحلیلاقتصادی- جغرافیاییمنابعوتفسیرنگرش­هایدیپلماتیکحاصلازحیاتجوامعبشریومحیطزیستپیرامونآنهامی داند (جعفریولدانی،1381 :ص2). ژئوپلیتیکعلاوهبربررسیرابطهبینعواملجغرافیاییوسیاستیککشور،بهتفسیروقایعنیزمیپردازدومیتواندتحولاتآیندهراتحلیلوگمانهزنیکند (Patricko, 1986: pp 158-160). اگرچهپسازپایانجنگسرد،ژئوپلیتیکهمچنانجایگاهخودرابرایقدرتهایبزرگحفظکردهاست،امادرکناراینموضوع،تحولمهمینیزدرترتیبواولویتابزارهاینفوذبینالمللیپدیدآمدهاستومسائلاقتصادیواقتصادسیاسینیزاهمیتزیادییافتهاست.امروزهعنصرنظامیقدرتدرمقایسهباگذشتهتأثیرکمتریدرروابطمیانکشورهایبزرگ داردوکاربردقدرتبدونتوجهبهتواناقتصادیمعناییندارد (Brown, 1991: p 78). تحولاتپسازجنگسرد،نخستاستفادهانحصاریازقدرتنظامیبهعنوانابزارقدرت ملیرامحدودکردهاست،دومالگویکاربردنیروینظامیرادگرگونساختهاست.درقرنبیستویکمتوانمندیاقتصادیدرسطحبینالملل،کنترلتولیدوصدورکالا،خدماتوسرمایهگذاریاهمیتویژه ایدارد. مناطقژئوپلیتیکوژئوراهبردیبامناطقیمنطبقاستکهدارایمنابعطبیعیوتولیدناخالصقابلتوجهباشند.حالاگرمناطقراهبردیدورانجنگسرد(ژئوپلیتیک) باعاملاقتصادی(ژئواکونومیک)منطبقشوند،آنمناطقموقعیتبینالمللیمنحصربهفردیخواهدیافتودرنتیجهنقشمحوریدرتدوینراهبردهایجهانیپیداخواهدکرد.درحالحاضرایرانبهدلیلقرارداشتنمیاندومنطقهژئوپلیتیکخلیجفارسوآسیایمرکزیوخزرازچنینموقعیتممتازیبرخورداراست. 1-9-2- سیاست خارجی تحلیلسیاستخارجییارفتاردولت­هادرعرصهبین­المللی،یکیازمباحثاصلیعلومسیاسیوروابطبینالمللاست. دانشوراناینرشتهها،تلاشدارندعلترفتاروسیاستهایمتفاوتیامشابهدولت­هارادرعرصهبین­المللیدرککنند.سیاستخارجیکشورهانشاندهندهاهدافیاستکهدولتهادرعرصهخارجیدرپیدستیابیبهآنهستند.اهدافومنافعملیکشورهادرفرایندتصمیمگیریوبراساسارزشهاوباورهاملیودرکتصمیمگیرندگانازآنهاتعیینوابزارهاوامکاناتبرایتأمینآنهامدنظرقرارمیگیرد. بررسیسیاستخارجیوروندتصمیمگیریکشورهادرپیشناختدقیقترمقاصدوراهبرددولتهادرعرصهبین­المللیاستتاتحلیلدقیقتریازرفتاروسیاستخارجیآنهابهدستدهد. مفهوم سیاست خارجی از جمله مفاهیمی است که به موازات تحولات بین­المللی و مناسبات میان دولت­ها ، دستخوش دگرگونی و تغییرات شده است و اندیش ورزان این حوزه مطالعاتی، در ارائه تعریفی واحد و مورد اجماع عاجز بوده اند. به همین دلیل همچنان که تئودور کلمبیس و جیمس ولف بیان داشته اند آنچه که کم و بیش در تمامی تعاریف مذکور به چشم می خورد اشاره به دو عنصر بنیادین سیاست خارجی، یکی اهداف ملی و دیگری ابزار نیل به آن اهداف می باشد. از این نقطه نظر می توان آن را به مثابه کنش یک دولت در برابر سایر واحدها یا پدیده ها ی بین­المللی تلقی کرد که بکار گیری ابزارها و متدها به تعقیب و تحقق اهداف آن کشور می پردازد(ونت ، 1384 : ص 25). 1-9-3- قفقاز جنوبی منطقهقفقازبهعنوانیکیازمناطقژئوپلیتیکجهانهموارهموردتوجهقدرت­هایجهانآمریکاوروسیهاست. کشورهایاینمنطقهباچالش­هاومشکلاتارضی،مرزیوخودمختاریبرخیایالت­هاروبروهستند.علاوهبرعواملتاریخیوروانی،نگرانی هایاصلیدرمنطقهبالکان،جنوبشرقاروپاوقفقاز،بیشترارضیاست. درقفقاز،ارامنهارتدکسبامسلمانانجمهوریآذربایجاندرجنگبودندکهبیشتربرسرموضوعجدیدپیوستنناگورنوقره باغاست.ازاینرواختلافارمنستانوجمهوریآذربایجانبیشترارضیاستتامذهبی،درستمانندسایراختلافهایارضیدرمنطقهقفقاز،بهویژهجنگهاییکهدرگرجستانرخدادکهمعمولاًبینمسیحیان(آبخازی­هاواوستیها)بود،تابینمسلمانانومسیحیان(عزتی، 1378: صص 258-259). اینمنطقهدرمحدودهایبهوسعت400هزارکیلومترمربعبینغربدریایخزروشرقدریایسیاهودرهمسایگیشمالغربجمهوریاسلامیایرانوشمالشرقترکیهواقعشدهورشتهکوههایقفقازبزرگبهطول1200کیلومتردرجهتشمالغربیازشبهجزیرهتاماندرتنگهکرچوجنوبشرقیتاشبهجزیرهآبشوراندرغربدریایخزر درشرقجمهوریآذربایجانکشیدهشدهاست. اینمنطقهبخشیازسرحداتروسیهراتشکیلمیدهد؛بههمینسببهمدردورهتزاروهمدردورهحکومتاتحادشورویاینمنطقهبهسببویژگیهاینظامی،سیاسیواقتصادیاهمیتخاصیداشتهاست (امیراحمدیان،1383:صص144-145). اینمنطقهکهازدیربازسکونتگاهگروه­هایمختلفقومیومذهبیبودهاست،پسازفروپاشیاتحادشورویبهعرصهظهوروتقویتگرایش­هایملیگرایانهوتشدیداختلافهایمنطقهایتبدیلشد. قفقازدرمقایسهباآسیایمرکزیبهاستثنایقزاقستانبرایروسیهاولویتبیشتریدارد (کولایی،1389:ص80 ).باوجوداینمسائل،درصورتاستفادهازمنطقجغرافیایسیاسیدرمعادلاتمنطقه،میتوانتهدیدهایموجودرابهفرصتتبدیلکرد. باتوجهبهاینموضوعکهاینمنطقهدرمسیرارتباطیشمال- جنوبوغرب - شرققراردارد؛مرزتلاقیدوتمدنبزرگاسلامیومسیحیودروازهورودیقدرتهایبزرگبهمنطقهآسیایمرکزیاست (قلیزادهوالله وردی زاده،1389: ص163). قفقازازمناطقنفتخیزاتحادشورویاستکهدرآنجمهوریآذربایجانبیشترینمنابعنفترادارد.