کامل ترین خلاصه کتاب مدیریت استراتژیک منابع انسانی آرمسترانگ

کامل ترین خلاصه کتاب مدیریت استراتژیک منابع انسانی آرمسترانگ در این بخش جزوه دستنویس کتاب مدیریت استراتژیک منابع انسانی تالیف مایکل آرمسترانگ و ترجمه آقایان دکتر سید محمد اعرابی و امید مهدیه در 81 صفحه با کیفیت عالی ، خلاصه ای کاربردی و حاوی مباحث مهم کتاب و همچنین خلاصه ای دیگر از این کتاب با فرمت PDF در 36 صفحه در اختیار دانشجویان عزیز قرار گرفته است،در صورت نیاز می توانید این فایل را از فروشگاه خریداری و دانلود نمایید. بخشی از متن فایل PDF: مقدمه مفاهیم و تئوریهای مدیریت را میتوان براساس موضوع دستهبندی کرد. انسان موضوعی است کـه در کانون توجه نگرش روابط انسانی در مدیریت قرار میگیرد. این نگرش به دو شاخه اصلی (اما مرتبط و مکمل یکدیگر) به نامهای مدیریت رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی تقسیم میشود. شناخت و تغییر رفتار فردی، گروهی و سازمانی در حوزة مدیریت رفتار سازمانی قـرار مـیگیـرد. مدیریت منابع انسانی، انسان را به عنوان یک عامل حیاتی و ممتـاز بـرای بقـا، رشـد، رقابـت و برتـری سازمانی مد نظر قرار میدهد. این کتاب ترجمه کاملی از کتاب مدیریت استراتژیک منابع انسانی اثر مایکل آرمسترانگ می باشـد. محتوای آن عبارت است از: بخش ١ -مفهوم مدیریت منابع انسانی بخش٢ -روشهای طراحی و اجرای استراتژیک منابع انسانی بخش٣ -مفهوم مدیریت استراتژیک منابع انسانی بخش٤ -فرآیند مدیریت استراتژیک منابع انسانی بخش٥ -طراحی و اجرای استراتژی منابع انسانی بخش٦ -مدیریت استراتژیک منابع انسانی در عمل بخش٧ -نقش استراتژیک مدیریت منابع انسانی در موفقیت سازمان بخش٨ -نقش استراتژیک کارکرد منابع انسانی بخش٩ -استراتژیهای توسعه منابع انسانی بخش١٠ -استراتژیهای مدیریت فرهنگ بخش ١١ -استراتژیهای مدیریت تغییر بخش ١٢ -استراتژیهای توسعه روابط کاری بخش١٣ -استراتژیهای جذب کارکنان بخش ١٤ -استراتژیهای مدیریت عملکرد بخش١٥ -استراتژیهای توسعه منابع انسانی بخش ١٦ -استراتژیهای پاداش بخش١٧ -استراتژیهای روابط کارکنان بخش١٨ -جمع بندی دریافت فایل کامل ترین خلاصه کتاب مدیریت استراتژیک منابع انسانی آرمسترانگ

مقایسه مواضع سیاسی کریم سنجابی و شاپور بختیار در مواجهه با انقلاب اسلامی...

مقایسه مواضع سیاسی کریم سنجابی و شاپور بختیار در مواجهه با انقلاب اسلامی... چکیده شامل هدف تحقیق، روش تحقیق، طرح تحقیق و یافته‌ها و نتایج تحقیق می‌باشد. چکیده: پژوهش حاضر با عنوان «مقایسه مواضع سیاسی سنجابی و بختیار در مواجهه با انقلاب اسلامی»، در اصل، پاسخی به این پرسش است که «چرا سنجابی و بختیار با وجود حضور تقریباً 30 ساله در یک جبهه و دارای یک خط و مشی نسبتاً واحد سیاسی، در پی شتاب گرفتن جنبش انقلابی، یکی با امام و دیگری با شاه همکاری کردند؟» پس از مطالعه اسناد و داده­ها و نیز مقایسه دوره­های تاریخی این فرضیه مطرح شد که: «سنجابی در پی چیرگی گفتمان انقلاب اسلامی و سست شدن بنیادهای حکومت مشروطه سلطنتی و با عنایت به فقدان تجربه روحانیون در اداره امور سیاسی به همراهی با انقلاب پرداخت تا آرمان­های مشروطه­خواهی خود را در قالب جمهوری اسلامی استقرار ببخشد و از این رو با امام همکاری کرد. اما بختیار با وجود متزلزل شدن رژیم سلطنتی هرگز درصدد برانداختن آن برنیامد، زیرا همواره به اصلاح وضع موجود می­اندیشید نه تغییر آن. از این رو برای استقرار حکومت مشروطه سلطنتی و مهار کردن انقلاب با شاه همکاری کرد تا بتواند دستاوردهای مشروطیت را در قالب تداوم حکومت پهلوی احیا کند.» این فرضیه با روش توصیفی- تحلیلی به آزمون گذاشته شد که در نهایت به اثبات رسید. افزون بر این، سنجابی با توجه به مواضعی که در برخورد با امام خمینی در پیش گرفت، چاره­ای جز همراهی با انقلاب نداشت و بختیار نیز به دلایل مختلف از جمله عدم اعتماد به روحانیون به مقابله با انقلاب پرداخت. واژه­های کلیدی: کریم سنجابی، شاپور بختیار، مواضع سیاسی، حکومت شاه، انقلاب اسلامی. فهرست اجمالی مقدمه1 روش پژوهش2 بخش اول: زیست نامه سنجابی و بختیار(از تولد تا پایان دهه4043-8) فصل اول: زندگی و محیط اجتماعی- سیاسی9 فصل دوم: دوران مصدق و فعالیت­های او17 فصل سوم: تحولات سیاسی دهه30 و4028 بخش دوم: سنجابی و بختیار در بحبوحه­ی انقلاب115-44) فصل اول: شاه و حکومتداریش45 فصل دوم: از اوایل دهه50 تا 17شهریور5760 فصل سوم: از سفر به پاریس تا نخست وزیری بختیار72 فصل چهارم: از نخست وزیری بختیار تا 22بهمن5788 بخش سوم: سنجابی و بختیار در مواجهه با جمهوری اسلامی157-116) فصل اول: از پیروزی انقلاب تا انتخابات ریاست جمهوری117 فصل دوم: از انتخابات ریاست جمهوری تا راهپیمایی 25خرداد60130 فصل سوم: مذهب، روحانیت، امام و رهبران انقلاب144 نتیجه­ گیری158 کتابنامه162 فهرست تفصیلی مقدمه1 روش پژوهش2 1)طرح مسأله2 2)ضرورت و اهمیت موضوع2 3)پرسش­های پژوهش3 الف- پرسش اصلی3 ب- پرسش­های فرعی3 4)پیش فرض­ها3 5)مدعای پژوهش4 6)تعریف مفاهیم4 7)روش پژوهش..........................................................................................................................4 8)قلمرو پژوهش..........................................................................................................................5 9)پیشینه پژوهش و جنبه­هاب جدید آن.......................................................................................5 10) سازماندهی پژوهش................................................................................................................6 بخش اول: زیست نامه سنجابی و بختیار(از تولد تا پایان دهه40)...............................(43-8) فصل اول: زندگی و محیط اجتماعی- سیاسی...............................................................(16-9) گفتار اول: زندگی، تحصیلات و مشاغل کریم سنجابی.......................................................9 گفتار دوم: فعالیت­های حزبی سنجابی..............................................................................10 گفتار سوم: زندگی و تحصیلات شاپور بختیار..................................................................12 گفتار چهارم: مشاغل و فعالیت­های حزبی بختیار..............................................................14 گفتار پنجم: مقایسه زندگی و محیط اجتماعی و سیاسی...................................................15 فصل دوم: دوران مصدق و فعالیت­های او....................................................................(27-17) گفتار اول: مدخل..............................................................................................................17 گفتار دوم: روایت سنجابی و بختیار از شخصیت مصدق.................................................18 گفتار سوم: سنجابی و بختیار به اقدامات مصدق..............................................................19 گفتار چهارم: نقد عملکرد مصدق.....................................................................................23 فصل سوم: تحولات سیاسی دهه30 و40......................................................................(43-28) گفتار اول: نهضت مقاومت ملی، قرارداد کنسرسیوم و پیمان بغداد...................................28 گفتار دوم: روایت سنجابی و بختیار از جبهه­ی ملی دوم و سوم......................................31 گفتار سوم: نهضت دو ماهه (غائله انجمن­های ایالتی و ولایتی).......................................35 گفتار چهارم: انقلاب سفید...............................................................................................37 گفتار پنجم: حادثه فیضیه و قیام 15خرداد........................................................................40 گفتار ششم: کاپیتولاسیون.................................................................................................42 بخش دوم: سنجابی و بختیار در بحبوحه­ی انقلاب....................................................(115-44) فصل اول: شاه و حکومتداریش.....................................................................................(59-45) گفتار اول: توسعه یافتگی و توسعه نیافتگی......................................................................45 گفتار دوم: شاه و شیوه حکومتداری او.............................................................................45 گفتار سوم: شاه و حکومتداریش در نگاه سنجابی و بختیار..............................................47 گفتار چهارم: دیدگاه و سیاست خارجی سنجابی و بختیار...............................................56 جمع­بندی.........................................................................................................................58 فصل دوم: از اوایل دهه50 تا 17 شهریور1357...........................................................(71-60) گفتار اول: پیوند با فراماسونری و رابطه با انگلیس و امریکا............................................60 گفتار دوم: جشن­های 2500 ساله و نامه سرگشاده به شاه................................................63 گفتار سوم: تشکیل جبهه ملی چهارم...............................................................................65 گفتار چهارم: مسافرت کارتر به ایران و مقاله 17دی........................................................67 گفتار پنجم: 19دی، سینما رکس، نماز عید فطر...............................................................68 گفتار ششم: 17 شهریور57 .............................................................................................70 جمع­بندی.........................................................................................................................71 فصل سوم: از سفر به پاریس تا نخست وزیری بختیار.................................................(87-72) گفتار اول: سفر به پاریس..................................................................................................72 گفتار دوم: اعلامیه سه ماده­ای پاریس................................................................................75 گفتار سوم: راهپیمایی تاسوعا و عاشورا............................................................................77 گفتار چهارم: دولت ائتلافی...............................................................................................78 گفتار پنجم: ماجرای نخست وزیری بختیار.......................................................................81 جمع­بندی..........................................................................................................................86 فصل چهارم: از نخست وزیری بختیار تا 22 بهمن57............................................(115-88) گفتار اول: بختیار بر مسند نخست وزیری(استراتژی، وعده­ها و اقدامات بختیار).............88 گفتار دوم: مأموریت ژنرال هایزر و خروج شاه از ایران....................................................92 گفتار سوم: شورای سلطنت...............................................................................................94 گفتار چهارم: شورای انقلاب(بختیار و مذاکره با شورای انقلاب).....................................96 گفتار پنجم: استعفای بختیار(سیاست فرصت و زمان)....................................................101 گفتار ششم: ناکامی ممانعت از بازگشت امام..................................................................104 گفتار هفتم: دولت موقت................................................................................................107 گفتار هشتم: پیوستن همافران به امام، بی طرفی ارتش و طرح عملیات نجات...............109 گفتار نهم: آخرین تلاش برای کناره­گیری بختیار............................................................112 جمع­بندی........................................................................................................................114 بخش سوم: سنجابی و بختیار در مواجهه با جمهوری اسلامی...............................(157-116) فصل اول: از پیروزی انقلاب تا انتخابات ریاست جمهوری...................................(129-117) گفتار اول: کمیته­های انقلاب اسلامی و دادگاه­های انقلاب.............................................117 گفتار دوم: تعیین نوع نظام سیاسی..................................................................................118 گفتار سوم: استعفای سنجابی از وزارت امور خارجه......................................................120 گفتار چهارم: طرح قانون اساسی.....................................................................................122 گفتار پنجم: بحران کردستان............................................................................................125 گفتار ششم: اشغال سفارت امریکا..................................................................................126 جمع­بندی........................................................................................................................128 فصل دوم: از انتخابات ریاست جمهوری تا راهپیمایی 25 خرداد 60....................(143-130) گفتار اول: انتخاب اولین رئیس جمهور..........................................................................130 گفتار دوم: انتخابات اولین دوره مجلس شورای اسلامی.................................................131 گفتار سوم: کودتای نوژه.................................................................................................133 گفتار چهارم: پیدایش نهضت مقاومت ملی.....................................................................135 گفتار پنجم: جنگ عراق و ایران.....................................................................................136 گفتار ششم: تلاش برای بد نام کردن جمهوری اسلامی.................................................140 گفتار هفتم: لایحه قصاص و راهپیمایی 25 خرداد60.....................................................141 جمع­بندی........................................................................................................................143 فصل سوم: مدهب، روحانیت، امام و رهبران انقلاب...............................................