اگرچهسهمقفقازدرمنابعنفتوگازجهانچندانقابلتوجهنیست؛اماباوجودهرگونهناامنیدرامنیتخلیجفارس،اینمنطقهدرصورتامکاناستفادهروسیهازانرژی،بهعنوانابزارقدرتنماییبرایروسیهدرخواهدآمد (احمدیانوغلامی،1388: ص 7). 1-9-4- ایدئولوژی در ادبیات سیاسی، ایدئولوژی از نظر لغوی به مفهوم عقیده یا نظر سیاسی تعریف شده است و برخی آن را مجموعه ای از اندیشه ها درباره زندگی، جامعه یا حکومت اطلاق می کنند که با گذشت زمان بر اثر کثرت استعمال به صورت اعتقاد مسلم و وجه مسلم و مشخص گروه یا حزبی خاص در آید؛ به بیانی دقیق تر، ایدئولوژی عبارت است از نظام فکری و عقیدتی که قابل اعمال بر واقعیت­های خارجی است. ریمون آرون در کتاب افیون روشنفکران ایدئولوژی را مرکب از واقعیاتی می داند که ظاهرا تحت نظم در آمده اند و شامل تفاسیر، آرمان­ها و پیشگوییهاست (قوام ، 1386 : ص 75) . هر فضا، محیط و یا پدیده‌های جغرافیایی، نمادی از یک شیوه تفکر خاص یا عملکردی از ایدئولوژی نظام اجتماعی ـ حکومتی است، از این‌رو، در هر تبیین جغرافیایی، نخست روی میزان قدرت و توان، فلسفه سیاسی و ایدئولوژی حاکم بر محیط‌های جغرافیایی اندیشه می‌کنیم و تحلیل تفکرات تصمیم‌گیرندگان را در کانون همه مباحث جغرافیایی قرار می‌دهیم. ایدئولوژی‌های دینی و مذهبی معتقد به سیاست مبتنی بر عقاید، ارزش‌ها و آموزه‌های دینی می‌باشد، در این ایدئولوژی‌ها، دین دارای یک نقش دوسطحی است، اول، سطح کلان، که به عنوان معیار شکل‌گیری حکومت‌ها تعیین می‌شود، مانند نظریه ولایت فقیه و نظریه خلافت، دوم، سطح خرد است که در تدوین سیاست‌ها نقش دارد، درواقع سطح خرد نقش کم‌رنگ‌تری ایفا می‌کند .بنابراین ایدئولوژی مجموعه‌ای از عقاید و باورهای مورد قبول جمع مشخصی از انسان‌ها است که برای دستیابی به قدرت سیاسی و نیز حفظ و نمایش آن در فضای جغرافیایی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد، از این رو، ایدئولوژی سیاسی می‌تواند بر نگرش سیاسی فرد دلالت کند، یعنی مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها که می‌کوشد به قدرت سیاسی با کلیهنظرات سیاسی مربوط به آن، مشروعیت بخشند. برخی از مهم‌ترین کارکردهای ایدئولوژی سیاسی عبارتند از: انسجام بخشی، تحریف واقعیت‌ها، هویت ساز خود و دیگری. 1-10- روش پژوهش با توجه به توصیفی و تبیینی بودن موضوع، روش جمع آوری اطلاعات در این تحقیق، عمدتاً کتابخانه ای یعنی استفاده از کتب، مقالات مندرج در مطبوعات و سایر اسناد و مدارک موجود است. در این زمینه از سایت های اینترنتی، کتب و مقالات مرتبط که به فارسی و لاتین انتشار یافته اند در حد امکان استفاده خواهد شد. همچنین روش تجزیه و تحلیل توصیفی تحلیلی خواهد بود. 1-11- موانع و محدودیت های پژوهش عمده ترین محدودیت این تحقیق این است که از آنجا که به این موضوع به صورت کلی منطقه­ای پرداخته اند و بیشتر با توجه به مذهب مشترک دو کشور به آن نگاهی ایدئولوژیک داشته اند و دیدگاه های نویسندگان بی­طرفانه نبوده است، ارائه دیدگاهی بی طرفانه دشوار است. کمبود منابع فارسی در بحث روابط بین جمهوری آذربایجان و کشور های مورد بحث در این نوشتار یکی از عواملی بود که زمان زیادی را در پرداختن به این موضوع طلب می­کرد. از سویی دیگر دسترسی به منابع معتبر انگلیسی نیز به دلیل تحریم های موجود و عدم توانایی ر پرداخت هزینه دسترسی مقالات روند نوشتن این نوشتار را با کندی مواجه ساخته بود. همچنین فقدان منابع کتابخانه ای معتبر و جدید در دانشگاه محل تحصیل از دیگر مواردی است که روند نوشتن این نوشتار را تحت تاثیر قرار داده بود. 1-12- سازماندهی پژوهش این نوشتار مشتمل بر شش فصل به شرح زیر می باشد: فصل اول نوشتار حاضر شامل کلیات پژوهش ، طرح مساله و سوالات ، پیشینه پژوهش و فرضیه نگارنده می باشد. در فصل دوم به بررسی و واکاوی مبانی نظری سیاست خارجی و ابعاد مختلف آن و چگونگی اعمال سیاست خارجی از جانب دولت­های مختلف پرداخته می شود و در فصل سوم به روابط ایران و جمهوری آذربایجان و عواملی که سبب نزدیکی و عواملی که سبب واگرایی در روابط دو کشور خواهد شد، پرداخته می شود. در این قسمت روابط دو کشور ابتدا از لحاظ تاریخی و سپس عوامل دیگر مورد بررسی قرار می گیرد. در فصول چهارم و پنجم به صورت جداگانه ابتدا به قدرت­های منطقه چون ترکیه و روسیه و سپس قدرت­های فرامنطقه چون اسرائیل و آمریکا پرداخته خواهد شد. در این دو فصل نشان داده خواهد شد که چگونه روابط ایران و جمهوری آذربایجان تحت تاثیر این قدرت­ها قرار دارد. و در نهایت در فصل ششم به جمع بندی و نتیجه گیری موضوع پرداخته شده است. دریافت فایل نقش بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای در تداوم تنش در روابط ایران و جمهوری آذربایجان...

بررسی رابطه بین توانایی مدیریت و پیش بینی سود توسط مدیران ...