(157-144) گفتار اول: مذهب و روحانیت........................................................................................144 گفتار دوم: امام خمینی....................................................................................................149 گفتار سوم: رهبران انقلاب..............................................................................................152 جمع­بندی........................................................................................................................156 نتیجه­گیری.....................................................................................................................................158 کتابنامه...........................................................................................................................................16 مقدمه: متأسفانه در جامعه ما درباره شخصیت­ها و صاحب نظران جبهه ملی، رویه­ای رایج شده که آن­ها را مورد نکوهش قرار می­دهند و یا تفکرات و روش آن­ها را به حد افراط مورد تقدیس قرار می­دهند و بدین ترتیب معیار قضاوت، نه حق و حقیقت بلکه بعضی افراد و عقایدشان است که محور و مدار ارزشیابی قرار می­گیرد. در مورد سنجابی و بختیار نیز همین رویه ادامه داشته است. این پ‍‍ژوهش با عنوان مقایسه مواضع سیاسی سنجابی و بختیار در مواجهه با انقلاب اسلامی، سعی داشته است که جانب حق و حقیقت را گرفته و با امانتداری آن­چه را که درباره این دو شخصیت بوده و گفته­اند، دیدگاه و مواضع آن­ها را بیان کند. در این پژوهش کوشش شده که از تندرویی­ و تملق گویی­هایی که عده­ای انجام داده­اند احتراز گردد و جانب انصاف رعایت شود. در مسیر نوشتن پژوهش همواره مشکلاتی بوجود می­آمد. نگارنده برای مستند شدن کار از اسناد و نشریات جبهه ملی در کنار روزنامه­های مهم آن دوران چون اطلاعات و کیهان استفاده نموده که متأسفانه با وجود مراکز مختلفی چون کتابخانه ملی، کتابخانه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، کتابخانه مجلس شورای ملی و... شماره­های معدودی از نشریات به دست آمده و متأسفانه بعضی از مراکز اکنون به فکر جمع­آوری و صحافی نشریات افتاده بودند و بعضی از مراکز دیگر نیز به دلیل برخی ملاحظات سیاسی، این اسناد و نشریات را در اختیار نگارنده قرار ندادند. تأسف دیگر این بود که مراکز نشریات اطلاعات و کیهان نیز نشریات خود را به صورت آسان در اختیار پژوهش­گران قرار نمی­دهند. این مراکز نشریات خود را به صورت کتاب در اختیار نگارنده قرار ندادند تا اینکه این­جانب مجبور به خرید لوح­های فشرده­ای گریده که این مراکز با کیفیت نه چندان خوب در اختیار عموم قرار می­دهند. در این­جا بر خود لازم می­دانم که تشکر ویژه و خالصانه خویش را از راهنمایی­های بی دریغ استادان ارجمند راهنما و مشاور جناب آقای دکتر علیرضا ملایی توانی و جناب آقای دکتر حسن حضرتی که در مراحل مختلف تدوین و نگارش پایان نامه، با دقت نظر بسیار بالای خویش، این­جانب را مورد مساعدت قرار داده­اند، اعلام نمایم. همچنین از اساتید بزرگواری که از ابتدا تاکنون، در طول دوران تحصیلی آن­چه از اندوخته­ی علمی­شان در حد درک و فهم خود آموخته­ام، کمال تشکر و سپاسگزاری دارم. همچنین از همکاری همه عزیزانی که در این راه این­جانب را مورد لطف و عنایت خویش قرار دادند سپاسگزاری می­نمایم. روش پژوهش 1) طرح مسأله: کریم سنجابی(1375-1283ش) و شاپوربختیار(1370-1293ش)، هر دو جزو محصلینی بودند که اصل و منشأ ایلیاتی داشتند که در فرانسه دکترای خود را اخذ کردند. سنجابی با بورس دولتی، دکترای حقوق از دانشگاه پاریس، بختیار با هزینه شخصی، دکترای حقوق از دانشگاه سوربن دریافت کردند. هر دو به عضویت حزب ایران درآمدند و در اواخر دهه20 به طرفداری از مصدق برخاستند. سنجابی در دوران نخست­وزیری مصدق به سمت­های مختلفی از­جمله وزارت فرهنگ، منصوب و بختیار معاون وزیر کار شد. هر دو از اعضای فعال جبهه ملی بودند. سنجابی عضو شورای مرکزی و بختیار مسئول امور دانشجویی جبهه ملی دوم بودند. با انحلال جبهه ملی دوم و سوم و رکود فعالیت­های سیاسی، سنجابی و بختیار نیز عمدتاً دست از فعالیت­های سیاسی کشیدند، تا آن­که در خرداد1356سنجابی و بختیار به همراه فروهر نامه­ای به شاه نوشته و از او خواستند که برای نجات کشور به حکومت استبدادی پایان داده و به اصول مشروطیت تمکین کند. در 28 آبان1356 جبهه ملی چهارم تشکیل شد و بار دیگر هر دو از گردانندگان جبهه ملی شدند. اما طی سال57 با بالا گرفتن جنبش انقلابی، سنجابی با امام و نهضت او همکاری کرد و بختیار با شاه. شاه در دیدار خصوصی در 8 دی57 از بختیار خواست که مقام نخست­وزیری را قبول کند، این مقام چند روز قبل از بختیار به سنجابی پیشنهاد شده بود که سنجابی آن را نپذیرفت، زیرا وی اندکی قبل به دیدار امام خمینی در نوفل لوشاتو رفته بود و تحت تأثیر قدرت امام و روحانیت قرار گرفته بود. بختیار علی­رغم مخالفت­های جبهه ملی این منصب را پذیرفت و از جبهه ملی کناره­گیری کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در22بهمن1357، سنجابی در سمت وزارت امورخارجه در دولت موقت مشغول به فعالیت شد و بختیار پس از مدتی زندگی مخفیانه در اوایل مرداد58 به فرانسه رفت و نهضت مقاومت ملی ایران را در آن­جا بنیان گذاشت و به مخالفت با جمهوری اسلامی پرداخت. در این پژوهش، ما به مقایسه مواضع سیاسی کریم سنجابی و شاپور بختیار در مواجهه با تحولات آغاز دهه40، قیام 15خرداد، نهضت امام خمینی و مجموعه تحولات منتهی به انقلاب اسلامی می­پردازیم و در این فرایند به ارزیابی و تحلیل مقایسه­ای مواضع آن­ها همت خواهیم گماشت تا این موضوع آشکار شود که چرا این دو با وجود 30سال مبارزه مشترک در یک جبهه و بر اساس یک خط­مشی، سرانجام دچار اختلاف شدند و دو واکنش متفاوت را از خود نشان دادند. 2) ضرورت و اهمیت موضوع: در این پایان­نامه سعی خواهد شد که به مقایسه مواضع و جهت­گیری­های سیاسی دو تن از چهره­های برجسته ایران معاصر پرداخته و مواضع آن­ها را در مورد تحولات ایران و انقلاب مورد تجزیه و تحلیل و مقایسه قرار دهیم. از آن جا که در این مقایسه ابعاد دیگری از تحولات انقلاب اسلامی آشکار خواهد شد و همچنین تاکنون پژوهشی به صورت مستقل به مقایسه مواضع سیاسی سنجابی و بختیار نپرداخته است، این پژوهش نشان­گر ضرورت و اهمیت این موضوع است. 3) پرسش­های پژوهش: الف- پرسش اصلی: چرا سنجابی و بختیار با وجود حضور تقریباً 30ساله در یک جبهه و دارای یک خط و مشی نسبتاً واحد سیاسی، در پی شتاب گرفتن جنبش انقلابی، یکی با امام و دیگری با شاه همکاری کردند ب- پرسش­های فرعی: 1-فضای پرورش و خانوادگی سنجابی و بختیار چگونه بود؟ 2-مواضع سنجابی و بختیار در برابر مصدق و مبارزه برای ملی شده صنعت نفت چه بود؟ 3-مواضع سنجابی و بختیار درباره تحولات آغاز دهه40 به ویژه قیام 15خرداد، چه تفاوت­ها و شباهت­هایی با یکدیگر داشت؟ 4-سنجابی و بختیار به شاه چگونه می­نگریستند؟ 5-مواضع سنجابی و بختیار درمورد انقلاب و رهبران آن چه بود؟ 6-مواضع سنجابی و بختیار درباره رابطه با دولت­های خارجی چگونه قابل ارزیابی است؟ 7-شباهت­ها و تفاوت­های موجود در مواضع سنجابی و بختیار در مورد مذهب، روحانیت و امام خمینی چگونه قابل تفسیر است؟ 8-دیدگاه سنجابی و بختیار درباره روند استقرار نظام جمهوری اسلامی و نهادهای آن چگونه بود؟ 4) پیش فرض­ها: 1-با بالا گرفتن جنبش انقلابی به رهبری امام خمینی، سنجابی از مبارزه در چارچوب قانون اساسی مشروطیت دست کشید. 2-بختیار حتی با اوج جنبش انقلابی به اصول مشروطیت وفادار ماند و از این رو با شاه همکاری کرد. 5) مدعای پژوهش: سنجابی در پی چیرگی گفتمان انقلاب اسلامی و سست شدن بنیادهای حکومت مشروطه سلطنتی و با عنایت به فقدان تجربه روحانیون در اداره امور سیاسی به همراهی با انقلاب پرداخت تا آرمان­های مشروطه­خواهی خود را در قالب جمهوری اسلامی استقرار ببخشد و از این رو با امام همکاری کرد. اما بختیار با وجود متزلزل شدن رژیم سلطنتی هرگز درصدد برانداختن آن برنیامد، زیرا همواره به اصلاح وضع موجود می­اندیشید نه تغییر آن. از این رو برای استقرار حکومت مشروطه سلطنتی و مهار کردن انقلاب با شاه همکاری کرد تا بتواند دستاوردهای مشروطیت را در قالب تداوم حکومت پهلوی احیا کند. 6) تعریف مفاهیم: 1-مقایسه: بررسی، سنجش و واکاوی دو امر یا پدیده است که از رهگذر آن مؤلفه­های مشترک و متفاوت دو پدیده مورد مقایسه قرار می­گیرد. 2-مواضع سیاسی: به طور کلی منظور از مواضع سیاسی به مجموعه اعمال و افکار سنجابی و بختیار در برخورد با پدیده انقلاب اسلامی و رویدادها و مسائل منتهی به آن گفته می­شود. 3-رژیم سلطنتی: شکلی است از نظام حکومت که در آن رئیس کشور عنوان پادشاه یا ملکه یا معادل­های آن­ها دارد و در حکم گذاری تابع کس دیگری نیست.[1] 4-مشروطه سلطنتی: حکومتی که در آن رئیس کشور پادشاه است و پادشاه، به طوع و رغبت یا به اجبار، اراده مجلس را که خلاصه اراده عام و نماینده افکار عمومی شهروندان تلقی می­شود، را می­پذیرد و در معادلات سیاسی خود وارد می­کند.[2] 7) روش پژوهش: روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش عمدتاً کتابخانه­ای و اسنادی است و با توجه به ماهیت موضوع، روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی خواهد بود. 8) قلمرو پژوهش: قلمرو زمانی پژوهش از هنگام تولد دو شخصیت محوری پژوهش از اواخر قرن گذشته آغاز و تا سال1360 ادامه می­یابد. از نظر مکانی کشور ایران مد نظر است و از نظر موضوعی، مقایسه مواضع سیاسی سنجابی و بختیار در مواجهه با انقلاب اسلامی به گفتگو گذاشته می­شود. 9) پیشینه پژوهش و جنبه­های جدید آن: تاکنون هیچ طرح پژوهشی مستقلی به صورت کتاب یا پایان­نامه در مورد مقایسه مواضع سیاسی سنجابی و بختیار نوشته نشده است. واقعیت این است که کریم سنجابی در طرح­های پژوهشی پژوهشگران مهجور مانده، این در حالی است که تاکنون چند اثر پژوهشی در مورد بختیار نوشته شده است که به چند مورد آن اشاره می­کنیم: الف) کتاب «دولت بختیار و تحولات انقلاب اسلامی»[3] نوشته برات دهمرده که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است. در این کتاب نویسنده به نقش دولت بختیار در تحولات انقلاب اسلامی می­پردازد، محور کار نویسنده دولت بختیار است و نه شخص بختیار. در این کتاب به رویارویی دولت بختیار در برابر آیت­ا...خمینی پرداخته شده است. ب) جلد سوم کتاب «نیمه پنهان: سیمای کارگزاران فرهنگ و سیاست»[4]، که توسط دفتر پژوهش­های مؤسسه کیهان انتشار یافته است و مربوط به شاپوربختیار و فعالیت­های او در جبهه ملی، پیوندهایش با سازمان­های جاسوسی و رژیم پهلوی و شورای انقلاب به همراه فعالیت­های او علیه نظام جمهوری اسلامی است. این کتاب بختیار را از ابتدا به عنوان مهره رژیم و سازمان­های جاسوسی غرب و در پیوند با حزب توده نشان داده است که حاوی مسائل ضد و نقیض بوده و به صورت جانبدارانه نگاشته شده است. ج) کتاب آسیه باکری به نام «مرغ در طوفان»[5]، کتابی است کم­ حجم که برای اطلاعات عمومی جوانان به نگارش درآمده و توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است، در این کتاب نویسنده به صورت مختصر به فعالیت­های سیاسی شاپوربختیار می­پردازد. د) پایان نامه رحمان محمدزاده با عنوان «تلاش­های مشترک شاپور بختیار و آمریکا برای مهار بحران انقلاب اسلامی»[6] ازجمله پژوهش­های مرتبط با بختیار است. مسأله اصلی این پایان­نامه این بوده که چرا دولت آمریکا، بختیار را در آستانه انقلاب و مهار انقلاب مورد حمایت قرار داد. پایان­نامه حول محور آمریکا در گردش است نه بختیار. از آن جا که پژوهش حاضر به مقایسه مواضع سیاسی دو شخصیت، سنجابی و بختیار پرداخته، به مسائل و موضوعاتی اشاره دارد که در این آثار مورد توجه نبوده­اند. افزون بر این چند پایان­نامه در مورد جبهه ملی به نگارش درآمده که در آنها اشارات پراکنده­ای به این دو شخصیت وجود دارد که از آن جمله می­توان به پایان­نامه جعفر حق­پناه با عنوان «نقش گروه­های ملی(جبهه ملی) در انقلاب اسلامی»[7] و نیز پایان­نامه فریده باوریان با عنوان «تعامل جبهه ملی با جنبش اسلامی ایران(1360-1340)»[8] و پایان­نامه بهزاد حسینی با عنوان «جبهه ملی چهارم و انقلاب اسلامی»[9] اشاره کرد. همچنین، پایان­نامه محمد چگینی با عنوان «شگل­گیری جبهه ملی تا کودتای28مرداد»[10] و پایان­نامه علی­رضا دریابیگی با عنوان «بررسی پیدایش و نضج جبهه ملی اول 1328-1332»[11] از دیگر پایان­نامه­هایی است که دراین باره به نگارش درآمده­اند، اما در این پایان­نامه­ها عمدتاً بررسی مواضع جبهه ملی و نقش آن در انقلاب اسلامی و چگونگی پیدایش آن مدنظر بوده است درحالی­که در این پژوهش به بررسی مواضع دو شخصیت و مقایسه آن­ها در پیوند با انقلاب اسلامی توجه خواهد شد [1]. داریوش آشوری، دانشنامه­ی سیاسی، تهران، مروارید، 1372، چ 3، ص 201. [2]. ابوالفضل قاضی، بایسته­های حقوق اساسی، تهران، میزان، 1385، چ 27، ص 241. [3]. برات دهمرده، دولت بختیار و تحولات انقلاب اسلامی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1383. [4]. دفتر پژوهش­های مؤسسه کیهان، نیمه پنهان (سیمای کارگزان فرهنگ و سیاست)، تهران، کیهان، 1387، چ 8، ج 3. [5]. آسیه باکری، مرغ در طوفان، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1380. [6]. رحمان محمدزاده، «تلاش­های مشترک شاپور بختیار و آمریکا برای مهار بحران انقلاب اسلامی»، علی­رضا ملایی توانی، کارشناسی ارشد، پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی، 1389. [7]. جعفر حق­پناه، «نقش گروه­های ملی (جبهه ملی) در انقلاب اسلامی»، محمدرضا تخشید، کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 1374. [8]. فریده باوریان، «تعامل جبهه ملی با جنبش انقلاب اسلامی ایران (1360- 1340)»، علی­رضا ملایی توانی، کارشناسی ارشد، پژوهشکده امام خمینی (ره) و انقلاب اسلامی، 1388. [9]. بهزاد حسینی، «جبهه ملی چهارم و انقلاب اسلامی»، حجت فلاح، کارشناسی ارشد، دانشگاه بین­المللی امام خمینی (ره)، 1389. [10]. محمد چگینی، «شکل­گیری جبهه ملی تا کودتای 28 مرداد»، سهراب یزدانی مقدم، کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی(تربیت معلم)، 1385. [11]. علی­رضا دریابیگی، «بررسی پیدایش و نضج جبهه ملی اول 1328-1332»، عبدالرضا هوشنگ مهدوی، کارشناسی ارشد، دانشگاه امام صادق (ع)، 1371. دریافت فایل مقایسه مواضع سیاسی کریم سنجابی و شاپور بختیار در مواجهه با انقلاب اسلامی...

مجموعه مقالات با موضوع برنامه ریزی شهری

مجموعه مقالات با موضوع برنامه ریزی شهری عناوین مقالات و محتوای این فایل (برنامه ریزی شهری) ردیف عنوان مقاله نام نویسنده نام موسسه یا دانشگاه سال تدوین 1 ارزیابیعواملموثربرافزایشکیفیتفضاهایعمومیدرشهرهایجدید نمونهموردی: شهرجدیدپرند دکترالهام امینی دانشگاه آزاد 1392 2 اصولطراحیفضاهایبازِشهریدرعصرجهانیشدن مطالعهموردی: مرکزتاریخیتهران زهرا ادهم دانشگاه تهران 1389 3 اولویتبندیشاخصهایرضایتمندیشهروندانازپارکهاوفضاهایسبز شهری )نمونهموردی: شهربوکان( دکتر شورش آهنگری دانشگاه خوارزمی 1392 4 بررسیتطبیقیرویکردهایسنجشکیفیتدرطراحیفضاهای عمومیشهری دکتر مجتبی رفیعیان نشریه علمی پژوهشی انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران 1391 5 بررسیمیزانرضایتمندیشهروندانازسازمانزیباسازیوعواملمؤثربرآنبرای بهبودمنظرشهری. مطالعهموردی: منطقه 6 کلانشهرتهران محمد احمدی و همکاران مجله آمایش جغرافیایی فضا . دانشگاه گلستان 1393 6 بررسینقشمؤلفههایمنظرشهریدرارتقایسطحاحساس امنیّتشهرونداندرفضاهایعمومیشهراهواز )مطالعهموردی: محلهگلستان( نادیا داری پور دوفصلنامه منظر شهری . دانشگاه چمران اهواز 1394 7 سنجشرضایتمندیزنانازپارکهایبانوان )مطالعهموردی: پارکهایبانوانتبریز ( ملیحه هاشمی و همکاران نشریه هویت شهری ،دانشگاه هنر اسلامی تبریز 1393 8 سنجشمیزانرضایتمندیساکنانبافتقدیمشهرآرانوبیدگلاز شاخصهایکیفیتزندگی محسن شاطریان نشریه مطالعات شهر ی منطقه ای .کاشان 1390 9 طراحیشهریسیاستگذاروطراحیشهریطرحریز الگوهاییعملیاتیبرایتدوینابزارهایهدایتوکنترلدرایران کورش گلکار دانشگاه شهید بهشتی   10 طراحیفضاهایعمومیشهریپاسخگوبهمدیریتبحراندرسوانح )باتأکیدبرضرورتتوجهبهپدافندغیرعامل( محمد مویدی کنفرانس ملی مدیریت بحران HSE 1392 دریافت فایل مجموعه مقالات با موضوع برنامه ریزی شهری

مقایسه عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال بحران کویت (1990) و بحران عراق (2003)...

مقایسه عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال بحران کویت (1990) و بحران عراق (2003)... چکیده: آن چه امروزه صلح و امنیت بین المللی را تهدید می کند، وقوع بحران های مختلف داخلی و بین المللی می باشد. وجود نهادها و سازمان های بین المللی به منظور حل و فصل این بحران ها، ضروری است، که بارزترین و مهمترین آنها سازمان ملل متحد به طور اعم و شورای امنیت به طور اخص می باشد. اما آنچه که در قالب سازمان ملل منحد قابل بررسی است تفاوت موضع گیری ها و اقدامات شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال بحران های داخلی و بین المللی مختلف می باشد و علی رغم نقش شورای امنیت به عنوان حافظ صلح و امنیت بین المللی ، و کاستی های فراوانی را از جمله برخورد دوگانه، متناقض و سیاسی در رابطه با حل بحران های مختلف در سراسر جهان ، نادیده گرفتن حاکمیت دولت و مداخله در امور داخلی آن ها را شاهد بوده ایم. نقطه تمرکز این پژوهش، بررسی مقایسه ای دو بحران کویت (1990) و بحران عراق (2003) با تمرکز بر عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد می باشد. در ارتباط با بحران کویت، اقدامات شورای امنیت همزمان با اولین ساعات آغاز تهاجم عراق به این کشور شروع شد و بسیار چشمگیر بود، اما در برخورد با بحران عراق (2003) می توان گفت شورای امنیت نقش حداقلی را در روند بحران داشت و از مدیریت بحران ناتوان بود. پژوهش حاضر درصدد پاسخ به این سوال است که عملکرد شورای امنیت به عنوان متولی اصلی حفظ صلح و امنیت بین المللی در بحران کویت (1990) در مقایسه با بحران عراق(2003) چگونه بوده است؟ فرض پژوهش نیز این است که شورای امنیت با توجه به شرایط نظام بین الملل، تحولات درونی اتحاد شوروی، همسانی منافع اعضا و هم پیوندی کویت با بلوک غرب در حمله عراق به این کشور در سال 1990 ،عملکردی حداکثری داشته ولیکن با توجه به شرایط حاکم بر نظام بین المللی پس از حوادث 11 سپتامبر 2001، تفاوت منافع اعضا و عدم توجه ایالات متحده به نقش شورا در حفظ صلح و امنیت بین المللی از عملکردی ضغیف و حداقلی در بحران سال 2003 عراق برخوردار بوده است. واژگان کلیدی: سازمان ملل متحد ، شورای امنیت، بحران، بحران کویت، بحران عراق ، نظام بین الملل ، صلح و امنیت بین المللی. فهرست مطالب فصل اول: کلیاتو طرح تحقیق. 1 1. 1 بیان مسئله:.. 2 2. 1 سؤال اصلی.. 3 3. 1 فرضیه اصلی:.. 3 1. 3. 1 شاخص‌های فرضیه اصلی. 3 4. 1 متغیرهای تحقیق.. 3 5. 1 مفاهیم کلیدی.. 3 6. 1 تعریف عملیاتی مفاهیم.. 3 8. 1 زمینه‌های پیدایش بحران:.. 6 1. 8. 1 خصوصیات بحران:. 6 9. 1 ویژگیهای نظام بین‌الملل.. 8 10. 1 سطوح نظام بین‌الملل.. 8 11. 1 انواع نظامهای بین‌المللی.. 9 12. 1 نظام بین‌الملل پس از جنگ سرد.. 10 13. 1 پیشینه تحقیق.. 13 14. 1 اهداف اصلی تحقیق:.. 18 15. 1 روش تحقیق و ابزار جمع‌آوری داده‌ها.. 18 16. 1 سازمان‌دهی تحقیق.. 18 فصل دوم: چارچوب مفهومی و نظری. 19 1. 2 چارچوب مفهومی و نظری:.. 20 2. 2 گفتار اول: چارچوب مفهومی.. 20 3. 2 خصوصیات (ویژگی‌های) بحران:.. 23 4. 2 مفهوم جنگ:.. 24 5. 2 جنگ از منظر حقوق بین‌الملل:.. 25 6. 2 ریشه‌ها و علل جنگ:.. 26 7 .2‌ گفتار دوم: چارچوب تئوریک: نهادگرایی نئولیبرال.. 27 8. 2 کارکردگرایی:.. 27 9. 2 نوکارکردگرایی:.. 29 10. 2 فدرالیسم:.. 32 11. 2 لیبرالیسم و انواع آن:.. 33 12. 2 انواع لیبرالیسم:.. 35 13. 2 نهادگرایی لیبرال و نئولیبرال:.. 37 14. 1 انواع و دامنه رژیم‌ها:.. 38 فصل سوم: شورای امنیت سازمان ملل متحد و نقش آن در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی. 44 1. 3 مفهوم صلح و امنیت بین‌المللی در منشور ملل متحد:.. 45 2. 3 شورای امنیت سازمان ملل متحد، مداخله بشردوستانه و اصل عدم‌مداخله.. 51 3. 3 تعدیل اصل عدم‌مداخله در امور داخلی کشورها:.. 53 4. 3 تعریف دفاع مشروع:.. 56 5. 3 انواع دفاع مشروع:.. 56 6. 3 شرایط دفاع مشروع:.. 56 7 . 3 وظایف و اختیارات شورای امنیت سازمان ملل متحد درزمینه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی:.. 57 8 . 3 حدود صلاحیت‌ها و محدودیت‌های شورای امنیت در زمینه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی:.. 59 9. 3 مفهوم حفظ صلح و عملیات حفظ صلح:.. 59 10. 3 هدف از حفظ صلح:.. 60 11. 3 ماهیت عملیات حفظ صلح:.. 60 12. 3 سازمان ملل متحد و عملیات حفظ صلح:.. 62 13. 3 توسعه مفهوم حفظ صلح:.. 63 13. 3 پیش‌فرض‌های اساسی عملیات حفظ صلح:.. 64 فصل چهارم: شورای امنیتو حمله عراق به کویت. 67 1. 4 وقایع‌نگاری بحران کویت.. 68 2. 4 ریشه‌های خصومت عراق باکویت.. 70 3. 4 بهانه‌های عراق برای حمله به کویت – علل و روند آغاز این بحران.. 71 4. 4 رابطه آمریکا باکویت و عراق.. 73 5. 4 روابط عراق و آمریکا، با تأکید بر نقش آمریکا در جنگ عراق برعلیه ایران:.. 76 6. 4 نقش آمریکا در سوق دادن عراق به سلاح‌های غیرمتعارف (شیمیایی): 77 7. 4 چرایی ورود شورای امنیت به بحران کویت.. 80 8. 4 عملکرد شورای امنیت در قبال بحران کویت.. 83 9. 4 چند نکته درباره‌ی قطعنامه 678:.. 87 10. 4 ویژگی‌های قطعنامه‌های شورای امنیت در بحران کویت.. 88 11. 4 قطعنامه‌ها، بیانیه‌ها و اعلامیه‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد بحران کویت.. 89 12. 4 اعلامیه‌های سازمان ملل متحد در مورد بحران کویت.. 91 13. 4 بیانیه‌های صادرشده در مورد بحران کویت.. 92 فصل پنجم:عملکرد شورای امنیت در حمله آمریکا و اشغال عراقدر سال 2003. 94 1. 5 برنامه‌ریزی، چگونگی و روند حمله آمریکا به عراق.. 95 2. 5 انگیزه‌های صدام از دستیابی به سلاح‌های کشتارجمعی.. 98 3. 5 دلایل حمله آمریکا به عراق (2003).. 99 4. 5 نقش دکترین بوش در حمله به عراق.. 101 4. 5 تغییر رژیم دولت‌های معارض به‌جای جنگ با اسلحه:.. 105 5. 5 اقدامات نظامی طرفین نبرد قبل از آغاز تهاجم:.. 107 6. 5 عملکرد شورای امنیت در بحران عراق (تلاش‌های سازمان ملل متحد برای وادار کردن عراق به خلع سلاح).. 109 7. 5 تشکیل آنسکام.. 110 8. 5 تشکیل کمیسیون‌های آموریم:.. 111 9. 5 قطعنامه 1284 و تشکیل آنموویک:.. 111 10. 5 عراق و تحریم‌های فرسایشی شورای امنیت.. 111 11. 5 مهم‌ترین تحریم‌هایی که توسط شورای امنیت برعلیه عراق اعمال شد.. 112 12. 5 کشمکش‌های بین عراق و بازرسان سازمان ملل متحد.. 115 13. 5 خلع سلاح عراق از طریق سرنگونی رژیم صدام.. 115 14. 5 قطعنامه 1441 مقدمه‌ساز حمله به عراق.. 117 15. 5 اظهارات هانس بلیکس رئیس گروه بازرسان شورای امنیت و گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی. 118 16. 5 گزارش بازرسان در 14 فوریه:.. 120 17. 5 مهم‌ترین قطعنامه‌های شورای امنیت در بحران عراق:.. 124 فصل ششم:بررسی مقایسه‌ای عملکرد شورای امنیت در دو بحران کویت و عراق. 128 1. 6 مقایسه شرایط نظام بین‌الملل در بحران کویت و بحران عراق 129 2. 6 عملکرد فرآیندی شورای امنیت در بحران کویت (1990) و عراق (2003).. 131 3. 6 ارسال نیروی نظامی مطابق فصل هفتم منشور ملل متحد در بحران کویت وعدم این اقدام در بحران عراق.. 134 4. 6 اتحاد و انسجام شورای امنیت در بحران کویت و اختلاف شورا در زمان بحران عراق.. 135 5. 6 ورود شورای امنیت به بحران کویت و عدم ورود به بحران عراق 136 6. 6 اتحاد شوروی و بحران کویت:.. 137 7. 6 بریتانیا و بحران کویت:.. 137 8. 6 فرانسه و بحران کویت:.. 138 9. 6 فرانسه و بحران عراق.. 139 10. 6 آلمان و بحران عراق.. 140 11. 6 دخالت دولت‌های عربی در بحران کویت و همراهی با شورای امنیت و عدم دخالت در بحران عراق.. 143 نتیجه گیری. 147 کتاب‌نامه.. 15 فصل اول کلیات طرح تحقیق 1. 1 بیان مسئله: بدون تردید افزایش ارتباط میان ملت‌ها و دولت‌ها در ابعاد گوناگون اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و نظامی بحران‌های متعددی را موجب می‌شود که زندگی جوامع بشری را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد، در راستای افزایش کمی و کیفی بحران‌ها از یک‌سو و نیاز جوامع بشری در فضای امن از سوی دیگر، نیاز به حل این بحران‌ها ضروری گشته است. در واکنش به این بحران‌ها، وجود نهادها و سازمان‌های بین‌المللی برای حل‌وفصل بحران‌های بین‌المللی ضروری است که بارزترین و مهم‌ترین آن‌ها سازمان ملل متحد به‌طور اعم و شورای امنیت به‌طور اخص می‌باشد. اما آنچه در قالب سازمان ملل متحد قابل‌بررسی است تفاوت موضع‌گیری‌ها و اقدامات شورای امنیت در قبال بحران‌های داخلی و بین‌المللی مختلف می‌باشد و علی‌رغم نقش شورای امنیت به‌عنوان حافظ صلح و امنیت بین‌المللی، و کاستی‌های فراوانی ازجمله برخورد دوگانه، متناقض و سیاسی در رابطه با حل بحران‌های مختلف در سراسر جهان، نادیده گرفتن حاکمیت دولت و مداخله در امور داخلی آن‌ها را شاهد بوده‌ایم. در این پژوهش نقطه تمرکز بر مقایسه اقدامات شورای امنیت در برخورد با دو بحران کویت (1990) و عراق (2003) می‌باشد. در ارتباط با بحران کویت، اقدامات شورای امنیت همزمان با اولین ساعات آغاز تهاجم عراق به این کشور شروع شد و بسیار چشمگیر بود. این شورا با تشکیل جلسات فوق‌العاده و فوری قطعنامه‌های شدیداللحنی را علیه عراق تصویب کرد و از آغاز بحران در دوم اوت 1990 تا مارس 1992 زمان اعلام آمادگی عراق جهت همکاری با گروه‌های بازرسی سازمان ملل قطعنامه‌ها و بیانیه‌های بسیاری صادر کرد که تا آن زمان در برخورد با یک بحران بی‌سابقه بود؛ اما در برخورد با بحران عراق (2003) می‌توان گفت شورای امنیت نقش حداقلی را در روند بحران داشت و از مدیریت بحران ناتوان بود. جنگ آمریکا علیه عراق منشور سازمان ملل متحد را نقض کرد. آمریکا و هم‌پیمانان آن کشور بدون کسب مجوز شورای امنیت، عملیات نظامی گسترده‌ای را علیه عراق انجام دادند، که این عملیات برخلاف مصوبات منشور ملل متحد بوده است. اقدام آمریکا برعلیه عراق در مارس 2003، ناتوانی شورای امنیت در مدیریت بحران‌هایی که یکی از اعضای دائم این شورا در آن حضور دارند را نشان داد. نگارنده در این پژوهش تلاش دارد تا به چرایی این امر و نیز بررسی مقایسه‌ای دو بحران 1990 و 2003 با تمرکز بر عملکرد شورای امنیت بپردازد. 2. 1 سؤال اصلی عملکرد شورای امنیت به‌عنوان متولی اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی در بحران کویت (1990) در مقایسه با بحران عراق (2003) چگونه بوده است؟ 3. 1 فرضیه اصلی: شورای امنیت با توجه به شرایط نظام بین‌الملل، تحولات درونی اتحاد شوروی، همسانی منافع اعضا و هم پیوندی کویت با بلوک غرب در حمله عراق به این کشور در سال 1990 عملکردی حداکثری داشته ولیکن با توجه به شرایط حاکم بر نظام بین‌المللی پس از حوادث 11 سپتامبر 2001، تفاوت منافع اعضا و عدم توجه ایالات‌متحده به نقش شورا در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی از عملکردی ضعیف و حداقلی در بحران سال 2003 عراق برخوردار بوده است. 1. 3. 1 شاخص‌های فرضیه اصلی الف. شرایط نظام بین‌الملل ب. همسانی یا تفاوت منافع اعضا ج. هم پیوندی کویت با بلوک غرب د. تقابل عراق با نظام بین‌الملل 4. 1 متغیرهای تحقیق متغیر مستقل: شورای امنیت سازمان ملل متحد متغیر وابسته: بحران کویت 1990 و بحران عراق 2003 5. 1 مفاهیم کلیدی سازمان ملل متحد، شورای امنیت، بحران، بحران کویت، بحران عراق، نظام بین‌الملل، صلح و امنیت بین‌المللی. 6. 1 تعریف عملیاتی مفاهیم سازمان ملل متحد: سازمانی بین‌المللی است که در سال 1945 و پس از کنفرانس سانفرانسیسکو باهدف جلوگیری از جنگ و حل‌وفصل مخاصمات و اختلافات از طریق صلح‌آمیز تشکیل‌شده است. این سازمان توسط 51 کشور تأسیس و تاکنون دارای 193 عضو می‌باشد و مهم‌ترین سازمان بین‌المللی جهان است. چهار هدف اصلی سازمان ملل شامل: 1- حفظ صلح و امنیت بین‌المللی 2- توسعه روابط دوستانه بین‌الملل بر مبنای احترام به اصل تساوی حقوق و خودمختاری ملل 3- همکاری بین‌المللی برای حل مسائل بین‌المللی که دارای جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی یا بشردوستی است و پیشبرد و تشویق احترام به حقوق بشر و آزادی‌های اساسی برای همگان بدون تمایز از حیث نژاد، جنس، زبان و یا مذهب. 4- به وجود آوردن مرکزی برای هماهنگ نمودن اقداماتی که ملل مختلف جهت حصول این هدف‌های مشترک معمول می‌دارند. تشکیلات سازمان ملل به ترتیبی که در اساسنامه ذکرشده عبارت‌اند از شش ارگان اصلی شامل: الف) مجمع عمومی ب) شورای امنیت ج) دبیرخانه د) شورای اقتصادی و اجتماعی ه) شورای قیمومیت و) دادگاه 7. 1 دادگستری بین‌المللی مهم‌ترین اصولی که سازمان ملل بر آن متکی است: 1- سازمان بر مبنای اصل تساوی حاکمیت کلیه اعضا تشکیل‌شده است. 2- کلیه اعضا اختلافات بین‌المللی خود را با استفاده از وسائل مسالمت‌آمیز به طریقی که صلح و امنیت بین‌المللی به خطر نیفتد تصفیه خواهند کرد. 3- کلیه اعضا در روابط بین‌المللی خود از تهدید به‌زور یا استعمال آن علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری و یا از هر روش دیگری که با مقاصد ملل متحد مباینت داشته باشد، خودداری خواهند کرد. شورای امنیت: بالاترین رکن اجرایی سازمان ملل متحد و مسئول اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی می‌باشد. شورای امنیت ارگانی است به‌مراتب کوچک‌تر از مجمع عمومی که به‌منزله سلسله اعصاب سازمان ملل می‌باشد اما برخلاف مجمع عمومی در آن مساوات واقعی بین دول نیست. پنج عضو دائمی دارای قدرت فوق‌العاده‌ای می‌باشند. بنابراین موقعیت دول بزرگ در شورای امنیت که دارای امتیازاتی هستند، می‌تواند درصورتی‌که بین آنان اتفاق‌نظر نباشد، اساس سازمان را درهم ریزد. امتیاز دول بزرگ در شورای امنیت در دائمی بودن و داشتن حق وتو است. بنابراین برتری اعضای دائم بر دیگران محرز و مسلم است. شورای امنیت پانزده عضو دارد، پنج عضو دائم و ده عضو غیر دائم که برای مدت دو سال از طرف مجمع عمومی انتخاب می‌شوند. اعضای دائم پنج دولت هستند که در جنگ دوم جهانی متفق بودند (آمریکا، شوروی، انگلیس، فرانسه و چین). بر اساس قطعنامه مورخ دسامبر 1965 مجمع عمومی تقسیم‌بندی زیر برای انتخاب اعضای غیر دائم شورای امنیت مراعات می‌شود:1- دو عضو از میان کشورهای آمریکای لاتین 2- پنج عضو از میان کشورهای آسیایی و آفریقایی 3- یک عضو از میان کشورهای اروپای شرقی 4- دو عضو از میان کشورهای اروپای غربی و سایرین مثل کانادا، استرالیا و زلاندنو. بحران: بحران یک واژه جهانی برای توصیف ازهم‌گسیختگی و بی‌نظمی در دنیا می‌باشد و نقطه تمرکز بحران اغلب یک موضوع واحد است.(مثلاً یک اختلاف مرزی). بحران را می‌توان در دو سطح تحلیل، تعریف و موردبررسی قرارداد. یک بحران بین‌المللی (در سطح کلان) مبتنی بر داده‌های رفتاری درباره تعاملات تعارض‌آمیز میان دولت‌هاست. وجه شاخص بحران‌های بین‌المللی که باعث تغییر و تحول در اوضاع‌واحوال می‌شود، این است که تعاملات مضرب[1] بین دو یا چند کشور متخاصم تشدید می‌شود و در زمان صلح احتمال درگیری‌های نظامی وجود دارد و در زمان جنگ احتمال تحولات ناگوار در توازن نظامی وجود دارد. این تعاملات تعارض‌آمیز معمولاً فراتر از سطح معمول قرار دارند و ساختار موجود نظام بین‌المللی و یا زیر نظام را به چالش می‌کشد. پایان بحران‌های بین‌المللی مصادف با کاهش برخوردهای تعارض‌آمیز است. در مقابل یک بحران سیاست خارجی (در سطح خرد) مبتنی بر داده‌های ادراکی است. درواقع جرقه یک بحران سیاست خارجی، حالت ادراکی دارد. می‌توان گفت این امر اوضاع و احوالی است با سه شرط لازم و کافی که ناشی از یک عامل خصومت‌آمیز، یک واقعه اختلاف انگیز یا تحولی در محیط درونی یا بیرونی یک دولت است که عبارت‌اند از تهدید علیه ارزش‌های اساسی، زمان محدود جهت پاسخ به تهدید علیه ارزش‌ها، احتمال زیاد درگیری در مخاصمات نظامی. درواقع یک بحران سیاست خارجی با یک اقدام، یا حادثه و تحول در اوضاع‌واحوال که موجد شروط لازم برای وقوع بحران است آغاز می‌شود. بحران سیاست خارجی حاصل احساس تصمیم‌گیرندگان در سطح عالی مبتنی بر وجود فشارهایی است که منشأ خارجی دارند. برای مثال می‌توان به بحران کوبا اشاره کرد. بحران موشکی کوبا به‌عنوان یک بحران سیاست خارجی برای آمریکا در 16 اکتبر 1962 آغاز گردید و ایالات‌متحده این حادثه را یک تهدید بزرگ علیه منافع حیاتی خود تصور نمود و به‌این‌ترتیب یک بحران بین المللی بر سر موشک‌های کوبا به وجود آمد. 8. 1 زمینه‌های پیدایش بحران: پیدایش بحران‌ها زمینه‌های زیادی دارد و طی نیم‌قرن اخیر بحران‌ها از چشم اندازهای مختلفی موردبررسی قرارگرفته‌اند که عبارت‌اند از: جغرافیایی، قطب‌بندی، سطح نظام، جنگ، تعارض، تفاوت در قدرت و مداخله قدرت‌ها. 1. 8. 1 خصوصیات بحران: 1-1 عامل زمان در بحران: مهم‌ترین خصوصیتی که برای بحران ذکرشده است، کوتاه بودن زمان تصمیم‌گیری است. 1- غافلگیری و ظهور ناگهانی یک وضع: خصوصیت دیگر ذکرشده برای بحران، غافلگیری است. غافلگیری به‌طور عادی تنها هنگامی وجود دارد که خشونت به‌طور غیرمنتظره‌ای رخ دهد. مانند تهاجم عراق به کویت در اکتبر 1990. غافلگیری از طریق تحلیل محتوا قابل‌اندازه‌گیری نیست. به همین دلیل غافلگیری، ویژگی ضروری برای یک بحران نیست. 2- عامل تهدید: منظور از عامل تهدید، به خطر افتادن هدف‌های مهم، تهدید نسبت به ارزش‌های پایه‌ای و تهدید زیاد است. شدت تهدید بستگی به ارزش چیزی دارد که مورد تهدید قرار می‌گیرد. 3- ضرورت اتخاذ تصمیم برای پاسخ دادن: برای کنترل تعادل و استواری یک نظام که به‌شدت در مخاطره قرار می‌گیرد، نیاز شدید به تصمیم‌گیری احساس می‌شود. 4- احتمال وقوع جنگ یا خشونت: این خصوصیت از دو بعد حائز اهمیت است: الف) از بعد بحران تصمیم‌گیری ب) از بعد بحران نظام. احتمال وقوع جنگ به‌روشنی متضمن تصور وجود تهدید نسبت به ارزش‌هاست، اما عکس آن وجود ندارد. 