بررسی رابطه بین توانایی مدیریت و پیش بینی سود توسط مدیران ...  عنوان فهرست مطالب صفحه چکیده .... 1 فصل اول - کلیات تحقیق 1-1 مقدمه ..... 3 1-2 بیان مسئله ...... 3 1-3 اهداف تحقیق ... 4 1-4 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق .... 5 1-5 فرضیه های تحقیق .. 5 1-6 مدل های تحقیق ................................................................................................................................................ 6 1-7 تعریف واژگان تحقیق ........................................................................................................................................ 6 1-8 ساختار پایان نامه .............................................................................................................................................. 7 فصل دوم- ادبیات، مبانی نظری و پیشینه تحقیق 2-1 مقدمه ............................................................................................................................................................................ 9 2-2 مبانی نظری تحقیق 2-2-1 اهداف حسابداری و گزارشگری مالی ....................................................................................................................... 9 2-2-2 چارچوب پیش بینی سود توسط مدیران ....................................................................................................................10 2-2-2-1 سوابق پیش بینی ................................................................................................................................................... 10  عنوان فهرست مطالب صفحه 2-2-2-2 ویژگی های پیش بینی .......................................................................................................................................... 13 2-2-2-3 نتایج پیش بینی .................................................................................................................................................... 15 2-2-3 محتوای تحقیق ترومن ............................................................................................................................................. 17 2-3 پیشینه تحقیق 2-3-1 تحقیقات انجام شده در خارج از کشور ......................................................................................................................18 2-3-2 تحقیقات انجام شده در داخل کشور ...........................................................................................................................22 2-4 خلاصه فصل دوم .......................................................................................................................................................... 28 فصل سوم – روش شناسی تحقیق 3-1 مقدمه ............................................................................................................................................................................. 30 3-2 فرضیه های تحقیق ......................................................................................................................................................... 30 3-3 متغیرهای تحقیق و تعریف عملیاتی آن ها ....................................................................................................................... 33 3-4 روش تحقیق .................................................................................................................................................................. 35 3-5 جامعه آماری .................................................................................................................................................................. 35 3-6 روش جمع آوری اطلاعات ........................................................................................................................................... 36 3-7 روش آماری تحقیق بر اساس اطلاعات جمع آوری شده .............................................................................................. 36 3-8 رگرسیون لجستیک ........................................................................................................................................................ 37  عنوان فهرست مطالب صفحه 3-9 رگرسیون چند متغیره ................................................................................................................................................... 37 3-10 خلاصه فصل سوم ....................................................................................................................................................... 43 فصل چهارم- تجزیه و تحلیل داده ها 4-1 مقدمه ...............................................................................................................................................................................45 4-2 آمار توصیفی مدل های نهایی ........................................................................................................................................ 45 4-3 آزمون های آماری لازم جهت تجزیه و تحلیل رگرسیون ................................................................................................47 4-4 تشخیص نوع داده های ترکیبی.........................................................................................................................................48 4-5 تعیین نوع روش برآورد...................................................................................................................................................48 4-6 بررسی مفروضات رگرسیون............................................................................................................................................49 4-7 آزمون مانایی متغیرها.......................................................................................................................................................51 4-8 آزمون نرمال بودن متغیر وابسته ......................................................................................................................................53 4-9 آزمون هم خطی ..............................................................................................................................................................55 4-10 آزمون فرضیه ها.............................................................................................................................................................56 4-11 خلاصه فصل چهارم .....................................................................................................................................................63 فصل پنجم – بحث و نتیجه گیری 5-1 مقدمه .............................................................................................................................................................................65  عنوان فهرست مطالب صفحه 5-2خلاصه آزمون فرضیه ها....................................................................................................................................................65 5-3 تفسیر نتایج حاصل از آزمون فرضیه ها.............................................................................................................................65 5-4 پیشنهادهای کاربردی .......................................................................................................................................................66 5-5 پیشنهاد برای تحقیقات آتی .............................................................................................................................................67 5-6 محدودیت های تحقیق ...................................................................................................................................................67 منابع ........................................................................................................................................................................................69 پیوست پ-1- نام شرکتها ..................................................................................................................................................................76 پ-2- نتایج تبدیل جانسون متغیرهای وابسته .......................................................................................................................77 پ-3- نتایج آزمون مانایی متغیرها .........................................................................................................................................78 پ-4- نتایج آزمون هم خطی متغیرهای مستقل .....................................................................................................................82 پ-5 – نتایج حاصل از برآورد آزمون فرضیه اول .................................................................................................................83 پ-6- نتایج آزمون چاو فرضیه دوم و سوم ..........................................................................................................................85 پ-7- نتایج آزمون هاسمن فرضیه دوم و سوم .....................................................................................................................87 پ-8- نتایج حاصل از آزمون فرضیه دوم ..............................................................................................................................89 پ-9- نتایج حاصل از آزمون فرضیه سوم .............................................................................................................................91  فهرست پیوست صفحه پ-10- نتایج حاصل از آزمون ناهمسانی واریانس پسماند ...............................................................................................93 پ-11- نتایج آزمون همسان بودن میانگین جملات پسماند ..............................................................................................94 چکیده انگلیسی ...................................................................................................................................................................96  چکیده افشای اطلاعات در شرکت های مختلف متفاوت است. آنچه در این تحقیق بدان پرداخته شده، پیش بینی سود می باشد. پیش بینی سود در ایران توسط مدیران صورت می پذیرد. با توجه به نقشی که مدیران در پیش بینی سود دارند، در تحقیق حاضر رابطه توانایی مدیر با زمان افشای پیش بینی، دفعات پیش بینی و دقت پیش بینی مد نظر می باشد. نمونه مورد بررسی در پژوهش از میان شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال های 1388 تا 1392 انتخاب شده است. برای آزمون فرضیه مربوط به رابطه توانایی مدیر با افشای پیش بینی از روش لاجیت( لاجستیک) و برای آزمون فرضیه های مربوط به رابطه توانایی مدیر با دفعات پیش بینی و دقت پیش بینی توسط مدیران از رگرسیون چند گانه استفاده شده است. در این پژوهش ده متغیر کنترلی درصد مالکیت نهادی، درصد مدیران غیر موظف در هیئت مدیره، اندازه شرکت، تمرکز فروش، زیان، افزایش درآمد، نوسانات سود، بتا، انحراف استاندارد از مازاد الگوی بازار وفاصله زمانی تا افشای پیش بینی در موعد مقررنیز مد نظر قرار گرفته اند. به طور کلی یافته های تحقیق بیان گر این مطلب است که بین توانایی مدیر با احتمال افشای پیش بینی،دقت پیش بینی و دفعات پیش بینی ارتباط معناداری وجود دارد.در نتیجه می توان گفت که توانایی مدیر عامل مؤثری بر پیش بینی سود توسط مدیران می باشد.  واژگان کلیدی: توانایی مدیر، افشای پیش بینی، دفعات پیش بینی، دقت پیش بینی و پیش بینی سود توسط مدیران  فصل اول کلیات تحقیق  1-1- مقدمه شرکت ها در زمان پذیرفته شدن در بورس اوراق بهادار موظف به اعلان سود پیش بینی شده شرکت می باشند. سرمایه گذاران از این اطلاعات برای تصمیمات آتی خود بهره می گیرند. افت سود پیش بینی شده بسیار حائز اهمیت است، چرا که به نظر میرسد یک معیار برای بازده بلند مدت سهام باشد . یکی از ابزارهای تعامل مدیران شرکتها با بازار، ارائه اطلاعاتی در مورد پیش بینی سود شرکت است که بدین وسیله شرکتها می توانند رفتار بازار را تحت تأثیر قرار دهند. از آنجا که بسیاری از تحلیلگران و سرمایه گذاران، تصمیمهای خود را با توجه به اطلاعات موجود می گیرند و از طرفی ارزش پیش بینی های سود انجام شده توسط مدیران در مقایسه با سودهای جاری و ارزش دفتری سرمایه بیشتر است( اوتا، 2002) و سود های پیش بینی شده توسط مدیریت در ارزیابی شرکتها و تأثیرگذاری بر قیمت سهام شرکتها معیار با اهمیتی است(کاچ، 2001)، باید انتظار داشت، مدیران شرکتهای بورس در پیش بینی های خود نهایت دقت را به عمل آورند . طبق تحقیقات صورت گرفته در ایران و در ارتباط با پیش بینی سود توسط مدیران، بیشتر تحقیقات گذشته به دقت پیش بینی، خطای پیش بینی و اعتبار پیش بینی سود توسط مدیران اشاره دارند. در تحقیق حاضر از زاویه ای دیگر بر پیش بینی سود توسط مدیران نظر کرده و ارتباط آن را با توانایی مدیر مورد بررسی قرار می دهیم. در این فصل به کلیات و چارچوب تحقیق پیش رو از جمله موضوع تحقیق،ضرورت انجام تحقیق، اهداف تحقیق و فرضیه های تحقیق می پردازیم.هدف از فصل اول تحقیق، ارایه یک تصویر و دیدگاه کلی از طرح تحقیق مورد نظر محقق می باشد که در فصل های بعدی بدان پرداخته خواهد شد. 1-2- بیان مسئله سرمایه گذاری یکی از عوامل مهم توسعه در قرن حاضر است. سرمایه گذاری نیازمند برنامه ریزی است. برنامه ریزی، امکان بهره برداری مناسب از فرصت های موجود را فراهم می آورد.برای افزایش اثر بخشی برنامه ریزی باید توانایی پیش بینی صحیح و مستمر را بهبود بخشید. پیش بینی عنصر کلیدی در تصمیم گیری های اقتصادی است. سرمایه گذاران، اعتباردهندگان، مدیریت و سایر اشخاص در تصمیم گیری های اقتصادی متکی به پیش بینی و انتظارات هستند. همچنین توجه به بودجه سالانه شرکت، پیش بینی تولید، فروش و سود هر سهم آن و کنترل بودجه در گزارش های میان دوره ای و میزان تحقق پیش بینی ها، در تغییرات قیمت سهام تأثیربسزایی دارد. شاید بتوان مهم ترین عامل تأثیر گذار بر قیمت سهام را در پیش بینی سود هر سهم جستجو کرد. مهم ترین منبع اطلاعاتی سرمایه گذاران، اعتباردهندگان و سایر استفاده کنندگان از اطلاعات شرکتها، پیش بینی های سود ارائه شده توسط آنها در فواصل زمانی معین است (ثقفی و تالانه 1385، علوی طبری و جلیلی 1385، باگینسکی و هاسل 1997). با توجه به اینکه استفاده کنندگان از صورت های مالی، از سود پیش بینی شده توسط مدیران به عنوان معیاری جهت تصمیم گیری استفاده می کنند، می بایست پیش بینی سود را از زوایای مختلف بررسی نمایند. افشای پیش بینی، دفعات پیش بینی و دقت پیش بینی از جمله مواردی هستند که در این زمینه مورد توجه قرار می گیرند. یکی از عواملی که می تواند موارد مذکور را تحت تأثیر قرار دهد توانایی مدیر می باشد. در این تحقیق با استفاده از الگوی تئوریکال تعمیم یافته توسط ترومن( 1986) به عنوان منبعی برای مطالعه، ارتباط بین توانایی مدیر و پیش بینی سود توسط مدیران بررسی می شود. مشاهده توانایی مدیر به طور مستقیم دشوار است، در نهایت تئوری ترومن( 1986) معیار هایی برای توانایی مدیر شناسایی کرده است.در آزمون های صورت گرفته توسط ترومن کار تجربی به ندرت دیده می شود. آنچه در این تحقیق بدان می پردازیم، ارتباط بین توانایی مدیر و دفعات پیش بینی سود توسط مدیران می باشد.به منظور ارزیابی اینکه آیا پیش بینی سود توسط مدیریت اطلاعات مفید را به بازار می رساند، ارتباط بین توانایی مدیر و دقت پیش بینی سود توسط مدیریت ارزیابی می شود. 1-3- اهداف تحقیق هدف اصلی تحقیق، بررسی ارتباط بین توانایی مدیر و پیش بینی سود توسط مدیران در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. با توجه به بررسی مطالعاتی که تا کنون در ایران در حوزه ادبیات مربوط به پیش بینی سود انجام گرفته، پژوهشی مطابق تحقیق حاضر صورت نگرفته است.نزدیکترین تحقیقات به بررسی ارتباط بین پیش بینی سود و خطای پیش بینی و یا ارتباط بین پیش بینی سود و قیمت سهام و همچنین دقت پیش بینی سود توسط مدیران پرداخته است. تحقیق حاضر با به کارگیری متغیری تحت عنوان توانایی مدیر، با تحقیقات پیشین متفاوت است و به بررسی ارتباط بین توانایی مدیر و مواردی چون احتمال افشای پیش بینی، دفعات پیش بینی و دقت پیش بینی می پردازد. هدف ویژه این طرح به شرح زیر است: کمک به سرمایه گذاران، اعتبار دهندگان، نهادهای ناظر بازار سرمایه، تحلیل گران و.... در ارزیابی سود های پیش بینی شده مدیریت و پی بردن به نقش توانایی مدیر در ارزیابی های صورت گرفته. دریافت فایل بررسی رابطه بین توانایی مدیریت و پیش بینی سود توسط مدیران ...

بررسی تأثیر سطح افشای اختیاری بر مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری در شرکت‌های پذیرفته ‌شده در بورس اوراق بهادار تهران....

بررسی تأثیر سطح افشای اختیاری بر مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری در شرکت‌های پذیرفته ‌شده در بورس اوراق بهادار تهران....  فصل اول  کلیات تحقیق 1-1- مقدمه افشایاطلاعاتحسابداریکهازدیربازبعنوانیکیازمهمترینمسائلموردتوجهمحققینبودهاست،حاصلنهاییسیستمحسابداریبهشمارمی­رود. درواقعهدفنهاییسیستمحسابداریفراهمنمودناطلاعاتبرایاشخاصذینفعدرقالبگزارش­هایدرونسازمانیوبرونسازمانیمی­باشد. افشابهعنوانیکیازاصولحسابداریمطرحاستوبراساسایناصل،بایدکلیهاطلاعات مربوطبهفعالیت­هایشرکتبهنحومناسبوبهموقعدراختیارگروه­هایمختلفاستفادهکنندهقرار­گیرد. یکی از عوامل بسیار مهم برای یک حاکمیت شرکتی مطلوب و بهینه، اتخاذ سیاست مبتنی بر شفافیت و افشای اطلاعات می باشد. در واقع، روش­های افشای یک شرکت را می­توان به عنوان مکانیسمی در حمایت از حقوق سرمایه گذاران خارجی در نظر گرفت و این امر سبب می­شود تا عدم تقارن اطلاعاتی کمتر به وجود آید و هزینه نمایندگی کم شود (چن و همکاران[1]، 2007). تقویت عنصر افشا منجر به آگاهی بازار از کیفیت سهام شرکت­ها و به تبع آن افزایش ارزش شرکت و یا کاهش هزینه سرمایه می­گردد (بوتوسان[2]، 1997). درواقعهدفاصلیازافشاعبارت استاز؛کمکبهاستفاده­کنندگاندرتصمیمگیریمربوطبه سرمایه­گذاری،تفسیروضعیتمالیشرکت­ها،ارزیابیعملکردمدیریت،پیشبینیجریاناتوجوهنقد آتی (پارچینی،1388). بنابراینکلیهواقعیت­هایبااهمیتواحداقتصادیبایدبهگونه­ایمناسبوکاملافشاشوند،تا امکاناتخاذتصمیمفراهمگرددوازسردرگمیجلوگیریبهعملآورد.شرکت­هاافشاراازطریقگزارش­هایقانونیشاملصورت­هایمالی،یادداشت­هایتوضیحی،تحلیل­هایمدیریتوسایرمواردفراهممی­کنند. افشا در صورتی که به واسطه یک منبع مقرراتی و وضع کننده قوانین الزامی شده باشد، افشای اجباری گفته می­شود و در صورتی که افشای اطلاعات تحت تأثیر قوانین خاصی نباشد و توسط شرکت به صورت اختیاری انجام شود افشای اختیاری تلقی می­شود (اسواسنا[3]،1998). افشای اختیاری، افشای اطلاعاتی فراتر از تعهدات قانونی است که به وسیلة نهادهای قانون­گذار تدوین شده است. شرکت­هایی که به طور اختیاری اطلاعاتی را افشا می­کنند که به وسیله مراجع قانون­گذار اجباری برای ارائه آن­ها وجود ندارد، برای شکل دادن توقعات مشارکان بازار تلاش می­کنند و از این رو به واسطة افشای اطلاعات اضافی از شرایط معامله با این اشخاص منفعت می­برند (مدهانی[4]،2009). افزایش افشای اختیاری اطلاعات توسط شرکت­ها باعث کاهشعدمتقارناطلاعاتی گردیدهودرنتیجهشفافیتوجلباعتماد سرمایه­­­­­­­­­­­­ ­­­­­­­­­گذارانرادرپیخواهدداشت که منجر به افزایش رونقبازارهایسرمایهمی­­شودکه در تخصیصبهینهمنابعدراقتصادکشورکمکشایانیخواهدنمود (پارچینی،1388). بر اساس این فرض که جهت افزایش در میزان آگاهی مورد نیاز سرمایه گذاران می­بایست مربوط بودن ارزش اطلاعات موجود در صورت‌های مالی را افزایش داد، همچنانکه سرمایه گذاران آگاه­تر قادر به تعیین دقیق­تر ارزش شرکت هستند (جرد و همکاران[5]،2005 )، انتظار می­رود مربوط بودن ارزش اطلاعات همراه با افزایش سطح افشای اختیاری افزایش یابد. در نتیجه، انتظار می­رود که در میان شرکت­های موجود در بازار سهام ایران سطوح افشای اختیاری بالاتر همراه با مربوط بودن بیشتر ارزش اطلاعات سود هر سهم و ارزش دفتری هر سهم برای سرمایه گذاران باشد. نتایج تجربی افشا عموماً مطابق پیش بینی­های تئوری مالی است که اطلاعات عمومی بیشتر، ارزش شرکت را با کاهش هزینه سرمایه یا افزایش جریان­های نقدی آتی که به سهامداران تعلق می­گیرد یا هر دوی این­ها، افزایش می­دهد. علاوه بر این، آن­ها پیشنهاد می­کنند که انواع افشا برای تحلیل­گران به عنوان پاسخ دهندگان بی تفاوت به انواع مختلف افشا، حیاتی است (بوتوسان و همکاران[6] ،2002).  1-2- بیان مسئله هر جا سخن از تصمیم­گیری است، بحث اطلاعات و نحوه دسترسی به آن مطرح می­شود. در این راستا اطلاعاتی حائز اهمیت است که مفید بوده و به­ موقع افشاء گردد. همچنین اطلاعات باید دارای اهمیت بوده و توان اثرگذاری بر تصمیم­گیری­های اقتصادی افراد را داشته باشد و منجر به بهترین تصمیم­گیری شود. برای مفید واقع شدن اطلاعات حسابداری درتصمیم­گیری استفاده کنندگان از این اطلاعات، هدف­های حسابداری و گزارشگری مالی ایجاب می­کند که اطلاعات مربوط به گونه ای مناسب، کامل و به صورتی منصفانه افشا شده و دسترسی به این اطلاعات برای همگان ممکن باشد. افزایش افشای اطلاعات برای استفاده­کنندگانی که قادر به تعیین چشم­اندازهای آتی شرکت نیستند سودمند است و این سودمندی از طریق کاهش احتمال تخصیص نادرست سرمایه آنان می­باشد. همچنین یکی از شروط اساسی برای جلب اطمینان سرمایه­گذاران و اعتباردهندگان در جهت انجام فعالیت­های سازنده اقتصادی، وجود اطلاعات کافی به منظور تصمیم­گیری درباره خرید، نگهداری یا فروش سهام و ارزیابی عملکرد مدیران و شرکت­ها می­باشد (حسنی و حسینی، 1389). حسابداریبهعنواندانشمخاطبمدار،مسئولیتفراهمکردناطلاعاتمفیدبرایقضاوتوتصمیم­گیریآگاهانهاستفاده­کنندگانرابهعهدهدارد.سیستمحسابداریفرایندیاستکهباکارکردوظیفه­ایمحولهبهآن،حلقهارتباطیواحدهایاقتصادیوسازمان­هابامحیط پیرامونمحسوبمی­شود.محیطپیرامونشاملمجموعهگسترده­ایازاستفاده­کنندگاناستکهبهنحویباواحداقتصادیارتباط دارند.