5- دگرگونی در محیط داخلی و خارجی: ازآنجاکه نظام‌ها به­طور اعم و نظام‌های بین‌المللی به­طور اخص، کنش‌های متقابل درونی و بیرونی دارند و هر کنش متقابلی، متضمن تغییر از یک حالت به حالت دیگر است، همچنین ازآنجایی‌که نظام و محیط اطراف آن بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند، بنابراین عملکرد هر نظام، با دگرگونی درونی و بیرونی عجین است. 6- تصور تصمیم‌گیرندگان و سیاست‌گذاران: درک و تصور تصمیم‌گیرندگان از اوضاع‌واحوال، جز جدایی‌ناپذیر فرآیند تصمیم‌گیری است. 7- عنصر عدم اطمینان: از واژه ((احتمال)) در مورد خصوصیت احتمال بروز جنگ، عنصر ((عدم اطمینان)) را می‌توان استنباط کرد. چراکه عنصر عدم اطمینان در هیچ‌یک از تعریف‌های متخصصان، به‌عنوان یکی از خصوصیات بحران در نظر گرفته نشده است. 8- منظور از مقابله درواقع مقابله با وضعی است که طی آن فرآیند تغییر در نظام به صورتی درمی‌آید که استواری و تعادل آن به‌شدت و با نتیجه‌ای نامطمئن به خطر می‌افتد. بحران کویت: پایان جنگ ایران و عراق، آغاز تنش میان عراق و کویت بود. عراق در زمان حکومت صدام و حزب بعث، در دوم اوت 1990 به کویت حمله و این کشور را اشغال و بسیاری از چاه‌های نفت این کشور را به آتش کشید. عراق با این حمله موجب بروز بحرانی بین‌المللی گردید، چراکه علاوه بر کشورهای خاورمیانه و خلیج‌فارس، کشورهای اروپایی و آمریکا نیز درگیر این جنگ (بحران) بحران بودند. از این جنگ به‌عنوان جنگ اول خلیج‌فارس و یا در بعضی منابع جنگ دوم خلیج‌فارس نیز یاد می‌شود. این نبرد بزرگ‌ترین نبرد قرن بیستم پس از جنگ جهانی دوم ازلحاظ تعداد تجهیزات و متحدان است. ایالات‌متحده آمریکا در سال 1991 با ائتلافی از نیروهای سازمان ملل متحد در قالب سیستم امنیت دسته‌جمعی به کویت و سپس عراق یورش برده و نیروهای عراقی را از این کشور بیرون راند. از عملیات حمله آمریکا به عراق به‌عنوان طوفان صحرا یاد می‌شود. بحران عراق: بحران یا جنگ عراق (که بانام‌های اشغال عراق و عملیات آزادسازی عراق نیز شناخته می‌شود) با حمله یک ائتلاف بین‌المللی به رهبری ایالات‌متحده آمریکا (به رهبری جرج بوش پسر) و بریتانیا (به رهبری تونی بلر) در 20 مارس 2003 به عراق آغاز شد. کشورهای اصلی حمله‌کننده به عراق شامل ارتش‌های ایالات‌متحده، بریتانیا و لهستان بودند. البته 29 کشور دیگر ازجمله ژاپن، کره جنوبی، اسپانیا و... با فرستادن بخشی از نیروهای نظامی و لجستیکی خود به عراق، در اشغال عراق نقش داشتند. بهانه‌های اصلی ایالات‌متحده آمریکا برای آغاز این جنگ که توسط جرج بوش مطرح شد، ارتباط صدام حسین با القاعده و نابود کردن سلاح‌های کشتارجمعی عراق بود. این جنگ درنهایت در 19 اوت 2010 به‌طور رسمی خاتمه یافت و 50 هزار نیروی آمریکایی که عمدتاً برای آموزش نیروهای عراقی در این کشور باقی ماندند، در دسامبر 2011 از عراق خارج شدند. نتایج این جنگ: 1- تصرف عراق 2- سرنگونی حزب بعث عراق و اعدام صدام حسین 3- بحران انسانی و نقض حقوق بشر، کشتار غیرنظامیان، پناهندگان و شیوع انواع بیماری‌ها به‌ویژه بیشترین سرطان خون در جهان 4– شورش در عراق و آغاز جنگ داخلی و ویرانی‌های فراوان. نظام بین‌الملل: مفهوم نظام بین­الملل International System، دارای دو معنای کلی در رشته­­ی روابط بین­الملل یعنی عینی و انتزاعی است. نظام بین­الملل در معنای عینی آن عبارت است از: مجموعه­ای از دولت­ها یا بازیگران بین­المللی که به­طور منظم در اندرکنش با یکدیگر قرار دارند و درنتیجه تا حدی نسبت به ­یکدیگر دارای وابستگی متقابل می­باشند (یعنی که شرایط و فعالیت­های هر بازیگر بر دیگران تأثیر می­گذارد و از آن‌ها تأثیر می­پذیرد)؛ بنابراین ویژگی مهم اندرکنش این بازیگران این است که آن‌ها نسبت به یکدیگر توجه دارند و به هم پاسخ می­دهند (به‌عبارت‌دیگر تصمیم­گیری این بازیگران نیز دارای وابستگی متقابل است). بدین ترتیب، نظام عبارت است از مجموعه­ای عینی از بازیگران که پیوند درونی با یکدیگر دارند. این نظام تا زمانی که این بازیگران وجود دارند، وجود دارد و تنها زمانی تغییر می­کند که تعداد بازیگران تغییر نماید یا هویت آن‌ها دگرگون شود. اما مفهوم نظام بین­الملل در معنای انتزاعی آن عبارت است از مناسبات و فرایندهایی که میان مجموعه­ای از بازیگران درهم‌تنیده ایجادشده است. این مفهوم به­ویژه اشاره دارد به­ الگوهایی که از دل این مناسبات و فرایندها قابل‌تشخیص است. این الگوها شامل الگوی قدرت (قدرت واحد، دو قدرت، چند قدرت) الگوی سیاست­ها (انقلابی یا معتدل)، سطح و الگوی منازعه، سطح و الگوی دسته­بندی (میزان قطبی شدن) و سطح همکاری یا میزان توسعه­ی رژیم­های بین­المللی می­باشد. 9. 1 ویژگی­های نظام بین­الملل 1- مهم­ترین ویژگی نظام بین­المللی این است که عنصر و عامل اصلی تشکیل­دهنده و به­وجودآورنده­ی آن کشور است. با توجه به­ این­که تصمیم­گیرندگان و برگزیدگان سیاسی در پویش سیاست­گذاری نقش تعیین­کننده­ای دارند. 2- خصوصیت دوم آن این است که گاهی محور و هسته­ی اصلی نظام مزبور فقط دو یا چند کشور خاص است که روابط و اعمال متقابل سایر کشورها را تحت نفوذ و تأثیر خود قرار می­دهد و مرکز ثقل نظام و سیاست بین­المللی به شمار می­آید. 3- خصوصیت سوم نظام بین­المللی ثبات یا عدم ثبات و یا به تعبیر دیگر تغییرپذیری و تحول آن است. نظام بین­المللی وقتی ثابت است که عاملین و اجزاء متشکله نظام معلوم و مشخص بوده و رفتار و اعمال متقابل آن‌ها قابل پیش­بینی باشد. وقتی‌که بعضی از شرکت­کنندگان (کشورها) در نظام اهمیت خود را ازدست‌داده و اعمال و کنش و واکنش آن‌ها غیرقابل‌پیش‌بینی باشد، نظام بین­المللی غیرثابت است. این وضع معمولاً وقتی روی می­دهد که نظام بین­المللی جدیدی در حال تکوین باشد. 10. 1 سطوح نظام بین­ الملل 1- سطح نظام جهانی: شامل کلیه­ی دولت­ها و بازیگران بین­المللی ­شده و دربرگیرنده­ی جامع­ترین مجموعه از مناسبات در سطح بین­المللی است. مهم‌ترین بازیگران زیرمجموعه‌ی جهانی، قدرت­های بزرگ هستند. 2- سطح نظام مسلط: که فعالیت­های قدرت­های بزرگ و مناسبات آن‌ها با یکدیگر و همچنین با متحدین آن‌ها این سطح را به وجود می­آورند. 3- سطح نظام­های منطقه­ای: که بر اساس عرصه­های موضوعی یا جغرافیا شکل می­گیرد که هر نظام منطقه­ای دارای چند جنبه­ی اساسی است: الف: نظام مداخله­گر: که شامل الگوی فعالیت­ها و مناسبات قدرت‌های بزرگ در یک منطقه می­شود. به‌عبارت‌دیگر این نظام همان نظام مسلط ولی در چارچوب یک منطقه­ی خاص است. ب: نظام مرکزی: یا الگوی فعالیت­ها و مناسبات دولت­های عمده در منطقه (مثل دولت­های عمده­ی عرب در خاورمیانه) است. ج: نظام مرکز-پیرامون: شامل فعالیت­ها و مناسبات کشورهای عمده­ی مرکز با کشورهای عمده­ی پیرامونشان در همان منطقه (مانند اعراب و اسرائیل) می­باشد. 11. 1 انواع نظام­های بین­ المللی کاپلان از سه سنخ نظام بین­المللی را که معادل تاریخی دارند نام می­برد که عبارت‌اند از: 1- نظام دوقطبی سازش­­ناپذیر، 2- نظام دوقطبی سازش­پذیر، 3- نظام چندقطبی انعطاف­پذیر، نظام‌های بین‌المللی پیش از قرن بیستم بیشتر منطقه‌ای بود و هر منطقه نظام خاص خود را داشت. در قرن بیستم نظام‌های بین‌المللی جهانی شد و با ورود آمریکا و ژاپن از اروپا فراتر رفت. بااین‌وجود ویژگی چندقطبی بودن آن حفظ شد. پس از جنگ جهانی دوم، نظام بین‌المللی دوقطبی بود و این وضعیت ابتدا متصلب سپس با نقش یافتن جنبش غیر متعهد‌ها و چین منعطف گردید. فروپاشی شوروی که پایان نظام دوقطبی را به دنبال داشت، ساختار نظام بین‌الملل را با تحولات گسترده‌ای روبروساخت. آمریکا توانست با استفاده از فرصت ایجادشده براثر فروپاشی بلوک شرق، همچنین رشد فراینده اقتصادی خود، رهبری درزمینه دانش و تکنولوژی، بهره‌مندی از نیروی نظامی‌، توانایی تشکیل اتحادها، برخورداری از فرهنگ جهان‌شمول و داشتن روش‌های بین‌المللی لیبرال به ابرقدرت قرن بیشتم تبدیل شود؛ تا جائی که ناظران بر این نکته اتفاق‌نظر دارند که قرن بیستم قرن آمریکایی بوده و آمریکا توانسته درزمینه فن‌آوری، اقتصادی، نظامی، فرهنگی و دیپلماتیک جایگاه اول را کسب کند. بااین‌حال، اگرچه ایالات‌متحده پس از فروپاشی نظام دوقطبی به‌عنوان تنها ابرقدرت به‌جای مانده کوشیده تا از طریق حفظ برتری در زمینه‌های یادشده و همچنین سلطه برنهادهای مهم بین‌المللی مانند سازمان ملل، گروه 8، صندوق بین‌الملل پول، بانک جهانی و ناتو به این برتری ادامه دهد، اما تحولات دهه 90 شرایط کاملاً مطلوب را در جهت هژمونی مطلق آمریکا فراهم نیاورد و مسائل داخلی و بین‌المللی آمریکا را مجبور به تعدیل خواسته‌های خود و نقش متصور این کشور در سیستم بین‌المللی نمود. 12. 1 نظام بین‌الملل پس از جنگ سرد به‌طورکلی می‌توان دیدگاه‌های پیرامون نظام بین‌المللی پس از جنگ سرد تا بیش از جنگ آمریکا علیه عراق را در سه دسته قرارداد: 1- نظام بین‌المللی در حال گذار: مدعیان در حال گذار بودن نظام بین‌المللی، از آشفتگی نظام سرمایه‌داری، چرخش قدرت از غرب به شرق و تحولات اساسی در ماهیت روابط بین‌الملل سخن می‌گویند. 2- نظام بین‌المللی چندقطبی: از نگاه طرفداران چندقطبی بودن نظام بین‌الملل، سلاح‌های هسته‌ای به لحاظ نظامی، وضعیتی ایجاد کرده‌اند که در عمل امکان جنگ و غلبه میان قدرت‌های بزرگ جهان منتفی شده است و درنتیجه، موضوعات اساسی جهان بیشتر در چهارچوب نهادهای بین‌المللی و در عرصه سیاسی و اقتصادی میان چند قدرت بزرگ حل‌وفصل می‌شود. مدعیان دیدگاه چندقطبی بودن نظام بین‌الملل، بر محدودیت‌های قدرت آمریکا تأکید کرده و معتقدند یک ابرقدرت به‌تنهایی و به‌صورت تک‌قطبی نمی‌تواند نظم آینده‌ جهان را تعیین کند، بلکه شماری قدرت‌های بزرگ پدید خواهد آمد، شماری از قدرت‌های پیشرو وجود داشته‌اند (مانند چین، هند و ژاپن) و شماری نیز در جوامع اقتصادی موجود نظیر اروپا و جنوب آسیا مراحل رشد و ترقی را می‌پیمایند، که نقش تعیین‌کننده‌ای در ترسیم نظم بین‌المللی آینده خواهند داشت. 3- نظام بین‌المللی تک‌قطبی (هژمونی): مدعیان این وضعیت، به قدرت نظامی گسترده آمریکا، برتری آن در عرصه اقتصاد بین‌المللی، نقش ویژه آن در نهادهای بین‌المللی، وضعیت پیروزی این کشور در جنگ سرد، رهبری نظام لیبراسم و به‌طورکلی، فاصله قدرت آن با سایر قدرت‌ها اشاره می‌کنند. از این نگاه، این برتری به آمریکا این توان را می‌دهد که در کانون منظومه سیاست جهانی قرارگرفته و از طریق ایجاد هژمونی واحد، به ایده‌ام القرای جهان لیبرال- دموکراسی تحقق بخشد. به‌رغم دیدگاه‌های متفاوت، واقعیت‌های یک دهه و نیم گذشته نشان می‌دهد که درمجموع نظام بین‌الملل پس از جنگ سرد میان نظام چندقطبی و هژمونی آمریکا در نوسان بوده است. صلح و امنیت بین‌المللی: صلح و امنیت بین‌المللی اصطلاحی است که امروزه در ادبیات روابط بین‌الملل به کار می‌رود و منظور از آن آرامش و ثبات در نظام جهانی است، به‌گونه‌ای که هیچ‌یک از قدرت‌ها و واحدهای سیاسی پا از محدوده خود فراتر نگذاشته و به قلمرو یکدیگر تجاوز نکنند بلکه آن را محترم بشمارند و همه دولت‌ها در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی بکوشند و از هیچ طریقی آن را مورد تهدید قرار ندهند. با توجه به شرایط حاکم بر روابط بین‌الملل دو نکته را در مورد مفهوم صلح و امنیت جهانی باید مدنظر قرارداد. اول اینکه صلح و امنیت بین‌المللی به معنای واقعی‌اش الزاماً با حفظ وضع موجود تأمین نمی‌شود چراکه امکان دارد قوانین و ساختارهای حقوقی نظام حاکم بر روابط بین‌الملل ماهیت ظالمانه و تبعیض‌آمیز داشته باشد. درحالی‌که صلح از مفاهیمی است که با عدالت و مساوات عجین است، لذا پایداری آن بدون عدالت ممکن نیست. دوم آنکه درگذشته صلح و امنیت از مفاهیمی بود که صرفاً در حوزه نظامی و احیاناً سیاسی کاربرد داشت اما امروزه بخصوص اصطلاح امنیت در ابعاد وسیع سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، تکنولوژیکی و جز آن معنی دارد. اگرچه برخوردهای نظامی و اصطکاک‌های سیاسی همچنان مهم‌ترین تهدیدکننده صلح و امنیت محسوب می‌شوند اما در هم تنیدگی و تداخل قلمروهای مزبور به‌عنوان یکی از پیامدهای پدیده «جهانی‌شدن» موجب شده است که بحران و ناامنی دریکی از حوزه‌ها به دیگر قلمروها تسری یابد بنابراین بحران اقتصادی و فرهنگی می‌تواند به بحران سیاسی و احیاناً نظامی منجر شود. صلح و امنیت بین‌المللی در منشور ملل متحد: باوجودآنکه از بدو تأسیس سازمان ملل متحد تاکنون جهان شاهد جنگ‌ها و منازعات بسیاری بوده، اما همان‌طور که می‌دانیم مقدمه منشور سازمان ملل، هدف ملل متحد را ((حفاظت از نسل‌های آینده از بلای جنگ)) اعلام می‌کند. باید در نظر داشت که با توجه به ساختار کلی سازمان و شورای امنیت به‌عنوان رکن اصلی حفظ صلح آن، منظور از عبارت فوق، حذف جنگ به‌طورکلی و در هر سطح و شکلی نبوده است، بلکه منظور فقط حذف جنگ بین قدرت‌های بزرگ است. اعضای دائم شورای امنیت که حافظان اصلی صلح و امنیت بین‌المللی‌اند، ظاهراً به گمان خود تاکنون وظیفه خویش را انجام داده‌اند، زیرا ازنظر آن‌ها، تأمین صلح و امنیت بین‌المللی با تأمین منافع آن‌ها مترادف است و چنان‌که می‌بینیم پس از تأسیس سازمان، آمریکا به‌عنوان یکی از اعضای اصلی شورای امنیت جنگ خونینی را در ویتنام به راه می‌اندازد. منشور ملل متحد طبق ماده 24، شورای امنیت را مفسر اصلی مفهوم صلح و امنیت بین‌المللی و مرجع تشخیص ((تهدید علیه صلح، عمل تجاوز و نقض صلح)) و حافظ و مجری آن می‌داند، اما در سال‌های اخیر شورای امنیت درزمینه حفظ صلح و امنیت، برخوردهای متفاوتی داشته است به‌طوری‌که در مواردی عملکرد شورا باعث تضعیف قدرت اخلاقی سازمان شده است و اعتماد ملل مختلف را نسبت به سازمان کاهش داده است. در منشور سازمان در قسمت اول ماده (1) 1، رسالت خود را حفظ وضع موجود می‌داند و از طرفی دیگر دربندهای 2 و 3 ماده 1 و ماده 55 منشور و برخی مواد دیگر، توسعه روابط دوستانه در بین ملت‌های مختلف جهان و همکاری‌های بین‌المللی در زمینه‌های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و... را برای حرکت به‌سوی جهانی مطلوب مدنظر قرار داده است. اگر صلح به‌طور مضیق صرفاً به‌عنوان فقدان تهدید یا توسل به‌زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر دولت تعریف شود، یا به‌عبارت‌دیگر به معنی عدم وجود تهدیدی برای حفظ وضع موجود یا عدم نقض آن (صلح منفی) تلقی شود، واژه امنیت شامل بخش‌هایی خواهد بود که معمولاً از آن به‌عنوان مفهوم صلح مثبت یاد می‌شود. طبق منشور، استفاده از زور فقط در دو صورت امکان‌پذیر است: یکی در اجرای نظام امنیت دسته‌جمعی در مواردی که صلح مورد تهدید قرارگرفته، نقض شده و یا اقدام تجاوزکارانه‌ای صورت گرفته است، و دیگری در دفاع از خود. بنابراین متوسل شدن دولت‌ها به‌زور به‌طور انفرادی فقط در دفاع از خود امکان‌پذیر است. پیش‌شرط تحقق نظام، منع کلی توسل به‌زور است جز در موارد استثنایی. در سال 1974 مجمع عمومی سازمان ملل متحد از تجاوز تریفی را ارائه داد که می‌تواند راهنمای شورای امنیت در احراز تجاوز باشد و این تلاش‌ها در راستای تأمین مفهوم سلبی صلح و اقدام فوری و به‌موقع برای مقابله با هرگونه اقدام تجاوزکارانه از طرف یک ملت علیه ملت دیگر صورت گرفت. در سال‌های اولیه پس از تأسیس سازمان، شورای امنیت طبق منشور انجام‌وظیفه می‌کرد، اما باگذشت زمان و تشدید تعارضات بین دو بلوک قدرت، از آغاز دهه 50، مجمع عمومی نقش مهمی را درزمینه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی عهده‌دار شد. اما مجدداً از آغاز دهه 1960، دولت‌های عضو به شورای امنیت به‌عنوان رکنی که مسئولیت حفظ صلح و امنیت بین‌المللی بدان تفویض شده، متوسل گردیدند. و دبیر کل سازمان ملل در دهه 1980، خواستار احیای نظام امنیت جمعی پیش‌بینی‌شده در فصل هفتم منشور گردید. باگذشت سال‌ها این امر محرز شد که حفظ صلح منفی بدون تأمین حداقل عدالت امکان‌پذیر نیست، بنابراین سازمان وسیله‌ای شد برای اجرای عدالت و مجمع عمومی بر ارتباط میان خلع سلاح و توسعه و استعمارزدایی ازیک‌طرف و تقویت صلح و امنیت بین‌المللی از طرف دیگر تأکید داشته است. بنابراین هدف اصلی سازمان ملل متحد ازیک‌طرف حفظ صلح و امنیت بین‌المللی و جلوگیری از وقوع جنگ است، از سوی دیگر تحکیم صلح یا محو کردن زمینه‌های وقوع جنگ، مستلزم مبارزه با آپارتاید، سلطه استعماری، ترویج احترام به حقوق بشر، حمایت از حق تعیین سرنوشت که خود منجر به شناسایی طرق مشروع اعمال زور و به‌کارگیری خشونت برای تحقق آن اهداف گردیده است. در مسیر عملکرد سازمان ملل متحد برای تأمین صلح و امنیت بین‌المللی و نیز در مواردی که تأمین منافع قدرت‌های بزرگ، صلح را در معرض تهدید قرار داده یا نقض کرده است و حضور پنج قدرت بزرگ دنیا در ساختار شورای امنیت که هیچ اقدامی درزمینه حفظ صلح و امنیت بین‌المللی بدون توافق آن‌ها امکان‌پذیر نیست و در اکثر موارد عاملی برای بی‌عملی شورای امنیت بوده است. مطابق با ماده 39 منشور سازمان ملل متحد، شناسایی وجود هرگونه تهدید و نقض صلح و عمل تجاوز بر عهده شورای امنیت خواهد بود که جهت حفظ یا اعاده صلح و امنیت بین‌المللی بر طبق مواد 41 و 42 در فصل هفتم منشور اقدام می‌نماید. بنابراین شورا، پیش از اعلام نظر نهایی خود باید همانند مرجعی قضایی مسائل مربوط به قضیه مطروحه را با دقت مورد رسیدگی قرار دهد و صحت‌وسقم آن را تائید کند. تحقیقی که شورا در این‌گونه حوادث به عمل می‌آورد باید بر اساس ماده 34 منشور صورت گیرد و شورا تشخیص وجود تهدید علیه صلح و امنیت و وقوع تجاوز را حق خود می‌داند، بدین معنی که در صورت وقوع تجاوز اگر شورای امنیت اقدامی نسبت به شناسایی آن نکند، کسی حق اعتراض به شورا را ندارد، به‌نحوی‌که شورای امنیت حتی قطعنامه‌ها و توصیه‌های مجمع عمومی را نیز ملاک عمل قرار نمی‌دهد و خود راسا تدابیر مقتضی را اتخاذ می‌کند. در سال‌های گذشته عملکرد شورای امنیت مؤید این مطلب است که در بعضی موارد باوجود شرایط عینی، شورا بنا بر ملاحظات سیاسی از شناسایی تهدید نسبت به صلح یا یک عمل تجاوزکارانه امتناع کرده است. و رویه شورای امنیت از این امر حکایت دارد که مسئله تحقیق راجع به موضوع صلح و حواشی آن امری است سیاسی و آن حفظ نقطه تعادلی است که منشور ملل متحد به آن متکی است و نقطه تعادل چیزی جز توافق اعضای دائم شورای امنیت نیست. 13. 