اینارتباطاتمی­­تواندمستقیمیاغیرمستقیمباشد. هدفحسابداریمرسوم فراهمکردناطلاعاتمالیمفیدبرایمخاطبینمالی است. امانقشمخاطبمداریومسئولیتپاسخگوییحسابداریایجابمی­کندکههدفیماورایپاسخگوییمالیبرایاینسیستم ترسیمشودودرحوزهگزارش­دهیوپاسخگوییازمخاطبینمالیفراتررفتهومخاطبینغیرمالیرادرگسترهخدمت­دهیخودقراردهد. مطالعات متعددی دستاوردهای اقتصادی افشای اختیاری را مورد آزمون قرار داده­اند. این مطالعات استدلال می­کنند که بطور بالقوه شرکت­های با افشای اختیاری گسترده از سه طریق بر روی بازار سرمایه تأثیر می­گذارند: بهبود نقدینگی سهام آن­ها در بازار سرمایه، کاهش هزینه سرمایه آن­ها، و افزایش تعداد تحلیل گران مالی آن­ها. ولی هندریکسن و ون بردا (1992) بیان می­کنند که شرکت­ها تمایل چندانی به افزایش افشاء اطلاعات مالی ندارند، مگر اینکه از سوی حرفه حسابداری یا دولت، مجبور شوند ( اسمعیل زاده مقری و شعربافی، 1389). وقتی سطح بالایی از عدم تقارن اطلاعاتی بین سرمایه گذاران و یک شرکت وجود داشته باشد، هوگز[7] (1986) افشا را به عنوان شیوه ای برای مدیران شرکت‌ می­داند که بتوانند از این طریق ارزش شرکت را به سرمایه گذاران نشان دهند. هوگز معتقد است که عدم تقارن اطلاعاتی به عنوان انگیزه ای برای مدیران است که ارزش شرکت خود را از طریق افشا بیان کنند تا شرکت خود را از شرکت­هایی که کیفیت پایین­تری دارند مجزا نشان دهند. به دلیل فقدان اطلاعات، سرمایه گذاران قیمتی را که می­خواهند برای سهام یک شرکت بپردازند کاهش می­دهند. برای کاهش قیمت گذاری کمتر از سوی سرمایه گذاران، شرکت­ها ترغیب می­شوند تا تمام اطلاعات مالی مرتبط را افشا نمایند. بنابراین، برای شرکت­ها، افشای اطلاعات بیشتر به سرمایه گذاران، سودمند است. این استدلال بر مبنای این فرضیه است که عدم تقارن اطلاعاتی بین شرکت­ها و سرمایه گذاران زمانی روی می­دهد که شرکت‌ها افشای کامل اطلاعات را انجام نمی­دهند (پیترسون و پلنبرگ[8]،2006). ادبیات موجود درباره افشای اختیاری، انگیزه­های احتمالی متعددی را برای شرکت‌ها ایجاد می­کند تا افشاهای مالی گسترده­تری را انجام دهند. بطور کلی، تحقیقات نشان می­دهد که شرکت‌ها شاید از دادن اطلاعات اضافی به سرمایه گذاران سود می­برند، چرا که آن­ها از مزایای افشا که بیشتر از هزینه­های افشا هستند، نظیر کاهش عدم تقارن اطلاعاتی(پیترسون و پلنبرگ،2006)، و کاهش هزینه سرمایه سهامداران ( بوتوسان، 1997 و بوتوسان و پلاملی[9]،2002)، کاهش هزینه بدهی­های بلند مدت (سنگوپتا[10]،1998)،و قادر ساختن بازار برای بکار گرفتن اخبارآتی عایدات در بازده سهام جاری (لاندهلم و مییرز[11]،2002) بهره می­برند. اگرچه، قابل قبول است که فرض کنیم مدیران به منظور اینکه گزارش دهی و مزایای افشا را به حداکثر برسانند ترغیب می­شوند تا افشای اطلاعات گسترده ای را انجام دهند، اما همچنان این سوال باقی می­ماند که آیا سطوح افشای اختیاری بر مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری برای سرمایه­گذاران تأثیرگذار است، مخصوصاً با توجه به سود و ارزش دفتری، و دیگر اینکه آیا سرمایه گذاران قادر به استفاده از این اطلاعات در ارزیابی­های خود از شرکت­ها هستند یا خیر. اینکه آیا افشای اختیاری، مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری را بهبود می­بخشد یا آن را تضعیف می­کند، همچنان یک سوال عملی است که ما در این تحقیق به آن می­پردازیم. 1-3 - اهمیت و ضرورت اجرای تحقیق در فرهنگ حسابداری افشا یک واژة فراگیر بوده و به عنوان یکی از اصول حسابداری طبقه بندی می­شود که تمام فرآیندهای با اهمیت مالی را در بر گرفته و بر کلیه جوانب مالی مؤثر می­باشد. سهامداران جزء به عنوان افرادی که از اطلاعات درونی شرکت آگاهی کافی ندارند، هر ساله توجه خود را به اطلاعات افشا شده توسط شرکت­ها به عنوان چشم اندازی برای آینده جلب می­کنند. استفاده کنندگان با توجه به موارد افشاء شده در مورد سرمایه­گذاری خود تصمیم­گیری می­کنند. می­توان گفت که افشای کامل، به موقع و داوطلبانه اطلاعات عاملی است که باعث سالم سازی بازار سرمایه گشته و از معاملات افرادی که به نحوی به اطلاعات منتشر شده دسترسی دارند جلوگیری می­نماید و همچنین باعث آشکار شدن گزینه­های جدید یا حذف گزینه­های ضعیف می­شود و سر­انجام افراد را تحت تاثیر قرار داده و آنان را به سمت اتخاذ تصمیم صحیح سوق می­دهد ( حسنی و حسینی، 1389). طبق فرضیه اقتصادی، عدم تقارن اطلاعاتی می­تواند هزینه­های سرمایه­ای شرکت‌ها را افزایش دهد چون اطلاعات ناقص می­تواند منجر به انتخاب نامطمئن بین خریداران و فروشندگان سهام و اوراق بهادار یک شرکت‌ شود. به دلیل فقدان اطلاعات، سرمایه گذاران قیمتی را که می­خواهند برای سهام یک شرکت بپردازند کاهش می­دهند. در نتیجه این انتخاب نامطمئن منجر به کاهش نقدینگی اوراق بهادار می­شود. شرکت­ها با افزایش سطح افشای اختیاری اطلاعات می­توانند عدم تقارن اطلاعاتی بین شرکت‌ها و سرمایه گذاران را کاهش دهند، که این به نوبه­ی خود می تواند هزینه­های سرمایه ای را کاهش دهد. در نتیجه تحقیق مشاهده­ای در مورد تأثیر افشای اختیاری در ارزش گذاری سهام می­تواند درک ما را از نقش افشای اختیاری در ارزش گذاری سهام افزایش دهد. با توجه به اینکه تا این تاریخ، تحقیق چندانی درباره سودمندی سطوح افشای اختیاری در ارزش­گذاری حقوق صاحبان سهام و اینکه آیا سطح افشای اختیاری بر مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری تاثیر­گذار است، انجام نشده است، امید است با انجام این چنین تحقیقاتی در حوزة افشای اختیاری اطلاعات در کشور ما به اهمیت واقعی گزارشگری مالی، توسط شرکت­ها پی برده شود و شرکت­های ایرانی علاوه بر رعایت الزامات استانداردهای حسابداری، در افشای اختیاری اطلاعات اضافی سودمند، البته در قالب چارچوب­های گزارشگری تجاری مورد قبول حرفه، گامی رو به جلو جهت کاهش شکاف اطلاعاتی بین مدیریت و سرمایه­گذاران بردارند که این امر به افزایش رونقبازارهایسرمایه منجرمی­شودو در تخصیصبهینهمنابعدراقتصادکشورکمکشایانیخواهدنمود.  1-4- اهداف تحقیق هر تحقیق برای دستیابی به اهداف خاص صورت می­گیرد،این اهداف خود را در قالب مساله تحقیق نمودار می­سازد و از طریق آن آشکار می­شود اهداف تحقیق می­تواند به صورت کلی یا فرعی مطرح شود (خاکی،1386). هدف اصلی این تحقیقعبارت است از، تعیین ارتباط بین گسترش سطح افشای اختیاری و مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری در شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. همچنین هدف فرعی تحقیقتعیین تأثیر افشای اختیاری اطلاعات در جهت بهبود یا تضعیفِ مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری در شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد.  1-5 - سؤال‌ تحقیق آیا سطح افشای اختیاری بر مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری تأثیر­گذار است؟ و بین آنها رابطه معناداری وجود دارد؟  1-6 مبانی نظری و فرضیه های تحقیق مربوط بودن اطلاعات مالی بدین معنی است که اطلاعات مورد نظر بر تصمیمات اقتصادی استفاده کنندگان در ارزیابی رویدادهای گذشته، حال یا تأیید یا تصحیح ارزیابی­های گذشته آن­ها مؤثر واقع شود (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1386 ). شرکت کنندگان در بازار سرمایه به دنبال اطلاعات با کیفیت بالا هستند تا بدین طریق عدم تقارن اطلاعاتی بین خود و مدیران را کاهش دهند (کوتاری،2000). یکی از پیش نیازهای اساسی و تأثیرگذار بر مربوط بودن اطلاعات حسابداری، کیفیت و سطح افشای به کار رفته در تهیه آن اطلاعات است (هلستورم، 2006). نتایج تحقیق فرانسیس و همکاران (2008) این ادعای تحقیق بارث و همکاران (2001) را که اطلاعات حسابداری با کیفیت­تر منجر به مدیریت سود کمتر، شناسایی به موقع­تر زیان و مربوط بودن سود هر سهم و ارزش دفتری هر سهم را افزایش می­دهد را تأیید می­کند. با توجه به اینکه افشا یکی از مهمترین موارد تأثیرگذار بر کیفیت اطلاعات حسابداری بوده و بر اساس این فرض که تأکید فزاینده بر نیازهای اطلاعاتی سرمایه گذاران می­تواند مربوط بودن اطلاعات حسابداری را افزایش دهد (جرد و همکاران،2005)، انتظار بر این است که مربوط بودن سود هرسهم و ارزش دفتری هر سهم، همراه با افزایش سطح افشای اختیاری، افزایش یابد. به پشتوانه مبانی نظری و ادبیات تحقیق فرضیه های زیر مطرح می­گردد: فرضیه اول: هرچه سطح افشای اختیاری بیشتر باشد، مربوط بودن ارزش دفتریهر سهم گزارش شده نیز بیشتر خواهد بود. فرضیه دوم: هرچه سطح افشای اختیاری بیشتر باشد، مربوط بودن ارزش سود هر سهم گزارش شده نیز بیشتر خواهد بود.  1-7- قلمرو تحقیق 1-7-1- قلمرو موضوعی از نظر موضوعی چارچوب موضوع تحقیق به بررسی تاُثیر سطح افشای اختیاری بر مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری می­پردازد. 1-7-2- قلمرو مکانی قلمرومکانی تحقیق کلیه شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می­باشد. 1-7-3- قلمرو زمانی دوره زمانی مورد مطالعه در این تحقیق شامل یک دوره زمانی پنج ساله از ابتدای سال 1386 تا پایان سال 1390 بر مبنای گزارش‌های منتشر شده از بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد.  1-8 - استفاده‌کنندگان از یافته‌های تحقیق تصمیم­گیریدرستبرایسرمایه­گذاریدرسطحبنگاه­هایاقتصادیوتخصیص بهینهمنابعکمیابدر جامعه،مستلزموجوداطلاعاتمالی و غیرمالیشفافوقابلمقایسهاست. وجوداطلاعاتشفافوقابلمقایسهرکناساسیپاسخگوییوتصمیم­گیری اقتصادیآگاهانهوازملزوماتبی­بدیلتوسعهورشداقتصادیدربخشخصوصیو دولتیاست. نبوداطلاعاتیاوجوداطلاعاتگمراه­کننده،باعثعقب­ماندگیوفقر اقتصادیوکاهشرفاهعمومیمی­شود. با توجه به اهمیت این موضوع روشن است که افشای اطلاعات تنها محدود به قشر خاصی از استفاده­کنندگان از گزارش­های مالی نمی­شودبلکه این موضوع در برگیرنده نیاز طیف وسیعی از افراد جامعه از جمله مجامع حرفه­ای،اعتباردهندگان،دولت،سرمایه­گذاران و سایر تصمیم­گیرندگان می­باشد. بنابراین استفاده­کنندگان از نتایج تحقیق بطور خلاصه عبارتند از: سرمایه‌گذاران و سهام‌داران شرکت‌های بورس اوراق بهادار جهت اخذ تصمیم‌های بهینه. مدیران و اعضاء هیات مدیره شرکت‌ها و صنایع بورس اوراق بهادار. تحلیل‌گران مالی بازار سرمایه. اعتباردهندگان. کارگزاران[12] ، هیات نظارت و مسئولین بورس اوراق بهادار. اساتید، دانشجویان، دانش ‌پژوهان و محققان حسابداری و مالی.  1-9- تعریف مفاهیم و واژگان کلیدی تحقیق به اختصار مفاهیم و اصطلاحاتی که در این تحقیق بکار رفته است را تعریف می­نماییم: افشای اطلاعات: اصطلاح افشا در گسترده ترین