1 پیشینه تحقیق در این زمینه کتاب‌ها و مقالات متعددی انتشاریافته است که هرکدام از منظر خاصی به این مسئله پرداخته‌اند. از مهم‌ترین کتاب‌ها در این زمینه می‌توان به کتاب نقش و جایگاه شورای امنیت در نظم نوین جهانی دکتر سید داود آقایی که در سال 1375 توسط انتشارات پیک فرهنگ چاپ‌شده اشاره کرد. این کتاب در شش فصل تدوین‌شده است که در فصل دوم آن به نقش و جایگاه شورای امنیت سازمان ملل متحد در نظم نوین جهانی اشاره می‌کند و در فصل سوم به عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال بحران کویت می‌پردازد. نویسنده این کتاب معتقد است که شورای امنیت در اولین ساعات آغاز تهاجم با تشکیل جلسه و صدور قطعنامه‌ای شدیداللحن از خود واکنش نشان داده است. کتاب دیگر جنگ امریکا و عراق (هزینه‌ها، پیامدها و گزینه‌های موجود) نوشته کارل کیسین و دیگران است که توسط موسسه ابرار معاصر تهران در سال 1381 ترجمه‌شده است. در این کتاب به‌دقت و با ژرف‌اندیشی، پیامدها و نتایج این عملیات مورد ارزیابی قرارگرفته است. نویسندگان این کتاب همانند بسیاری از سیاستمداران جهان، نگرانی خود را از حمله نظامی به عراق پنهان ننموده‌اند و معتقدند که عملیات نظامی علیه عراق پیامدهای ناخوشایند در کوتاه‌مدت و بلندمدت برای امریکا داشته است. کتاب دیگر در این رابطه، هم‌پیمانان امریکا، انگلستان، اروپا و جنگ در عراق، نوشته ویلیام شو کراس ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی است که در سال 1385 توسط نشر پیکان منتشرشده است. در این کتاب نویسنده با دلایل و مدارک انکارناپذیر جنایات و ریاکاری‌های صدام را افشا می‌کند و اقدام هم‌پیمانان در حمله به عراق و سرنگونی صدام را درست‌ترین کاری که می‌شد کرد می‌داند. مطلب دیگر مقاله، «ابعاد جهانی و منطقه‌ای تجاوز عراق به کویت»، نوشته کوروش احمدی است که در سال 1369 در مجله اطلاعات سیاسی-اقتصادی منتشرشده است. این مقاله بیان می‌دارد حمله عراق به کویت و اشغال این کشور نقطه عطفی مهم در تاریخ خاورمیانه و نخستین بحران بزرگ بین‌المللی و دوران بعد از پایان جنگ سرد بشمار رفته است که از یک‌سو اقتصاد جهانی به نحو قابل ملاحظه‌ای تحت تأثیر قرارگرفته و از سوی دیگر تلاطمی که در آن زمان در جهان عرب به‌صورت سربسته جریان داشته مجال بروز یافته است. مقاله دیگر با عنوان «شورای امنیت سازمان ملل متحد و عراق» نوشته پوریوی چیتالکار و دیوید مالن در سال 2013 به چاپ رسیده است. در این مقاله به تشریح قطعنامه‌های شورای امنیت در طول سه دهه، اقدامات و بن‌بست‌ها در عراق، بررسی دقیق دوره زمانی رویارویی دیپلماتیک در سال 2003-2002 و اقدام نظامی یک‌جانبه عراق و حذف صدام حسین از قدرت توسط آمریکا، انگلیس و هم‌پیمانان اندک آنان، بدون کسب مجوز و حکم از شورای امنیت می‌پردازد. مقاله دیگری با عنوان «دلایل و روند تهاجم نظامی آمریکا به عراق» نوشته جواد اطاعت و شهاب جهانیان در سال 1387 در مجله اطلاعات سیاسی اقتصادی به چاپ رسیده است. در این مقاله اشاره‌شده است که آمریکا پس از 11 سپتامبر 2001 با طرح نظم جهانی نو، بر آن شد تا خلأ پدید آمده پس از فروپاشی شوروی را پوشش دهد. از این زمان به بعد امنیت جهانی به‌گونه‌ای دیگر تعریف شد و کشورهایی که به گمان آمریکا با مبانی امنیتی تازه ناسازگار بودند، باید به چالش فراخوانده می‌شدند. افغانستان و عراق نمونه‌هایی از این کشورها بودند. همچنین در این مقاله ذکرشده که انگیزه اصلی آمریکا در حمله به عراق در سال 2003 نگرانی‌های آمریکا و اسرائیل ازجمله درزمینه تروریسم و جنگ‌افزارهای ویژه کشتارجمعی بوده است. مقاله دیگری با عنوان «نظام امنیت دسته‌جمعی و سازمان ملل متحد مورد عراق» نوشته خسرو زال پور در سال 1383 در فصلنامه رواق اندیشه به چاپ رسیده است. این مقاله بیان می‌دارد که سازمان ملل متحد تحت تأثیر ساختار نظام بین‌الملل قرار دارد و حمله نظامی آمریکا به عراق در سال 2003 نقطه عطفی در فرآیند تکاملی تضعیف سیستم امنیت دسته‌جمعی به شمار می‌رود. از منظر این مقاله، این حمله بیانگر ابزاری شدن نقش و جایگاه سازمان ملل متحد برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی در ساختار در حال شکل‌گیری نظام نوین بین‌الملل، پس از تحولات یازدهم سپتامبر و تائید ژئوپلیتیک تازه آمریکا می‌باشد. همچنین به بررسی جایگاه شورای امنیت سازمان ملل متحد به‌عنوان عالی‌ترین مرجع امنیت دسته‌جمعی در جهان، پس از حمله نظامی آمریکا به عراق می‌پردازد. مقاله دیگری با عنوان «شورای امنیت و جنگ خلیج‌فارس در سال 91-1990» نوشته جیمز ویلکینسون و کریستوفر اسولیوان و ترجمه بدری دهقانی در سال 1385 در فصلنامه مطالعات خاورمیانه به چاپ رسیده است. این مقاله به بررسی چگونگی تصمیم‌گیری در شورای امنیت برای مقابله با تهاجم عراق به کویت در سال 1990 و مقایسه آن با بحران 2003 می‌پردازد. و معتقد است این مقایسه به‌خوبی نشانگر تغییر تدریجی رویکرد ایالات‌متحده به مسائل جهانی و نوع نگاه آن به شورای امنیت ملل متحد است. از منظر این مقاله آمریکا فی ذاته نیازمند شورای امنیت نیست و فقط برای مشروعیت بخشیدن به اقدامات خود از شورای امنیت کمک می‌گیرد. نگارنده مقاله معتقد است که در ساختار شورای امنیت باید تغییر و اصلاحات رخ دهد و پیشنهاد می‌کند کرسی‌های چرخشی در شورا ایجاد شود. مقاله دیگری با عنوان «حمله آمریکا به عراق: پیروزی یا شکست در مبارزه با تروریسم» نوشته محمدعلی بصیری و فاطمه شایان در سال 1385 در فصلنامه مطالعات خاورمیانه، به چاپ رسیده است. این مقاله بیان می‌دارد که عراق دومین کشوری بوده است که در راستای راهبرد مبارزه با تروریسم موردحمله قرار گرفت. اگرچه آمریکا در ابتدا پیروزی‌های سریعی داشت و موفق به سرنگونی رژیم بعثی عراق شد، استمرار اقدامات تروریستی در مناطق گوناگون جهان نشان می‌دهد که این موفقیت، ظاهری بوده است. از منظر نگارنده این مقاله، حوادث تروریستی پس از حمله آمریکا به عراق نشان‌دهنده این است که اقدامات نظامی آمریکا (به‌ویژه در عراق و افغانستان) و حمایت همه‌جانبه از اسرائیل، به‌جای کاهش، موجب افزایش و تقویت تروریسم شده است. مقاله دیگری با عنوان «تأملی بر مواضع شورای امنیت در برابر تجاوز عراق به ایران و کویت» نوشته سید قاسم زمانی است که در سال 1376 در فصلنامه سیاست دفاعی، به چاپ رسیده است. این مقاله بیان می‌دارد که سکوت شورای امنیت در حمله عراق به ایران موجب تشویق عراق در تجاوز به کویت شد. تجاوزی که به لحاظ مخدوش کردن منافع اعضای دائم شورای امنیت باعث شد شورا سریعاً در چارچوب فصل هفتم منشور، نقض صلح را احراز کند و به دولت‌های دیگر مجوز دهد که به یاری کویت بشتابند. از منظر نگارنده این مقاله، جنگ ایران و عراق مطلقاً با بحران کویت قابل‌مقایسه نیست. چراکه شورای امنیت در عرض ده هفته، تصمیماتی گرفت که در هشت سال جنگ ایران و عراق چنین تصمیماتی را اتخاذ نکرده بود. همچنین شورا در تجاوز عراق به ایران حتی از اختیارات قانونی خود استفاده نکرد، اما در حمله عراق به کویت از محدوده اختیارات خویش نیز پای را فراتر نهاد. مقاله‌ای با عنوان The United States,the United Nations,and the Gulf Warتوسط پیر سالینگر، در سال 1995 در ژورنال خاورمیانه به چاپ رسیده است. این مقاله ابتدا به بررسی حوادث قبل از جنگ سال 1991 خلیج‌فارس می‌پردازد. در ادامه نگارنده به این مطلب می‌پردازد که ایالات‌متحده آمریکا در سال 1990 هیچ‌گونه تلاشی برای جلوگیری از تهاجم عراق به کویت انجام نداد و حتی پس از تهاجم عراق به کویت، حاضر به مذاکره مستقیم با این کشور نشد. در ادامه نگارنده ادعا می‌کند که سازمان ملل متحد برخلاف آمریکا، از تهدید عراق نسبت به کویت قبل از اوت 1990 آگاه نبوده است. مقاله دیگری با عنوان“The United Nations Security Council-Its Role in the Iraq Crisis” توسط مارجیو ری ان براون در سال 2003 در Foreign Affairs به چاپ رسیده است. این مقاله در ابتدا به بررسی سخنرانی جرج بوش در 12 سپتامبر 2002 در مجمع عمومی سازمان ملل متحد می‌پردازد و اینکه محور سخنرانی وی حول محور عراق بوده است. همچنین این مقاله به بررسی قطعنامه 1441 که در سال 2002 به تصویب رسید می‌پردازد و تأکید می‌کند این قطعنامه تحت تأثیر سخنرانی بوش به تصویب رسیده است. مهم‌ترین نکته‌ای که در این قطعنامه وجود دارد و مورد تأکید مقاله نیز می‌باشد، این است که شورای امنیت به‌عنوان ارگان اصلی حفظ صلح و امنیت بین‌المللی مجاز به استفاده از زور می‌باشد. در ادامه نگارنده معتقد است که شورای امنیت سازمان ملل در سال 1991-1990 به دلیل آنکه امنیت اعضای شورا به خطر افتاده بود، مجموعه‌ای از پاسخ‌های بزرگ بین‌المللی را علیه عراق (به دلیل حمله به کویت در اوت 1991) صادر کرد. به این صورت که اجازه استفاده از نیرو (زور) را برای عقب‌نشینی عراق از کویت صادر کرد. بعدازاین حمله شورای امنیت 12 قطعنامه را علیه عراق صادر کرد و بر اساس آن، تعهدات گسترده‌ای را به عراق تحمیل کرد. مقاله دیگری با عنوان “United Nations and Gulf Crisis" نوشته کولوانت کاور، در سال 1992 در ژورنال امور بین‌الملل به چاپ رسیده است. این مقاله بیان می‌دارد که پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی نظام دوقطبی، شاهد گسترش سازمان‌های منطقه‌ای و به‌ویژه جنبش غیرمتعهدها بوده‌ایم. ولیکن این سازمان‌ها نیز مانند سازمان ملل متحد در مقابله با بحران‌ها ناتوان بوده‌اند. اما سازمان ملل متحد هنوز هم امیدوار است تا بتواند با بحران‌ها مقابله کند و از وقوع جنگ جلوگیری کند. از منظر نگارنده حل‌وفصل اختلافات توسط سازمان ملل متحد تنها محدود به زمانی بوده است که ابرقدرت‌ها در کنار یکدیگر بوده‌اند و اتفاق‌نظر داشته‌اند، نه در مقابل هم. مثلاً در زمان بحران خلیج‌فارس هر دو ابرقدرت بر سر عقب‌نشینی عراق از کویت اجماع داشتند و در کنار یکدیگر بوده‌اند. در ادامه، این مقاله به نقش سازمان ملل متحد، به‌عنوان یک سازمان پیشگیری‌کننده از جنگ و تأمین‌کننده صلح در جهان، به‌ویژه در بحران خلیج‌فارس می‌پردازد. همچنین علل آغاز جنگ خلیج‌فارس را نیز بیان می‌کند. نگارنده مقاله معتقد است هدف در سازمان ملل حفظ منافع ملی یک یا چند قدرت بزرگ است و تصمیمات این سازمان تحت سلطه این قدرت‌ها اتخاذ می‌شود. این مقاله در ادامه به این نکته می‌پردازد که بحران خلیج‌فارس اولین آزمایش برای تعیین اثربخشی سازمان ملل بعد از جنگ سردمی باشد و طیف وسیعی از دیدگاه‌ها درباره اثربخشی سازمان ملل متحد وجود دارد که مقاله به آن‌ها می‌پردازد. منبع دیگر، کتابی است با عنوان “The Iraqi Invasion of Kuwait: Religion,Identity,and otherness in Analysis of War and Conflict”، نوشته حمدی حسن که در سال 1991 در مجله مطالعات بین‌المللی منتشرشده است. این کتاب با یک سؤال ساده آغاز می‌شود که چرا عراق در اوت 1990 به کویت حمله کرد؟ او معتقد است که پاسخ به این سؤال منوط به دو امر است: 1- درک و تجزیه تحلیل واقعیت‌های فوری: یعنی مکانیزم ها و روش‌هایی که در آن تصمیم به جنگ گرفته می‌شود چیست؟ 2- شرایط و چارچوب تاریخی، اجتماعی و سیاسی. نگارنده معتقد است علاوه بر سیاست‌های قدرت‌های بین‌المللی و بحران سیاسی داخلی که نقش مهمی در تهاجم عراق به کویت داشته است، هویت عرب گرایی نیز عامل مهمی در وقوع این جنگ بوده است. نویسنده دلایل اصلی حمله عراق به کویت را بر اساس دو دیدگاه واقع‌گرا و نهادیموردبررسی قرار می‌دهد. دلایلی همچون:1- تعادل نامتقارن قدرت عراق با کویت 2- مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ طولانی با ایران 3- تبدیل‌شدن به هژمون سیاسی در جهان عرب. 14. 1 اهداف اصلی تحقیق: - شناخت و ارزیابی نقش شورای امنیت در نظم جهانی و مدیریت بحران‌های بین‌المللی - ارزیابی عملکرد شورای امنیت در دو بحران کویت (1990) و عراق (2003) - مقایسه عملکرد شورای امنیت در دو بحران کویت (1990) و عراق (2003) 15. 1 روش تحقیق و ابزار جمع‌آوری داده‌ها نگارنده در این پژوهش از روش توصیفی و تحلیلی برای ارزیابی عملکرد شورای امنیت در دو بحران بزرگ بین‌المللی استفاده خواهد کرد. روش جمع­آوری داده­ها و اطلاعات خام موردنیاز به روش کتابخانه­ای و با رجوع به کتب، مقالات، مجلات، روزنامه و نیز منابع اینترنتی خواهد بود. 16. 1 سازمان‌دهی تحقیق در فصل اول، طرح تحقیق و کلیات پژوهش قرار دارد. فصل دوم، چارچوب نظری و مفهومی تحقیق مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در فصل سوم، شورای امنیت و نقش آن در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی مطالعه خواهد شد. در فصل چهارم، عملکرد شورای امنیت در بحران کویت (1990)، علل آغاز این بحران، چرایی ورود شورای امنیت و قطعنامه‌های مختلفی که در این رابطه صادر شد و رابطه آمریکا با کویت و عراق، مورد بررسی و ارزیابی قرار خواهد گرفت. فصل پنجم، عملکرد شورای امنیت در بحران عراق (2003) و چرایی عدم موفقیت آن مطالعه خواهد شد. در فصل ششم، به بررسی مقایسه‌ای عملکرد شورای امنیت در دو بحران کویت و عراق خواهیم پرداخت و در پایان نتیجه‌گیری و آزمون فرضیه اصلی قرار دارد. [1].Disruotive دریافت فایل مقایسه عملکرد شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال بحران کویت (1990) و بحران عراق (2003)...

مقایسه سیاست ملت سازی جمهوری اسلامی ایران در دوران سازندگی و اصلاحات(1368 1384)...

مقایسه سیاست ملت سازی جمهوری اسلامی ایران در دوران سازندگی و اصلاحات(1368 1384)... چکیده: ملت سازی فرآیند است که طی آن شهروندان جامعه به تدریج پیرامون نقاط مشترک و وحدت آفرین به خود فهمی می رسند و اشتراکات را تقویت می کنند و در عین حال نقاط گسست و شکاف برانگیز از بین می رود یا تضعیف می شود. وجود ملتی یکپارچه و منسجم یکی از مهم ترین لوازم تداوم حیات دولت های کنونی است. بدون وجود ملتی متحد، بقاء و حیات کشور امکان پذیر نیست. بنابراین سیاست هایی که در جهت ساخت ملت و ایجاد همگرایی در بین مردم یک کشور که از اقوام و اقلیت های دینی و زبانی و فرهنگی مختلف تشکیل می شود، بسیار حائز اهمیت است.در این پژوهش کوشش بر این است که سیاست ها و تصمیماتی که در جهت برنامه های ملت سازی در جمهوری اسلامی ایران (دوره سازندگی و اصلاحات‌ ) گرفته شده است، مورد شناسایی و بررسی قرار گیرد. به عبارت دیگر فرض اساسی در این پژوهش عبارت از این است که: الگوی ملت سازی در دوره سازندگی تمرکز گرا و مبتنی بر توسعه اقتصادی و در دوره اصلاحات تمرکز زدا و مبتنی بر توسعه سیاسی و فرهنگی بوده است.هدف اصلی این پژوهش فهم بهتر و شناسایی سیاست های ملت سازی و قومی در کشور ایران که ملت آن متشکل از اقوام و اقلیت های دینی، زبانی و فرهنگی متفاوت است، می باشد. روش تحقیق در این پژوهش نیز مقایسه ای است.در این تحقیق در مرحله اول به کلیات و مفاهیم ملت سازی و عناصر هویت ملی که سازنده سیاست های ملت سازی اشاره شده است. در مرحله دوم، به بررسی برنامه ها و فرآیند ملت سازی در طول تاریخ ایران توجه گردیده و در مرحله بعدی علل تنوع قومی در ایران و وجود اقوام گوناگون بررسی و تحلیل شده است. سپس الگوهای ملت سازی اجرا شده در دو دوره سازندگی و اصلاحات مورد بررسی قرار گرفته و در نهایت وجوه مشابهت ها و تفاوت ها در این دو الگو مورد شناسایی و تحلیل قرار گرفته می­شود. بر اساس نتایج این تحقیق، در جمهوری اسلامی ایران، سیاست های ملت سازی روندهای متفاوتی را پشت سر گذاشته است،‌به گونه ای که تدوین تصمیمات ملت سازی در دوره سازندگی مبتنی بر توسعه اقتصادی و نوسازی و در دوره اصلاحات مبتنی بر توسعه سیاسی و فرهنگی بوده است. توجه و تاکید هریک از این دولت ها به یک وجه از توسعه کشور در سیاست ملت سازی خود باعث شکاف ها و پیامدهای نامطلوب برای مردم کشور و آینده آن ها شده است. کلید واژه ها: ملت، ملیت، همانند سازی،‌ تکثر گرایی، هویت ملی، سیاست قومی فهرست مطالب مقدمه. 1 فصل اول: کلیات، مفهوم شناسی، عناصر هویت ملی 1-1 کلیات... 3 1-1-1 بیان مسأله. 3 1-1-2 سؤال های تحقیق.. 4 1-1-3 پیشینه و ادبیات تحقیق.. 4 1-1-4 محدوده تحقیق.. 7 1-1-5 فرضیه ها7 1-1-6 اهداف تحقیق.. 8 1-1-7 روش تحقیق.. 8 1-1-8 مفاهیم تحقیق.. 10 1-1-9 سازماندهی تحقیق.. 11 1-2 مفهوم شناسی.. 11 1-2-1 ملت... 11 1-2-2 ملیت... 13 1-2-3 فرآیند ملت سازی.. 14 1-2-4 همانندسازی.. 18 1-2-5 تکثر گرایی.. 19 1-2-6 هویت ملی.. 19 1-2-7 ناسیونالیسم.. 21 1-2-7-1 انواع ناسیونالیسم.. 22 1-2-8 سیاست قومی.. 23 1-3 عناصر هویت ملی.. 24 1-3-1دین و مذهب... 25 1-3-2 زبان. 26 1-3-3 جغرافیا یا سرزمین.. 27 1-3-4 فرهنگ (رسوم ملی،آیین ها،اسطوره ها،هنر)28 1-3-5 تاریخ و سرنوشت مشترک.... 29 1-3-6 بستگی های مشترک اقتصادی.. 30 1-3-7 میراث سیاسی مشترک (دولت)31 1-3-8 اراده جمعی داوطلبانه. 32 فصل دوم: ملت ایران در ادوار مختلف تاریخی با تمرکز بر بعد از انقلاب اسلامی 1979 2-1 مقدمه. 34 2-2تاریخ سیاست های ملت سازی در دوران باستان و اسلامی.. 34 2-3بررسی سیاست های ملت سازی بعد از انقلاب اسلامی 1979. 36 2-3-1 رویکرد امت مدارانه (الگوی آرمان گرایانه)36 2-3-2رویکردتلفیقی.. 36 2-3-3 رویکرد وحدت در کثرت... 37 2-3-4 دوران سیاست جنگی.. 42 2-4 نتیجه گیری.. 46 فصل سوم: وضعیت جمعیت شناختی جمهوری اسلامی ایران ( با تأکید بر تنوع قومی) 3-1مقدمه48 3-2 بررسی وضعیت تنوع قومی در جهان. 48 3-3 تنوع قومی در ایران و علل آن. 52 3-4 علل گونا گونی قومی در ایران. 53 3-4-1زبان. 55 3-4-2 دین.. 56 3-4-3موقعیت جغرافیایی ؛ اقوام مهاجر و کوچ نشین.. 57 3-4-4 برنامه های نوسازی (نفوذ فرهنگ غرب)58 3-5 ایران: موزاییک اقوام. 58 3-5-1 قوم آذری.. 65 3-5-2 قوم کرد. 67 3-5-3 قوم عرب... 70 3-5-4 قوم بلوچ.. 72 3-5-5 قوم ترکمن.. 75 3-5-6 قوم لر. 78 3-6 نتیجه گیری.. 80 فصل چهارم: سیاست ملت سازی در دوران سازندگی و اصلاحات در جمهوری اسلامی ایران (1384- 1367) 4-1 مقدمه.. 82 4-2 دوره سازندگی.. 82 4-2-1 تأکید بر توسعه اقتصادی و تشدید نابرابری های منطقه ای.. 82 4-2-2تشدید تمرکز گرایی در ساختار سیاسی کشور. 86 4-2-3 مصوبه­های شورای عالی انقلاب فرهنگی در دوره سازندگی..................................................87 4-2-4 دیدگاه های رئیس دولت سازندگی.. 88 4-2-5 برنامه ها و اهداف طرح ریزی شده دولت و هیات وزیران(1376-1368)91 4-2-6 نتایج و عملکرد دولت سازندگی.. 94 4-2-7 جمع بندی اقدامات دوره سازندگی در جهت تدوین سیاست ملت سازی (1376- 1368)100 4-3 دوره اصلاحات (1384-1376)103 4-3-1 دیدگاه رئیس دولت اصلاحات در زمینه ملت سازی.. 103 4-3-2 اولویت یافتن مسایل فرهنگی و سیاسی (اهداف و برنامه های طرح ریزی شده دولت و هیات وزیران)107 4-3-3 تمرکز زدایی اداری، برنامه ریزی.. 111 4-3-4 تغییر نگرش در مبانی هویت ملی و وفاق اجتماعی ( تغییر در مبانی ملت سازی)113 4-3-5 عملکرد و نتایج دولت اصلاحات(1384-1376)115 فصل پنجم : نتیجه گیری 5-1 وجوه تفاوت در دو الگوی ملت سازی در جمهوری اسلامی ایران. 124 5-2 وجوه تشابه در سیاست های ملت سازی در دوران سازندگی و اصلاحات... 126 فهرست منابع. 131 منابع فارسی.. 131 منابع لاتین.. 136 فهرست جداول جدول شماره 3-1 تقسیمات ایرانیان بر اساس زبان و دین.. 54 جدول شماره 3-2 خانواده های زبانی در ایران. 56 مقدمه موضوع ملت سازی از مباحث کلیدی و راهبردی در عرصه­ی علوم سیاسی و روابط بین الملل می­باشد. چون مقدمه و اساس مطالعات سیاسی دولت، حکومت و جامعه که روابط و مناسبات این اجزا پیش زمینه و سرآغاز مطالعات رشته های سیاسی و بین الملل را تشکیل می­دهد و بدون شناخت ملت و عناصر ملت سازی، مطالعه در زمینه علوم فوق کاری بیهوده و بدون محتوی خواهد بود، زیرا ملت به عنوان موضوع کلان و پیچیده اسکلت بندی مطالعات سیاسی و بین الملل را تشکیل می دهد. واقعیت پدیده ملت سازی و گونه های مختلف سیاست های ملت سازی قدمتی تاریخی دارد اما نظریه پردازی پیرامون آن با پیدایش دولت – ملت های مدرن اروپایی و شیوع نظریه های نوسازی و توسعه مقارن شده است. در همین راستا صاحب نظران مختلف درباره مؤلفه ها و عناصر ملت، شیوه های شکل گیری ناسیونالیسم و ملی گرایی در میان ملت ها و نسبت ملت به عنوان کل با هویت های خرده مثل گروه های قومی، نژادی، زبانی و مذهبی و نسبت سیاست ملت سازی با دموکراسی، آزادی، خشونت یا همزیستی سیاسی و الگوهای متفاوت ملت سازی در ملت های نوپا و تاریخی نظریه های متعددی را مطرح نموده اند. کشور ایران به عنوان یکی از تمدن­های کهن در طول تاریخ فراز و فرودهایی داشته و حوادث گوناگونی را پشت سرگذاشته است ولی ملت ایران توانسته ماندگاری خود را با وجود تحولات بزرگ در تمام عصرها و دوره­ها حفظ نماید. بنابراین شناخت الگوها و گونه های ملت سازی در ایران و خصوصاً بعد از انقلاب اسلامی از اهمیت بسیاری برخوردار است. لذا با توجه به این توضیحات و همچنین به دلیل اهمیت موضوع ونبود کارهای تحقیقی پیرامون ملت سازی در ایران، خصوصاً در مطالعات موردی پیرامون جمهوری اسلامی، دراین پژوهش سعی گردیده است تا الگوهای ملت سازی اتخاذ شده از سوی دولت­های بعد از انقلاب اسلامی مورد مطالعه قرار گیرد ونقش آن در روند توسعه و تعالی ایران در طی دوره های مختلف علی الخصوص در دوران سازندگی و اصلاحات مورد کاوش و بررسی قرار گیرد. فصل اول الف : کلیات طرح تحقیق ب : مفاهیم و مؤلفه­های ملت و ملت سازی ج : عناصر هویت ملی 1-1کلیات 1-1-1 بیان مسأله : ایجاد روح مشترک ملی که از آن با عنوان ملت سازی یاد می شود، هدف اساسی کلیه ی نظام های سیاسی در همه ادوار تاریخ بوده و هست. در بیانی ساده ملت سازی فرآیندی است که طی آن شهروندان جامعه به تدریج پیرامون نقاط مشترک و وحدت آفرین به خود فهمی می رسند و اشتراکات را تقویت می کنند و در مسیر تکامل آن گام بر می دارند و در عین حال نقاط گسست و شکاف بر انگیز از بین می رود و یا تضعیف می شوند. در نقطه تکامل این فرآیند گروه های متنوع قومی، زبانی و مذهبی به هویتی واحد دست می یابند و با آن منظومه هویتی خود و جامعه را تعریف می نمایند. نیل به چنین هویتی در پرتو سیاست های ملت سازی ممکن می شود. سیاست ملت سازی در جوامع متنوع و تاریخی و نیز در جوامع در حال گذار هم ضرورتی مضاعف دارد و هم با چالش ها و موانع جدی تری نیز روبروست. ضرورت اتخاذ سیاست ملت سازی به حدی است که در جوامع در حال توسعه اخیراً فرآیند ملت سازی را به عنوان الزام توسعه ایی شناخته اند.ادبیات مربوط به ملت سازی طی سال های اخیربیشتر معطوف به توسعه می باشد و به تعبیر دیگر گفته می شود آن نوع از ملت سازی فرجام موفقیت آمیزتر و پایدارتر خواهد داشت که از فردای شکل گیری دولت (ایجاد انسجام در ساختارهای حاکمیت نو ظهور)، توسعه به معنی جامع کلمه را در دستور کار قرار دهد. واقعیت پدیده ملت سازی و گونه های مختلف سیاست های ملت سازی قدمتی تاریخی دارد اما نظریه پردازان پیرامون آن با پیدایش دولت- ملت های مدرن اروپایی و شیوع نظریه های نوسازی و توسعه مقارن شده است. در همین راستا صاحب نظران مختلف درباره مؤلفه ها و عناصر ملت، شیوه­های شکل گیری ناسیونالیسم و ملی گرایی در میان ملت ها و پرورش منش و شخصیت ملی و نسبت ملت به عنوان کل با هویت خرده ملی مثل گروه های قومی، نژادی، زبانی و مذهبی، نسبت سیاست ملت سازی با دموکراسی، آزادی، حقوق بشر، خشونت یا همزیستی سیاسی و تفاوت­های سیاست­های ملت­سازی در ملت های نوپا و تاریخی نظریه های متعددی را مطرح نموده اند. ملت ایران یکی از معدود ملت­های تاریخی جهان است؛ که علی رغم فراز و نشیب­های طولانی توانسته پایایی و ماندگاری خود را حفظ نماید. ایران از جمله کشورهایی است که سیاست­سازی آن از دیرباز مورد توجه اندیشمندان و سیاست­مداران قرار گرفته است. اصول و پایه های سیاست ملت­سازی ایران با پیدایش انقلاب اسلامی که بر مبنای معرفتی دین محور استوار بود، در مقایسه با نظام سیاسی پیشین دستخوش تغییرات بنیادین گشته و تفاوت­های ماهوی یافت. لذا طبیعی می نمود که نظام نوپا سیاست متفاوت ملت­سازی را دنبال کند اما از سوی دیگر بروز جنگ تحمیلی در دهه 1360 ه.ش پیگیری و اجرای سیاست مدون و برنامه محور ملت­سازی را نمی داد و در عمل از پایان جنگ تحمیلی و آغاز به کار دولت موسوم به سازندگی است که تدوین برنامه­های توسعه در دستور کار نظام جمهوری اسلامی قرار گرفت و پس از آن در دولت موسوم به اصلاحات با تکیه بر مؤلفه­های دیگر با بعضی بازنگری­ها دنبال شد. اینک با توجه به ملاحظات فوق پرسش اصلی تحقیق چنین است: 1-1-2 سؤال های تحقیق: سؤال اصلی: - الگوی سیاست­های ملت­سازی در دوران سازندگی و اصلاحات چه شباهت ها و تفاوت هایی با هم داشته است؟ سؤال های فرعی: الگوهای مختلف سیاست ملت سازی کدامند؟ مهمترین مؤلفه های سیاست ملت سازی در دوران سازندگی و اصلاحات چه بوده است؟ شیوه های اعمال و پیگیری سیاست ملت سازی در دو دوره چگونه بوده است؟ 1-1- 3 پیشینه و ادبیات تحقیق: در زمینه ملت سازی در ایران بعد از انقلاب،منابع زیادی به رشته تحریر در نیامده است بلکه بیشتر در قالب مقاله ها و بیانیه­ها و مصوبه های مجلس موجود و قابل استنباط می باشد.لذا می توان گفت مطالعه موردی پیرامون این موضوع، نو و بدیع می باشد. با این حال در این بخش می توان دو دسته از پژوهش­هایی که صورت گرفته را از هم تمییز داد: الف.پژوهش هایی که مفاهیم نظری ملت، ملت سازی و ملیت را مورد بررسی قرار داده اند. ب.پژوهش های داخلی و خارجی که بحث قومیت وقوم گرایی و اقلیت ها وتکثرگرایی را بررسی کرده اند. در ذیل به بررسی اجمالی این دو دسته از پژوهش ها خواهیم پرداخت. الف.پژوهش هایی که مفاهیم نظری ملت،ملت سازی، ملیت را مورد بررسی قرار داده اند. - حمید احمدی، هویت، ملیت، قومیت یکی از منابع معتبر درباره موضوع فوق کتاب هویت، ملیت، قومیت نگاشته حمید احمدی است.به نظر اوآنچه که باعث بی اعتنایی به مبحث ملیت در ایران شده است، تأثیرپذیری جمهوری اسلامی ایران از سیاست های رسمی انترناسیونالیسم اسلامی می باشد.ایشان در این کتاب به محور مذهب و دین توجه کردند ولی آن چه که ابن نوشته با این کتاب را متمایز می کند؛ بحث نقش دولت و سیاست­ها و تصمیمات اتخاذ شده از طرف سازمان های اجرایی کشور در زمینه عدم توجه یا توجه به مسأله ملت و ملت سازی است. -کتاب مبانی هویت ایرانی از قدیر نصری در این کتاب به عناصر هویت ملی و سازنده برنامه های ملت سازی مانند دین، زبان، فرهنگ و ... اشاره شده است. ولی آنچه که در این منبع مغفول ماند و دراین پژوهش مطالعه می شود؛ بررسی و نقش این عناصر هویت ملی در برنامه های ملت سازی دو دولت بعد از انقلاب اسلامی است. -کتاب بنیادهای هویت ملی ایرانی از حمید احمدی ایشان در این کتاب توجه به مسأله دیدگاه های سنتی به هویت ملی ایران، دیدگاه های مدرن درباره هویت ایرانی و بازسازی هویت ملی ایرانی در عصر جهانی شدن پرداخته اند. در ضمن به عناصر شکل گیری ملت چون: سرزمین مشترک، نیای مشترک، تاریخ و زبان و دین مشترک و ... توجه کرده اند. ولی آن چه که در این کتاب بدان توجه نشده است، عدم توجه به دولت های روی کار آمده در ایران و سیاست ها و اقدامات آن ها و تأکید هر یک از این دولت ها به عناصر تشکیل دهنده ملت در هر دوره خاصی است. در ضمن آنچه که در این پژوهش مطالعه می شود؛ سیاست های قومی و توجه و عدم توجه به اقوام و تاثیر این امر در ملت سازی است. ب) پژوهش های داخلی و خارجی که بحث قومیت وقوم گرایی و اقلیت ها وتکثرگرایی را بررسی کرده اند. -کتاب کثرت گرایی فرهنگی از سی.دبلیو واتسون این کتاب از جمله کتاب های لاتین و مهم در این زمینه می­باشد. نویسنده در این کتاب به مسأله ملیت- گرایی و کثرت گرایی فرهنگی و نقش رسانه ها و دین و آموزش و پرورش در فرآیند ملت سازی توجه می- کندو به تمایز میان جوامع تک فرهنگی و چند فرهنگی می پردازد و برای فهم مطالب خود را در این کتاب از مثال هایی چون؛ کشورهای چون مالزی و ایالات متحده آمریکا استفاده کرده؛ که چگونه رهبران آن کشورها توانسته اند سیاست های قومی مناسبی را اتخاذ کنند. ولی آن چه که در تمایز پژوهش من نسبت به این کتاب دیده می شود این می باشد که مسئله مورد تمرکز من بر کشور ایران می باشد وهم این که در این کتاب به تاثیر وجود نظام دموکراتیک و اقتدار گرا در فرایند ملت سازی توجهی نکرده است که در تحقیق من این رابطه دیده می شود. -از دیگر کتاب های لاتین نوشته شده در این زمینه کتاب اقلیت ها و تبعیض ها از جی.ام.ورستر، فیلیپ پرل موتز است.در این کتاب توجه به مسئله حقوق اقلیت ها و دولت های قانون سالار و احقاق حقوق اقلیت ها از طریق تصویب لوایح قانونی و رفتار تبعیض آمیز گروه های اقلیت علیه گروه های اکثریت و رابطه چند گونگی قومی و فدرالیسم توجه شده است. این کتاب برای درک بهتر قومیت و سیاست های قومی به مثال های تجربی چون کشور هند و مالزی می پردازد. ولی آن چه که پژوهش من به این مطلب می افزاید نقش مذهب است که در این کتاب مجالی برای پرداختن به رابطه مذهب و ملت سازی نشده است. در ضمن مبنای مطالعات من مبتنی بر نقش مصوبات مجالس و نقش مستقیم دولت در ساختن تصمیمات قومی است. -سید رضا صالحی امیری، مدیریت منازعات قومی در ایران از جمله کتاب هایی که مستقیماً به بحث سیاست های قومی در ایران در ادوار مختلف پرداخته کتاب آقای امیری است.نویسنده سیاست های ملت سازی در دوران سازندگی را تحت تاثیر توسعه اقتصادی و تشدید نابرابری های منطقه ایی دانسته و در دوران اصلاحات تمرکز به حقوق شهروندی و زبان فارسی و اولویت قراردادن حقوق اقلیت ها و اقوام شده است. ولی آن چه این پژوهش بدان می پردازد و در این کتاب به آن تمرکز نشده است؛ بررسی قوانین کشور از منظر ملت سازی است که هر محققی را در درک درست مبانی ملت سازی در این دو دوره کمک می کند. -حمید احمدی، قومیت و قوم گرایی در ایران نویسنده کنار گذاشتن وابستگی های عقیدتی وتأکید بر وفاداری ملی به جامعه ایرانی را اساس قرار داده و مشارکت سیاسی و جذب همه اقشار ایرانی بدون توجه به اعتقادات مذهبی، زبانی، قومی را مطرح می کند. ولی توجه این تحقیق بر آن است که مذهب و اسلام از عوامل وحدت بخش و تاثیر گذار بر ملت سازی در ایران محسوب می شود و در ضمن نقش سازنده دولت ها و تصمیمات آن ها و محرومیت و توجه به اقوام در این زمینه تأثیر گذار بوده است . 1-1-4 محدوده تحقیق: قلمرو این تحقیق از لحاظ زمانی از سال(1368تا 1384)یعنی دوران ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی و آقای خاتمی می باشد.از نظر جغرافیایی کشور ایران را شامل می شود. 1-1-5 فرضیه ها: فرضیه اصلی: با توجه به سؤال اصلی تحقیق مبنی بر اینکه " الگوی سیاست ملت سازی جمهوری اسلامی ایران در دوران سازندگی و اصلاحات چه شباهت­ها و تفاوت­هایی با یکدیگر دارد؟" فرضیه اصلی تحقیق عبارت از این است که " الگوی ملت سازی در دوره سازندگی تمرکزگرایی مبتنی بر توسعه اقتصادی ودر دوره اصلاحات تکثرگرایی تمرکز زدا و مبتنی بر توسعه سیاسی و فرهنگی بوده است." فرضیه های فرعی: 1- با توجه به سؤال فرعی " الگوی مختلف سیاست ملت سازی کدامند؟ " فرضیه فرعی چنین است که " بطور کلی سه نوع الگوی همانند سازی، تکثرگرایی برابر و تکثرگرایی نابرابر در زمینه ملت سازی وجود دارد. 2- با توجه به سؤال فرعی" مهم ترین مؤلفه سیاست ملت سازی در دوران سازندگی بر مؤلفه اقتصاد و در دوره اصلاحات بر فرهنگ و سیاست استوار بوده است". 3- با توجه به سؤال فرعی" شیوه هایا اعمال و پیگیری سیاست ملت سازی در دو دوره چگونه بوده است؟" .فرضیه فرعی بدین شرح است که" سیاست ملت سازی در دوران سازندگی با الگوی تمرکزگرایی و در دوران اصلاحات به شیوه عدم تمرکز متمایل به تکثرگرایی دنبال شده است" . 1-1-6 اهداف تحقیق: الف) اهداف علمی: -شناسایی سیاست ها و مبنای تصمیمات در حوزه ملت سازی در دو دوره بعد از انقلاب اسلامی ایران. -درک این موضوع که سیاست های اتخاذ شده در زمینه ملت سازی در دو دوره ریاست جمهوری طی شانزده سال چه میزان تشابه و تمایز داشته اند و مبنای این تمایز­ها در چه بوده است. ب) اهداف کاربردی: -شکل گیری ملت سازی در هر کشوری و بخصوص ایران که از اقوام متفاوت تشکیل شده است با وحدت و انسجام ملی و حفظ تمامیت ارضی کشور ایران رابطه مستقیم دارد. بر این مبنا هدف کاربردی این پژوهش آن است که در این راستا به فهم بهتر سیاست های قومی اتخاذ شده و ایجاد ملتی مستحکم برسد تا از تجربیات اشتباه که در این فرآیند در دولت های دیگر اتخاذ شده پرهیز شود و دیگر شاهد تجربه های تلخ گذشته در راه تکوین ملت سازی مناسب نباشیم. 1-1-7 روش تحقیق الف-چارچوب نظری: ُآن چه که در این مقاله بعنوان چارچوب و الگوی نظری قرار داده شده است مبتنی بر الگوی مارتین مارجر است که می توان سیاست های ملت سازی اتخاذ شده در دوران سازندگی و اصلاحات در ایران را مبتنی بر آن بررسی کرد.بزعم مارتین مارجر با تأمل در سیاست های موجود می توان سه الگوی مادر استخراج کرد. الف) سیاست همانند سازی که به دو صورت فرهنگی وساختاری اعمال شده است و نقطه مقابل سیاست تکثر -گرایانه می باشد. هدف از سیاست همانند سازی کاهش اختلافات فرهنگی و ساختاری در بین گروه­های مختلف می باشد ودر صورت تحقق کامل این سیاست ها در نقطه اوج این فرآیند، جامعه ایی متجانس و همگن خواهیم داشت که در بین گروه ها ازحیث نژادی یا فرهنگی تفاوتی وجود نداشته باشد.همانند سازی فرهنگی بیانگر تبعیت و پیروی یک گروه از خصایص فرهنگی گروه های دیگر در زمینه هایی مانند مذهب و زبان و رژیم غذایی و ... است و گروه های ضعیف تر تقریباً همه شاخص های فرهنگی اصلی و عمده گروه مسلط را اخذ می­کنند.همانندسازی ساختاری؛اعضای گروه های قومی،اقلیت را درنهادهای مختلف جامعه پخش می­کند، بنابراین نوع همانند سازی در آخرین مرحله خود به محو وضعیت اقلیت قومی می انجامد. ب) تکثرگرایی مساوات طلبانه،که در آن گروه های قومی بسان گروه های ذی نفع درآمده در سیاست کشور نقش ایفا می کنند. این سیاست بر اساس اصل حقوق جمعی و گروهی و نه حقوق شخصی و فردی بنا شده است. وندنبرگ می گوید: میزان نهادینه شدن حقوق گروهی بیانگر مهمترین عامل تمیز دهنده سیاست قومی است. در پی چنین الگویی کرسی های قانون گذاری و دیگر مقامات اجرایی ممکن است برپایه قومیت تقسیم شوند. بعلاوه در مسائل بومی و محلی هر گروه خودمختاری خاص خود را دارا می باشد. پ)الگوی سوم کثرت گرایی غیر مساوات طلبانه می باشد که اشکال متفاوتی از قبیل استعمار داخلی و امحاء قومیت ها را در بر می گیرد. این شکل از تکثرگرایی بیش از همه در جوامع تحت استعمار و رژیم های نژاد پرست (اسراییل) در عصر حاضر متجلی می گردد. این الگو بیشتر از طریق اجبار دولت، حمایت و تقویت می شود.اسمیت بیان می دارد که دولت در چنین جامعه ایی عاملی در دست گروه قومی مسلط است و دیگران هیچ گونه حقی ندارند . ب: فنون و تکنیک جمع آوری اطلاعات روش این تحقیق، مقایسه ای است و داده های لازم برای تجزیه و تحلیل از طریق منابع کتابخانه ای شامل :کتب، مقالات، استفاده از منابع اینترنتی، مصاحبه ها و سخنرانی های رؤسای دولت های وقت، مصوبات هیات وزیران، برنامه های توسعه و سند چشم انداز 20 ساله کشور و داد های ثانویه مربوطه جمع آوری خواهد شد. 1-1- 8 مفاهیم تحقیق: 1-ملت: میلر در تعریف ملت می­گوید: ملت،بعنوان مردمی که گردهم آمده و دارای تجربه تاریخی مشترک، سطح بالایی از وحدت فرهنگی وزمان بوده و داخل مرزهایی که زند گی می کند، به اعتبار این که حق آن ها سرزمین و وطنشان است، زندگی می کنند. 2-فرآیند ملت سازی : اصطلاح ملت سازی در دهه های (1320) و(1330) ه.