مفهوم به معنای ارائه اطلاعات است. در حسابداری، از این اصطلاح به نحو محدودتری استفاده می­شود و صرفاً به معنای ارائه اطلاعات مالی مربوط به یک شرکت در گزارش­های مالی و یا گزارش­های سالانه می­باشد. در برخی موارد، مفهوم افشا باز هم محدودتر و به معنای ارائه اطلاعاتی که در صورت­های مالی منظور نشده است تلقی می­شود (شباهنگ، 1383). افشای اختیاری: در صورتی که افشای اطلاعات تحت تاثیر قوانین خاصی نباشد و توسط شرکت به صورت اختیاری انجام شود افشای اختیاری تلقی می­شود (اسو اسنا[13]،1998). سطح افشای اختیاری: برای محاسبه امتیاز افشای اختیاری از شاخص­هایپیشنهادی توسطبوتوسان[14](1997) کهبرگرفتهازنظراتکمیتهجنکینزبود، استفاده می­شود. در مدل بوتوسان، شاخص­های مورد استفاده از طریق گزارشات راهبری شرکتی و نیز ارقام رتبه بندی شرکت­های آمریکایی استخراج شده بود. به دلیل فقدان دو مورد مذکور در ایران، و با توجه به این که سازمان حسابرسی کتابچه­ای تحت عنوان فرمت نمونه گزارشگری منتشر نموده و شرکت­ها در تهیه و گزارش اطلاعات به شاخص­های مندرج در آن تکیه می­کنند. این امر امکان افشای اطلاعات اختیاری در متن صورت­های مالی را محدود نموده است. لذا برای استخراج شاخص­های افشای اختیاری اطلاعات به گزارش فعالیت هیأت مدیره شرکتها اتکا می­گردد. شاخص­ها پس از بررسی از نظر الزامی نبودن مطابق استانداردهای حسابداری یا قانونی در شش بخش کلی به شرح ذیل ( شامل 71 شاخص) تعیین گردیدند: پیشنه اطلاعاتی، خلاصه ای از نتایج مهم تاریخی، اطلاعات بخش­ها، آماره­های کلیدی غیر مالی، اطلاعات پیش بینی، بحث و تحلیل مدیریت. ارزش شاخص­ها یکسان است، بدین گونه که برای هر یک در صورت افشا ارزش 1 و در صورت عدم افشا ارزش صفر و امتیاز افشای اختیاری از تقسیم مجموع امتیازهای حاصل بر کل امتیازهای قابل دریافت به دست می­آید. قابل ذکر می­باشد که از این رویکرد در تحقیقات افرادی همچون، کوک و والاس (1989)، اسو اسنا(1998) و در ایران پارچینی (1388) استفاده شده است. که نحوه محاسبه آن به صورت زیر می­باشد: که در آن : SDSCORE: امتیاز افشای اختیاری شرکت­ها : امتیاز مربوط به افشای اختیاری شاخص­ها بدین صورت که ارزش 1 اگر اطلاعات مورد نظر افشا شده باشد و ارزش صفر اگر افشا نشده باشد. n : تعداد کل اطلاعات افشا شده غیر الزامی مورد نظر در شاخص. مربوط بودن ارزش اطلاعات: مربوط بودن اطلاعات حسابداری به معنای مؤثر واقع شدن آن برتصمیمات اقتصادی استفاده کنندگان است. این تأثیر از طریق کمک به استفاده کنندگان در ارزیابی رویدادهای گذشته، حال یا آینده یا تأیید یا تصحیح ارزیابی­های گذشته حاصل می­شود (مبانی نظری گزارشگری مالی در ایران،فصل دوم بند هشتم،1381). اطلاعات در صورتی که توان تصمیم­گیران را برای پیش بینی افزایش دهد یا بازخوردی از انتظارات اولیه ارائه کند، می­تواند بر تصمیم استفاده کنندگان مؤثر واقع شود. مربوط بودن ارزش، حالت اجرایی شده معیارهای مربوط بودن و قابل اتکا است و ارقام حسابداری تنها زمانی دارای ارزش مربوط خواهند بود که اطلاعاتی مربوط و قابل اتکا به سهامداران جهت ارزیابی شرکت ارائه کنند(بارث و همکاران[15]، 2001). اخیراً مطالعه در زمینه مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری گسترش یافته است و شامل ارزش دفتری سهام، به عنوان معیاری ترازنامه­ای، علاوه بر سود حسابداری شده است (چن و دیگران، 2001). دو مدل برای سنجش مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری، بر این ادبیات غالب هستند: مدل قیمت و مدل بازده. مدل قیمت: مدل قیمت که اولین بار توسط اولسن[16](1995) مطرح شد در ارتباط با قیمت سهام، سود حسابداری و ارزش دفتری سهام است. مدل اولسن ارزش بازاری یک شرکت را به عنوان یک تابع خطی از عایدات، ارزش‌های دفتری و دیگر اطلاعات مرتبط با ارزش بیان می­کنند. مدل قیمت سهام به صورت زیر می­باشد: دریافت فایل بررسی تأثیر سطح افشای اختیاری بر مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری در شرکت‌های پذیرفته ‌شده در بورس اوراق بهادار تهران....

رتبه بندی واحدهای تصمیم گیری کارا بر اساس نقاط ایده آل مثبت و منفی

رتبه بندی واحدهای تصمیم گیری کارا بر اساس نقاط ایده آل مثبت و منفی چکیده: روش تحلیل پوششی داده ها به عنوان ابزاری مفید و موثر برای ارزیابی ­واحدهای تصمیم­ گیری بکار می­رود. در این روش برای افزایش قدرت تمایز بین واحدهای کارا و ناکارا بایستی تعداد واحدهای مورد ارزیابی متناسب با تعداد متغیرهای ورودی و خروجی باشد. در این مقاله یک الگوریتم کارا برای رتبه­ بندی واحدهای تصمیم­ گیری توسعه داده شده است. الگوریتم توسعه داده شده برای ارزیابی عملکرد واحدهای تصمیم­گیری الگوریتمی جدید بوده و توانایی بالایی در رتبه­بندی واحدهای تصمیم­گیری را دارد. در این مقاله برای ارزیابی الگوریتم پیشنهادی از مسائل موجود در مرور ادبیات مسئله استفاده شده و نتایج حاکی از کارایی بالای الگوریتم توسعه داده شده برای رتبه­بندی واحدهای کارا است. کلمات کلیدی: رتبه­ بندی واحدهای تصمیم­گیری، نقاط ایده­آل مثبت و منفی، تصمیم­گیری با معیارهای چندگانه،TOPSIS، DEA تعداد صفحات این مقاله 2 صفحه می باشد. دریافت فایل رتبه بندی واحدهای تصمیم گیری کارا بر اساس نقاط ایده آل مثبت و منفی