ش در میان اندیشمندان علوم سیاسی که رهیافتی تاریخی داشتند، رواج یافت. ملت سازی فرایندایجاد و تقویت روح و منش ملی و انسجام و پیوستگی ملی است که باعث همسازی هویت های گوناگون انجمنی در جامعه می شود و از راه حل بحران هویت ملی، ادغام اجتماعی و ثبات سیاسی را به دنبال می آورد. 3-همانند سازی : همانند سازی فرآیند تقلیل خط تمایز است و فرض، ایده آلی منسجم سازاست که جوامع چند قومیتی به سوی آن حرکت می کنند .هد ف های سیاست همانند سازی: ترکیب بیولوژیکی، فرهنگی، اجتماعی و روانی گروه های متمایز منفرد به منظور ایجاد یک جامعه بدون تفاوت های قومی است. در همانند سازی با کاهش اختلافات فرهنگی و ساختاری، جامعه متجانس و همگون خواهیم داشت. 4-تکثرگرایی: تکثرگرایی مقابل همانند سازی است ،که حفظ وتشدید تفاوت ها ی موجود در میان گروه های قومی مفروض دانسته می شود .سیاست های تکثر گرایانه، تنوع گروهی و حفظ مرز های جدا کننده گروهای قومی را تشویق و ترغیب می کند و مبنای آن احقاق حقوق جمعی و گروهی است. تکثر گرایی به دو نوع مساوات طلبانه ونا برابر تقسیم می شود . 5سیاست قومی: طراحی سازوکارها و اتخاذ تدابیر مناسب به منظور تنظیم روابط بین اقوام با دولت و تبیین حقوق و تکالیف متقابل هر یک و بیان روش های اجرایی نیل بدان، به منظور حفظ همبستگی ملی، همزمان با مراعات و اعطای حقوق اقوام و اقلیت­هاست. سیاست قومی فعال و جامع بایستی موضع خود را نسبت به حوزه های مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی معین نماید. همچنین،موضوع سیاست قومی، تنطیم مناسبات اجتماع ملی و اجتماع قومی می باشد. سرشت دولت و ترکیب جمعیتی هر کشور مهم­ترین عنصر تعیین کننده سیاست های قومی در هر نظام سیاسی محسوب می شود. 1-1-9 سازماندهی تحقیق: با توجه به اینکه در این پژوهش سیاست­ها و تصمیمات ملت سازی در دوران سازندگی و اصلاحات مورد بررسی قرار خواهد گرفت ابتدا در فصل اول تحت عنوان کلیات به تعریف مسئله، طرح سؤال اصلی و سؤال­های فرعی، فرضیه های پژوهش، بیان روش تحقیق و تعریف مفاهیم کلیدی خواهیم پرداخت و در ادامه مؤلفه های ملت و ادبیات( چیستی و چگونگی) فرآیند ملت سازی خواهیم پرداخت . در فصل دوم به تاریخچه شکل گیری ملت ایران و در ادوار تاریخی مختلف و بخصوص بعد از انقلاب اسلامی توجه خواهد شد و در فصل سوم وضعیت جامعه شناختی ایران و شکافهای قومی و مذهبی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. در فصل چهارم به بررسی الگوهای سیاست ملت سازی ( همانند سازی ) و (کثرت گرایی ) در دوران مربوطه توجه خواهد شد و در پایان و در نتیجه شباهت ها و تفاوت های سیاست ملت سازی در دو دوره یاد شده مورد بحث قرار می گیرند. 1-2 مفهوم شناسی 1-2-1 ملت : مفهوم مدرن ملت حاصل تغییر معنایی طولانی و پیچیده است. این مفهوم با واژه لاتینNation به معنی « چیزی زاده شده » پدید آمد. در روم باستان این واژه به جمعیت­هایی از خارجیان اطلاق می­شد که به عنوان بیگانه در روم می­زیستند و از امتیاز شهروندی روم برخوردار نبودند. فقط این گونه جمیت­های خارجی « ملت » به شمار می­آیند و بنابراین، فقط خارجیان « هویت ملی » داشتند. اصطلاح ملت معنی ضمنی تحقیر­آمیزی داشت، زیرا وابستگی خود به یک « ملت » بدین معنی بود که از لحاظ منزلت اجتماعی از رومیان پایین­تر است، از این­رو وابستگی­های ملی مطلوب نبود( 1994:13-79 ،Greenfeld). اصطلاح ملت به معنی جمعیت خارجیان به جوامع دانشجویان در دانشگاه­های قرون وسطایی اطلاق می­شد؛ در بین این دانشجویان کمتر کسی بود که زادگاهش همان محل باشد که دانشگاه در آن واقع بود. تشکیل زندگی دانشگاهی در قرون وسطی به تغییر مفهوم « ملت » منجر شد. دانشجویانی که خاستگاه­هایشان نواحی ( معمولاٌ از لحاظ جغرافیایی ) مربوط به هم بود، یک ملت تعریف می­شدند و با هم در محل­­هایی که استادان­شان نیز در آن می­زیستند سکونت داشتند. معنی غالب واژه « ملت » در اواخر قرون وسطی « جمعیت صاحب عقیده » بود و همین مفهوم بود که در موقعیتی دیگر، یعنی شوراهای یکسانی نیز به کار رفت. واژه ملت در ادوار تاریخی معانی متفاوتی به خود دیده و مفاهیم آن دگرگون شد تا اینکه امروز « ملت » را مترادف « مردم » می­دانند(ماتیل ، 1383 : 562 ). در زمینه اصطلاح « ملت »؛ مانند برخی از اصطلاحات رایج در علوم سیاسی اختلاف­نظر و مسامحه زیادی وجود دارد. برخی از محققان آن را با دولت­مداری یکسان می­شمارند و معتقدند مردم یک دولت - ملت هستند. اما محققان باریک بین از این گونه تعمیم­های سهل­انگارانه خود­داری می­کنند. « هانس کوهن ، ارنست رنان، فردریک هرتنس، فردریک شومان، مارکس، انگلس، لنین، و استالین »، متعقدند که ملت آشکارا یک « پدیده تاریخی » است. همه این متفکران می­پذیرند که ملت پدیده­ی تاریخی، جامعه­شناسی و ترکیبی است از گروه­های نژادی و خویشاوندی، زبان و عوامل عینی گوناگون که پس از فروپاشی جامعه­های برده­داری و فئودالی، در دوره عصر جدید (1789-1492 م ) و بویژه پس از قرارداد و ستفالیا ( 1648 م ) پدیدار شده است. این اجتماع و توافق عمومی هم وجود دارد که ملت جماعتی وابسته به سرزمین ، به­طور مشخص از گروه نژادی، قبیله­ای یاد دینی است. برخی تعاریف در رابطه با واژه ملت : میلر در تعریف واژه ملت می گوید: « ملت؛ بعنوان مردمی که گروهی که گرد هم آمده و دارای تجربه تاریخی مشترک، سطح بالایی از وحدت فرهنگی و زبان بوده و داخل مرزهایی که زندگی می کنند، به اعتبار این که حق آن ها سرزمین و وطنشان است، زندگی می کنند (میلر،1382: 36). ارنست رنان در تعریف واژه ملت می گوید: یک ملت عبارت از یک روح و یک اصل معنویت است، در حقیقت دو چیز این روح و اصل معنوی را می سازد، یکی در گذشته و دیگری در زمان حاضر است، یکی عبارت است از میراث غنی پر خاطرات مشترک و دیگری عبارت است از رضایت و خواست برای زندگی در کنارهم و ادامه دادن میراث مشترک در زمان حاضرست (ابوالحسنی،1388: 43). اسمیت در تعریف واژه ملت می گوید: یک اجتماع دارای تاریخ و فرهنگ و سرزمین مشترک واقتصاد ونظام آموزش توده­ای و حق قانونی مشترک، پدیده نسبتاً مدرنی است اما ریشه های آن را می باید در اجتماعات قومی پیشامدرن جستجو کرد( 1972:256S،Smith). واژه ملت یک پدیده تاریخی – سیاسی است. ملت به مفهومی که امروزه با آن آشنا هستیم یعنی ملت – دولت واقعیت تازه ای است که در گذشته دور نبوده و همگام با رشد بورژوازی بازرگانی – صنعتی اروپایی جان می گیرد ، و عناصر پدید آورنده ای روشن تر و دقیق تر می شود(1983: 137-143 ،Gelner). ملت تجمعی از انسان ها که پایدار بوده و در طول تاریخ شکل گرفته است و دارای مرزها، زندگی اقتصادی، فرهنگ متمایز و زبان مشترک است(1957:131 ،Shills). 1-2-2 ملیت : ارائه تعریفی معتبر از ملیت کار دشواری است. ولی بسیاری چنین استدلال می کنند که این مسأله با دیدگاه غربی ملت و دولت ملی در سده هجدهم ارتباط نزدیکی دارد. ملیت ، بسته به استفاده ای که از آن می شود بر سه نوع است: نخستین نوع ملیت به کشور یا کیفیت تعلق به یک ملت اشاره دارد . دومین نوع به معنای مجموعه ای از مردم است که دارای نژاد، زبان و فرهنگ متمایزی هستند و یکی از عناصر تشکیل دهنده یک گروه بزرگ تر ( ملت ) هستند. سومین معنا، خود ناسیونالیسم است . نمی توان منکر این مسأله شد که مفهوم ملیت در تاریخ و فرهنگ های مختلف معانی متفاوتی دارد. ولی کاربرد اصلی آن در غرب ریشه دارد(ماتیل،1383: 1388). به موجب حقوق بین الملل، ملیت حق سلب ناپذیر هر انسانی است و اعلامیه جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد (1948) می گوید که « هر کسی حق ملیت دارد » و « نمی توان ملیت هیچ کس را سلب کرد ». در نیمه نخست سده نوزدهم، مازینی که نقش حیاتی در ایجاد ایتالیای نوین داشت اصل ملیت را این گونه تفسیر کرد که ملت ها به عنوان جزئی از جامعه جهانی باید همزیستی مسالمت آمیز داشته باشند. در بیشتر بخش های جهان استفاده از مفهوم ملیت برای اشاره به گروه های اقلیت در یک دولت ملی کاملاً غیر مرسوم به نظر می رسد. امروز این مفهوم بیش از هر زمان دیگر مفهوم وابستگی فرد به یک دولت ملی را می رساند و این همان مفهوم ملیت در حقوق بین الملل است. 1-2-3 فرآیند ملت سازی « ملت سازی [1]» : روندی جامعه شناختی – تاریخی است که از طریق آن با کم رنگ شدن تمایزهای قومی ، قبیله ای ،نژادی ،جنسیتی ،زبانی و ...... تعداد متنابهی از« مردم » در « سرزمینی مشخص » به « هویت مشترک تاریخی » دست می یابند و بدان مرجع ملی احساس تعلق می کنند و حفظ ارزش های آن را از وظایف حیاتی خود تلقی می کنند(گودرزی،1387: 97). اصطلاح ملت سازی در دهه 1950و 1960 در میان دانشمندان علوم سیاسی که رهیافتی تاریخی داشتند رایج گردید. مهم ترین هواداران این ره یافت دانشمندان آمریکایی چون کارل دویچ، چارلز تیلی و رینهارد بندیکس بودند. نظریه ملت سازی ابتدا به منظور توصیف فرآیندهای انسجام و پیوستگی کلی که منجر به استقرار دولت –ملت های مدرن که از اشکال متنوع سنتی دولت های مثل دولت های فئودالی و پادشاهی ، دولت های کلیسایی و امپراطوری ها متمایز است ، بوجود آمد.ملت سازی استعاره ای از معماری است که بر وجود عاملانی که با آگاهی عمل می کنند مثل معماران و مهندسان و نجاران و افرادی مانند آن دلالت دارد. کیون کسترود معتقد است مفهوم ملت سازی برای علوم سیاسی همان معنایی را دارد که صنعتی سازی برای اقتصاد اجتماعی داشت. ابزار ضروری برای شناسایی توصیف و تحلیل پوشش های کلان اجتماعی و تاریخی دولتهای مدرن می باشد.به هر روی این اصطلاح همان طور که توسط دانشمندان سیاسی به کار می رود، نه تنها استراتژی های آگاهانه ای را که رهبران دولت ها در پیش می گیرند را شامل می شود بلکه تغییرات ناخواسته اجتماعی هم در این زمینه جزو آن می باشد. دولت های ماقبل مدرن و سنتی از جوامع مجزا با فرهنگ های محلی در لایه های پایین جامعه و ساختار دولتی مجزا و دور از مردم در لایه های بالای جامعه تشکیل شده بودند. این دولت ها به جمع آوری مالیات ها و برقراری نظم قانع بودند. در جریان ملت سازی این دو حوزه به یکدیگر نزدیک گردیدند؛ اعضای اجتماعات محلی از راه آموزش و مشارکت سیاسی وارد جامعه بزرگ تر شدند، از سوی دیگر حاکمان دولتی با ارایه خدمات وسیع و گسترش شبکه اجتماعی منسجم ، حقوق و تکالیف خود را نسبت به اعضای جامعه گسترش دادند و پیروان پادشاه اندک اندک و به طور نامحسوس به شهروندان دولت – ملت تبدیل شدند و فرهنگ های محلی و وفاداری به پادشاه از بین رفت یا اهمیت سیاسی خود را با جایگزین شدن وفاداری نسبت به دولت از دست دادند. استین روکان [2] می گوید که ملت سازی از چهار مرحله تشکیل می شود که با نظمی کم و بیش مشابه به دنبال هم دیگر آمده اند : اولین مرحله؛ ملت سازی منجر به یکسان سازی اقتصادی و فرهنگی در سطح نخبگان می شود. در مرحله دوم؛ بخش بزرگ تری از توده ها را از طریق اعزام به خدمت و ثبت نام در مدارس اجباری به درون نظام می آورد و رشد سریع رسانه های جمعی کانال هایی را برای ارتباط مستقیم میان نخبگان مرکزی و افرادی که در پیرامون قرار دارند ایجاد نموده و احساس هویت فراگیری را با نظام سیاسی ایجاد می نماید. در مرحله سوم؛ توده ها به مشارکت فعال در قلمرو نظام سیاسی فرا خوانده شدند. در مرحله آخر دستگاه اجرایی دولت گسترش یافته و خدمات رفاهی عمومی ایجاد گردیده و خط مشی- های فراگیر ملی برای برابری شرایط اقتصادی طراحی شد(میسون،1377: 138-127). در دولت – ملت های قدیمی اروپا در ساحل آتلانتیک، اولین مرحله این فرایند در قرون وسطی آغاز شد و تا انقلاب فرانسه طول کشید و نمی توان زمان کامل شدن این فرآیند را دقیقاً مشخص کرد اما به احتمال زیاد چندین قرن طول خواهد کشید. در دهه 1970چرخش جدیدی در بحث های پیرامون ملت سازی آغاز گردید. « واکر کونور » طی بحثی با عنوان ملت ساختن یا ملت خراب کردن، حمله شدیدی را به مکتب فکری کارل دویچ انجام داد. کونور معتقد است که ادبیات ملت سازی با انواع شکاف های متعدد اجتماعی مانند شکاف میان شهروندان و دهقانان، نجیب زادگان و عوام، نخبگان و توده ها انباشته شده است. به طور کلی از توجه به تنوع قومی غفلت گردیده است و این نکته بسیار کلیدی می باشد چون طبق محاسبات او تنها 9 درصد دولت های جهان دارای تجانس قومی هستند درحالیکه در سنت دویچی ملت سازی به معنای شبیه جامعه بزرگتر شدن و نابود کردن ویژگی های قومی است.کونور معتقد است که در تاریخ جهان، ما بیش از آن که با ملت سازی مواجه باشیم با نابودی ملت مواجه بوده ایم و نظر او این است که به طور کلی در ارتباط با نقش مهندسی فعال ملت سازی اغراق شده است و در بیشتر مواقع این امر باعث تخریب شده و واکنش شدید احیاگرایی قومی را سبب گردیده است. کونور اذعان می دارد یکسانی کامل اقلیت های قومی در سراسر عالم حتی در اروپای غربی که ادعا می شود ملت سازی به طور کامل انجام شده است با شکست مواجه شده است. از دیگر علل کاستی اساسی نظریه ملت سازی از دید کونور ناشی از سر درگمی اصطلاحاتی است که به دلیل کاربردهای متعدد واژه ملت بوجود آمده است. همان طور که گفته شد این اصطلاح در مواقعی برای اشاره به گروه های فرهنگی به کار می رود و زمانی نیز به نهاد های سیاسی اطلاق می شود. در اصطلاح ملل متحد و سیاست های بین المللی گویای این امر می باشد؛ او دلیل اصلی این ابهام را تمایل به استفاده از اصطلاح ملت برای توصیف کل جمعیت دولت خاصی بدون ملاحظه ساخت قومی آن دولت می داند. کونور در حالی که اصطلاح ملت را تنها برای گروه های قومی به کار می برد، تمامی نشانه های فرهنگی عینی را که به عنوان نشانه های معتبر این واحد ها به کار می رود را نادیده می گیرد. نه زبان مشترک، نه دین مشترک، نه هیچ یک از منابع فرهنگی مشترک درون گروه همچون نشانه اصیل ملیت به حساب نمی آید. هر نوع تلاش به منظور عینی سازی ملت باعث اشتباه گرفتن تجلیات فرهنگی ملت با ماهیت ملت خواهد شد( 1973:27 ،Coonerُ). کونورمعتقد است که ماهیت راستین اقوام در یک نیای مشترک است؛ در حقیقت، اغلب اوقات می توان ثابت کرد که یک ملت از ریشه های قومی متعددی نشأت گرفته است در واقع در اکثر اوقات اثبات شده است که یک ملت از ریشه های قومی متعددی نشأت گرفته است و اعتقاد به ریشه ژنتیکی مشترک معمولاً به شکل یک اسطوره می باشد و تبعیت از این اسطوره برای هر ملتی امری اجتناب ناپذیر است(کانر،1972: 332-327). نظریه پردازان مؤخر، نظریه کونور را در دو جهت متفاوت گسترش دادند. مدرنیست هایی چون بندیکت اندرسون، تام نیرن، ارنست گلنر و اریک هابسباوم، به شدت بر وجه اسطوره ای ملت تأکید ورزیدند. بندیک اندرسون عنوان کتابش را به علت توصیف ملت های مدرن « جوامع تخیلی » گذاشت. ملت بوسیله تخیل بوجود آمده است به این معنی که اعضای جامعه یکدیگر را شخصاً نمی شناسند و تنها می توانند خودشان را در مشارکت با یکدیگر تصویر کنند. به هر حال اندرسون از گلنر و هابسباوم فاصله می گیرد و استفاده تخیلی را یک گام جلوتر برده و آن را در راستای ابداع و ایجاد کردن تفسیر می کند، اندرسون تأکید می کند که ملت نباید به آگاهی کاذب تعریف شود(1983:115-150،Anderson). چنین تعریفی به این موضوع دلالت می کند که اجتماع های واقعی وجود دارد که می توان با ملیت هایی که به طور مصنوعی ساخته شده است مقایسه شود؛ در واقع همه اجتماعات بزرگ تر از روستاهای آغازین با ارتباط چهره به چهره، تخیلی هستند. در همین ارتباط آنتونی اسمیت، کار کلینر و دیگران دیدگاه های کونور را در جهت دیگری توسعه دادند و به شدت بر جنبه قومی ملت تأکید می کردند. اسمیت با مدرنیست ها موافق بود که ملت پدیده نوینی است اما تأکید داشت آن ها دارای تاریخ طولانی هستند و از هسته های قومی تشکیل شده اند و با ترکیب گروه های قومی که در اعصار اولیه می زیستند عده ای تبدیل به ملت شدند(اسمیت،1383: 35-4). اسمیت و شاگردانش اصطلاح ملت سازی را حفظ کردند اما آن را به گونه ای دیگر به کار بردند، آن ها معتقدند که همه ملت های مدرن از گروه های قدیم ایجاد شده اند و به همین جهت بر جنبه های فرهنگی، نمادین و قومی ملت سازی تأکید کردند. حتی برای دولت هایی که به تازگی ایجاد شده اند همسانی قومی و اتحاد فرهنگی حایز اهمیت است. در نقاطی که اجتماع اساساً پلورال بوده و تعهد ایدئولوژیکی به پلورالیسم و تساهل فرهنگی وجود داشته، نخبگان دولت های تازه تأسیس خود را بر طبق اهداف و منطق وضعیت قومی مجبور دانسته تا اسطوره ها و نمادهایی برای ملت خود بسازند. بنابراین، ملت سازی را می توان فرآیندی دانست که طی آن جامعه یا شهروندان به تدریج نقاط مشترک و وحدت آفرین را تقویت کنند و در مسیر تکامل آن به صورت آگاهانه گام بر می دارند و در عین حال نقاط اختلاف و شکاف برانگیز از بین می رود یا تضعیف می شوند، علاوه بر این فهم مشترک شهروندان به عنوان ملت، وجه دیگر این فرآیند وابسته به استراتژی ها و سیاست های( همانند سازی و کثرت گرایی ) اتخاذ شده دولت است که از طریق آن، با کم رنگ شدن تمایز های قومی، قبیله ای، نژادی و جنسیتی، زبانی و..... مردم حاضر در یک سرزمین مشخص به هویت مشترک تاریخی دست می یابند و احساس تعلق به عناصر هویت ملی کرده و خود را ملزم به حفظ ارزش های حیاتی کشور خود می دانند( مارجر ، 1377 : 163 ). 1-2-4 همانندسازی : یکی دیگر از مفاهیم مرتبط با ملت سازی؛ همانندسازی یا همسان سازی است. همانندسازی به معنی همنوایی با مراسم، شیوه های رفتاری و غیره یک فرهنگ مسلط متعلق به یک فرهنگ ملی. اعضای یک گروه قومی یا فرهنگی غیر مسلط که در سرزمین "بیگانه­ای" به سر می­برند دو گزینه پیشرو دارند: می­توانند تفاوت­های خود را حفظ کنند وحتی گرامی بدارند، یا می­توانند همرنگ "جماعت" بزرگتر شوند(ساروخانی،1370: 44). هریک از این گزینه­ها می­تواند از لحاظ اشتغال فرد و فرصت­های آموزشی، امکانات زناشویی، و حتی امنیت شخصی، پیامدهای بسیاری داشته باشد(ماتیل،همان : 1460).مثلاً اجتماعات یهودی طی سده­ها در سراسر دنیا با این دو گزینگی رو­به­رو بوده­اند. تصمیم به حفظ هویت قدرتمند یهودی و به سرگذاشتن یارمولک (عرقچین خاص یهودیان)، خوردن غذاهایی با گوشت کاشر (شرعی)، و درس خواندن در " یشیوا ها" یا دیگر مدارس خاص یهودی، آن ها را در جامعه از دیگران جدا می سازد در حالی که حفظ شیوه زندگیشان اغلب موجب مخاصمت اعضای جامعه مسلط می شود. در سده های نوزدهم و بیستم، در روسیه قتل عام های بسیار یا حمله به دهکده های یهودی نشین اتفاق افتاده است. دستورکار حزب نازی در آلمان دهه های 1930 و 1940 که مسبب اصلی بروز جنگ جهانی بود. حاوی نابودی و از میان بردن یهودیان بود. بسیاری از این یهودیان خود را کاملاً با فرهنگ آلمانی همسان ساختند و نخواستند بگریزند زیرا در درجه اول خود را آلمانی به حساب می آوردند، و فکر می کردند که هدف اصلی فقط یهودیان همسان نشده هستند.یا پاک سازی قومی در بوسنی و هرزگوین نمونه ای از این الگو است(توسلی،1372: 351). دو گزینگی همانندسازی همچنان برای مردم سراسر دنیا مشکل آفرین بوده است از مهاجران اسپانیایی و آسیایی در ایالات متحده گرفته تا مهاجران عرب در اروپا و « روما » { کولیما} در اروپای شرقی و غربی . همسان سازی اغلب به معنای از دست دادن بخشی از میراث یک فرد است، اما راه را به روی پذیرش و رفاه سیاسی و اقتصادی می گشاید. در کشورهای در حال انتقال، که احساسات ناسیونالیستی همراه با خشونت عمومی است، تصمیم به همسان نشدن می تواند سخت و خطرناک باشد اما برای بعضی، از دست دادن هویت بهای گزاف است، و کوشش برای آموزش زبان و فرهنگ خودشان به جوانان، در سراسر دنیا همچنان رو به شکوفایی است. 1-2-5 تکثر گرایی : تکثر گرایی نقطه مقابل همانند سازی است، که حفظ و حتی تشدید تفاوت های موجود در میان گروه های قومی مفروض دانسته می شود. سیاست های تکثر گرایانه تنوع گروهی و حفظ مرزهای جداکننده گروه های قومی را تشویق و ترغیب می­کند و مبنای آن اصل حقوق جمعی و گروهی است. تکثر گرایی به دو نوع مساوات طلبانه [3] و نابرابر تقسیم می شود(مارجر،1377 :153) . دیدگاه تکثر گرایی، دیدگاهی است که سازماندهی پیکر سیاسی یک کشور را به نحوی مطلوب می داند که در آن هر خانواده فکری – عقیدتی هم امکان و وسایل حراست از ارزش های خاص خود را دارا باشد و هم به احقاق حقوق خود نایل آید وزمینه لازم جهت مشارکت فعالانه در صحنه سیاسی را به دست آورد (گیدنز،1374: 291). تحقق چنین نظامی، متضمن پذیرش نوعی بی طرف از جانب قدرت حاکم و مشارکت نهادها و گروه های موجود در جهت اعتلای مصالح عمومی است. به عبارتی، در جامعه کثرت گرا تمامی گروه های فرهنگی و فکری پذیرفته شده و از طریق مشارکت و همزیستی در عین حفظ ویژگی های خود به یک نظام اجتماعی و سیاسی ملحق شده اند ( صالحی امیری ، 1388 : 91 ). مفهوم تکثر گرایی اولین بار توسط « جی . اس . فرنیوال » ابداع شد . وی برای نشان دادن جوامع چندگانه از جوامع برمه و اندونزی استفاده کرد . « ام . جی اسمیت » به عنوان یکی دیگر از صاحب نظران این گروه فکری بر این اعتقاد است که در مدل کثرت گرایی ، افراد تابعیتشان را نه از طریق هویت های محلی یا بخشی ، بلکه مستقیم و بی واسطه حفظ می­کنند . بدین معنا که در روابط خود با نهادهای عمومی که تمامی کلیت های اجتماعی در دولت را شامل می­شود ،هر شهروند بیشتر از آن که به عنوان عضوی از یک جمعیت درون دولت پنداشته شود، به عنوان فرد عمل کرده وبه آن پنداشته می شود (اسمیت ، 1376 : 21-3). 1-2-6 هویت ملی هویت ملی پدیده­ای مدرن است که بر پیش­فرض وجود یک جنبش ناسیونالیستی و آگاهی ملی استوار است. هویت ملی با حس بی­همتایی تفاوت دارد،چون بیان این حس نیازمند وجود یک ملت نیست. پیش از ظهور ناسیونالیسم،برخی گروه­های قومی و جوامع فرهنگی بدون اشاره به هویت ملی دارای حس بی­همتایی بودند. هویت­های جمعی "همواره" وجود داشته­اند، ولی تنها با ظهور ناسیونالیسم است که این هویت­ها از نظر ملی تعریف می شوند. بنابراین وجود هویت ملی مستلزم این است که اعضای یک ملت باید خود را تشکیل دهندگان یک ملت و بدین ترتیب دارای هویت مشترک بدانند(:65-82199 ،Keilor )(ماتیل، همان، 1469). هویت ملی را می­توان برمبنای سرزمین مشترک، زبان یا فرهنگ مشترک، مذهب مشترک، تاریخ مشترک، اراده­ی مشترک("همه پرسی روزانه ی" معروف ارنست رنان) و اصول سیاسی و قانون مشترک تعریف کرد، ولی همانطور که هویت­های ملی جوامع چند فرهنگی یا ملت­های بی­کشور و پراکنده نشان می­دهند هیچ یک از این ویژگی­ها جزء تفکیک ناپذیر بر وجود هویت ملی نیست(میلر،1383 :42). چنین ویژگی­ها را می­توان به گونه­ای متفاوت سازمان داد و برای آن ها اهمیت مختلفی قائل شد. بنابراین هویت ملی پدیده­ای چند شکلی است. علاوه­براین، هویت ملی را می­توان از نظر مدنی یا قومی تعریف کرد، وقتی معیارهای عضویت مدنی باشند، ملیت با شهروندی برابر است و در اصل سیاسی و حقوقی است. هویت ملی­ای که از نظر مدنی تعریف شود می­تواند اعضای جدیدی را که به زمینه­های فرهنگی یا قومی دیگری تعلق دارند در خود جای دهد( 1998:51،Staab ). بدین ترتیب یک فرد می­تواند آمریکایی، فرانسوی یا انگلیسی بشود: مرز­های هویت ملی نسبتاً باز هستند و در اصل هر فرد می­تواند ملیت خود را انتخاب کند. برعکس، وقتی معیارهای عضویت قومی باشند، ملیت منحصراً امتیاز ناشی از تولد است که قابل انتخاب یا تغییر­پذیر نیست. در اینجا دیگر مسأله سخن گفتن به زبان ملی یا بدست آوردن حق شهروندی درمیان نیست. در این صورت همه­ی افرادی که ملت را تشکیل می­دهند بنیادی­ترین هویت خود را از این عضویت می­گیرند. آنتونی اسمیت هویت ملی را این گونه تعریف کرده است: تولید و باز­تولید دایمی الگوی ارزش­ها، نمادها، خاطره ها، اسطورها و سنت­هایی که میراث متمایز ملت­ها را تشکیل می­دهند و تشخیص هویت افراد با آن الگو و میراث و با عناصر فرهنگی­اش. در این نوع تعریف، دو نوع رابطه اساسی وجود دارد: اول؛ بین سطوح جمعی و فردی تحلیل و دوم؛ بین تداوم و تغییر هویت. غالباً یکی از اجزاء به قیمت کم توجهی به جزء دیگر مورد توجه قرار می­گیرد. اگر در صدد فهم هویت ملی هستیم، باید تعادل بین این اجزاء را حفظ کنیم (اسمیت،1383 : 46). هویت ملی دارای عناصر و مؤلفه­هایی هستند که سازنده هویت ملی جوامع هستند. برای نمونه مؤلفه­های سازنده­ی هویت ایرانی عبارتند­ از: دین و مذهب، زبان فارسی، جغرافیا و تاریخ، اسطو­ه­ها، رسوم ملی وٱیین­ها وهنر(رواسانی،1383: 135-111). این عناصر با در کنار هم قرار گرفتن خود با شدت و ضعف­هایی هویت ایرانی را ساخته­اند. اختلال در ساختار و اهمال در کارکرد مؤلفه­های گفته شده، هویت ایرانی را به انفعال می­راند. اسلوب و مایه حرکت­های جدید به گونه­ای است که ملت­های کهن را وادار به تولید و بالندگی نموده است. تامل در لایه­های انسجام­ بخش هویت ایرانی و اجتناب از مصادره تاریخ از مهمترین موازین نگهبانی از ایران است بقا و بالندگی ایرانی به حفظ اصالت و نظام معنایی ایران زمین وابسته است و مؤُسساتی که دغدغه ملی دارند باید در این خصوص بکوشند (نصری،همان: 314). 1-2-7 ناسیونالیسم تعریف متفق­القولی درباره­ی ناسیونالیسم وجود ندارد، اما تقریباً در همه­ی تعریف ها مفاهیمی از قبیل «ایدئولوژی»، «معتقدات»، «هویت»، «آموزه»، «احساس تعلق» پیدا می­کنیم. با این حال عوامل فرهنگی یا غالباً فراموش می­شدند یا عوامل ثانوی در [به کار انداختن] «موتورهای» واقعی «تاریخ» یعنی نیروی اقتصادی،سیاسی و تکنولوژی بشمار می آمدند. از رویدادهای 1989 و سقوط کمونیسم به این سو،‌به شکل بارزی در نظریه­های ناسیونالیسم بازاندیشی شده است. اگرچه ضعف نظام­های سیاسی و اقتصادی اروپای شرقی عامل مؤثری در وقوع این «انقلاب­های آرام» بود اما یک عامل بسیار مهم و مسلم نقش معانی جمعی و بازنمودهای نمادین ملت بود ( اسمیت و وست،1383: 690). سقوط کمونیسم با مقادیر فراوانی تظاهرات عمومی قالبی، بحث­های هیجان زده درباره رستگاری ملی، ظهور جامعه مدنی بسیار سرکوب شده و پیدایش حوزه­ی عمومی مبتنی بر همبستگی همراه بود. پس در دهه­ی 1990 در تفکرات مربوطه به ناسیونالیسم تأکید بیشتری بر فرهنگ گذاشته شد. ناسیونالیسم به بسیج احساسات و عواطف ملی در راه وطن و رسیدن به اهداف مورد نظر سیاسی یا اقتصادی ملی اشاره دارد.ناسیونالیسم در واقع فداکاری در راه وطن را به اصول و برنامه ها تبدیل می کند . بدین ترتیب ملت گرایی یا ناسیونالیسم از وطن پرستی صرف که فداکاری در راه کشور یا ملت ، آن هم بدون داشتن برنامه عمل سیاسی است، متفاوت می باشد(احمدی،1388 :86). دست کم از انقلاب 1789 فرانسه و مسلماً خیلی پیشتر از آن، ناسیونالیسم نقشی اساسی در تحولات سیاسی و اجتماعی جهان غرب داشته است. ناسیونالیسم را می­توانیم مسئول رویداد­هایی بدانیم که دامنه­ی آن ها از پیروزی­های انتخاباتی تا سیاست­های مهاجرت، از انقلاب­ها تا جنگ­های داخلی و از[ جنبش­های] احیای قومی تا رویدادهای ورزشی کشیده شده. اما نسبتاً در همین اواخر است که ناسیونالیسم به یک حوزه­ی مطالعاتی مهم در علوم اجتماعی و علوم انسانی تبدیل شده، مثلاً در نظریه­های کلاسیک مارکس، وبر، دورکهایم درباره جامعه اشاره­ها و ارجاعات پراکنده­ای درباره ناسیونالیسم می­بینیم نه تحلیل مستمر و مداوم. یک دلیل عمده­ی این غفلت،اعتقاد عمومی نظریه پردازان اجتماعی سده نوزدهم بود به این که ناسیونالیسم پدیده­ای است گذرا که جای خود را به تدریج باید به انترناسیونالیسم یا نوعی جهان وطن­گرایی رمانتیک بدهد. 1-2-7-1 انواع ناسیونالیسم: تلاش­هایی که برای تقسیم­بندی انواع ناسیونالیسم صورت گرفته، از موضوع­های اصلی مبحث هویت­های ملی معاصر در حوزه­ی مطالعات فرهنگی بوده است. یکی از مستمرترین و مفیدترین تلاش­ها در این زمینه قول به تمایز میان ناسیونالیسم مدنی و ناسیونالیسم قومی بوده است. شکل های ناسیونالیسم مدنی بر سنن فرهنگی، زبان، مذهب و شیوه های زندگی مشترک تأکید می­کنند و ممکن است بر اهمیت نیای مشترک یا «تبار خونی» به عنوان ملاک عضویت در یک اجتماع ملی نیز تأکید کنند. اما ناسیونالیسم­های قومی برعکس، تأکید بیشتری بر ویژگی­های قانونی- عقلانی می­کنند و می­گویند که هویت ملی حول نهادهای اصلی و کانونی شکل می­گیرد و حاوی مؤلفه­ی اختیاری مهمی است. به بیان دیگر،اعتقاد به مشروعیت قوانین و قوانین اساسی را ویژگی مسلم تعلق ملی می­شمارند(اسمیت،1377: 194). قراین تاریخی نشان می­دهند که ناسیونالیسم­های مدنی همتراز با فردگرایی یهودی-مسیحی، لیبرالیسم دنیا مدارانه (سکولار) و دولت شهر قرون وسطایی بودند. ناسیونالیسم­های قومی و مدنی تصورات کاملاً مختلفی درمورد قلمرو ارضی دارند. از منظر اولی مفهومی اسطوره­ای شده­ خون و خاک ممکن است در مواردی که معتقدند گروهی خاص وابستگی آبا و اجدادی به خاک دارد غالب شود در صورتی که از منظر دومی مسائل مربوط به قلمرو ارضی به تصورات مربوط به کشور ملی و حاکمیت قانونی ـ عقلانی ارتباط پیدا می­کنند(همان:197-196). با توجه به این وجوه اختلاف پی می­بریم که ناسیونالیسم مدنی معمولاً از حیث نگرش «مدرن­تر» و شامل و جامع­تر از ناسیونالیسم­های قومی است. ناسیونالیسم مدنی به دلایلی از همین قسم است که خویشاوندی­هایی با کثرت­گرایی فرهنگی در کشورهایی چون استرالیا و کانادا دارد. ناسیونالیسم قومی، برعکس، پیوندهایی با نظام­های عقیدتی بدوی و پیشامدرن دارد و گرایش آن بیشتر به سمت ممانعت از سازگار کردن تفاوت­های فرهنگی با تعاریف ملت است. 1-2-8 سیاست قومی از دیگر مفاهیم مربوط به ملت و ملت سازی، سیاست قومی است. سیاست قومی عبارت است از: طراحی ساز و کارها و اتخاذ تدابیر مناسب به منظور تنظیم روابط بین اقوام با دولت و تبیین حقوق و تکالیف متقابل هریک و بیان روش­های اجرایی نیل بدان، بمنظور حفظ وحدت و همبستگی ملی، همزمان با مراعات و اعطای حقوق اقوام و اقلیت­ها. سیاست قومی فعال و جامع بایستی موضع خود را نسبت به حوزه­های مختلف اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی معین نماید. همچنین، موضوع سیاست قومی، تنظیم مناسبات اجتماع ملی و اجتماع قومی می­باشد. «سرشت دولت» و «ترکیب جمعیتی» هر کشور مهم ترین عنصر تعیین کننده سیاست قومی در هر نظام سیاسی محسوب می­شود(فصلنامه مطالعات ملی،0 138 :10-8). همان طوی که از تعریف سیاست­های قومی بر­می­آید می­توانیم استنباط کنیم که این مفهوم ارتباط بسیار نزدیک به درک و فهم سیاست­های اتخاذ شده در زمینه ملت سازی دارد، به این دلیل که هر دو مفهوم ذکر شده اشاره به انواع استراتژی­هایی که از طریق آن می­توان تعاملات و روابط میان اقوام و دولت و خرده فرهنگ­ها و مجموعه حاکمیت از یک سو و روابط میان اقوام با یکدیگر و با بدنه جامعه ملی از سوی دیگر را تنظیم و تحت قاعده و نظم درآورد و متناسب با سایر سیاست­های کلان موجود تغییر داد، دارد. مارتین ماجر به تبیین این سیاست­ها در زمینه­ی ملت سازی می­پردازد، بزعم او با تامل در سیاست­های موجود می­توان سه الگوی مادر را استخراج کرد: الف: سیاست همانند­سازی: که به دو صورت فرهنگی و ساختاری اعمال شده و نقطه متقابل سیاست تکثر گرایانه می­باشد. براساس تعریف ینگر[4] همانند سازی فرآیند تقلیل حظ تمایز است و زمانی رخ می­نماید که اعضای دو یا چند جامعه،گروه نژادی یا گروه اجتماعی کوچک با یکدیگر همسان می­شوند(ینگر،1985: 30). هدف سیاست­های همانند­سازی عبارت است از: ترکیب زیست شناختی، فرهنگی،اجتماعی و روانی گروه­های متمایز و منفرد به منظور ایجاد یک جامعه­ی بدون تفاوت­های قومی. در صورت تحقق کامل سیاست همانند­سازی و در نقطه­ی اوج این فرآیند جامعه­ای متجانس و همگن خواهیم داشت(1972:336S ،Bart). ب: تکثرگرایی مساوات­طلبانه: که در آن گروه­های قومی بسان گروه­های ذی­نفع درآمده و در سیاست کشور نقش ایفا می­کنند.در این مدل از تکثرگرایی؛گروه­های قومی مختلف استقلال فرهنگی و ساختاری خود را حفظ کرده، تفاوت­های آن­ها توسط دولت صیانت شده و ضوابط و تدابیر سازمان معینی جهت توزیع مناسب پاداش­های اجتماعی براساس قومیت (مساوات قومی) تدارک دیده می­شود. کشورهایی چون سویس،کانادا، بلژیک، استرالیا، نیجریه و لبنان از جمله این کشور هستند. ج: تکثرگرایی غیر مساوات یا نابرابر: شکل دیگری از مدل کثرت­گرایی، تکثرگرایی غیر مساوات طلبانه است. در حالی که سیاست­های تساوی­طلبانه غالباً در جوامعی رونق دارد که دولت­ها،کاهش نابرابری­های قومی را جزء وظایف و تعهدات خود می­دانند(آدام و مودلی،1986: 30)،سیاست تکثرگرایی نابرابر عمدتاً در کشورهایی دنبال می­شود که ایدئولوژی نژادپرستانه بر آن ها تسلط دارد (مارجر،1377؛ 153). براساس این ایدئولوژی که مبنای فلسفی تکثرگرایی نابرابر را تشکیل می­دهد، میان گروه­های قومی و نژادی تفاوتی ذاتی وجود دارد و لذا گروه­هایی که بر اساس این ایدئولوژی برتر شمرده می­شوند بر دیگر گروه­ها حق تسلط پیدا می­کنند. سیاست تکثرگرایی نابرابر سبب تقویت نابرابری در توزیع قدرت و مزایای اجتماعی در بین اقوام و تفکیک و تمایز آن ها از جهت ساختاری می­شود. از جمله کشورهایی که روابط قومی آن براساس این الگو تنظیم شده و یک قوم به صورت آشکاری دیگر گرو­ه های قومی را کنترل کرده و حوزه تصمیم­گیری را در انحصار خود دارد، می­توان به رژیم صهیونیستی و آفریقای جنوبی( قبل از فروپاشی حکومت تبعیض­نژادی ) اشاره کرد. 1-3 عناصر هویت ملی هویت ملی نه امری صرفاً ازلی است و نه صرفاً ساختگی و ابزاری. براین اساس هویت ملی فقط بر"بودن" استوار نیست چرا که بنیان­های آن در اعصار مختلف، یکسان و مشترک نبوده است. از سوی دیگر هویت ملی را نمی­توان صرفاً بر "شدن" استوار ساخت، چرا که به هرحال میراثی غنی و خاطراتی دراز آهنگ وجود داشته­اند که خواه­نا­خواه بخشی از باورها و برداشت ها را شکل داده­اند. درواقع هر ملت برخاسته از ویژگی­ها و شرایط تاریخی، اجتماعی،سیاسی فرهنگی و جغرافیای خود دارای سرمایه­ای ملی خاصی است که نسبت به آنان آگاهی جمعی، احساس تعلق و وفاداری دارد. بنابراین در یک جمع بندی می­توان گفت هویت ملی و مؤلفه­های تاثیر­گذار آن در فرآیند ملت سازی دارای عناصر ثابت و شناخته شده است که پایه­های آن را تشکیل می­دهند. در عین حال به فراخور شرایط جوامع، برخی عناصر خاص نیز بر این مؤلفه­های عمومی افزوده می­شود. همچنین اعتبار و جایگاه هریک از این عناصر در میان ملت­ها متفاوت و متغیر است.مهمترین عناصر هویت ملی عبارت اند از: 1-3-1دین و مذهب بخش مهمی از برداشت ما درباره­ی خود و دیگران ،حاصل اعتقادات و باورهای دینی­مان است. براین اساس رفتارهای عینی و برداشت­های ذهنی تعامل پیچیده­ای باهم دارند به­طوری که تحلیل رفتار بدون فهم مبنای ذهنی و معنای کنش،میسر نمی­شود. در بحث­های مربوط به هویت، دین عبارت است از: توجیه ما از خودی و غیر با توسل به داده­های الهی،این توجیه در همه­ی جوامع یکسان نیست. به بیان دیگر،در بعضی جوامع هویت کاملاً دین بنیاد است و در بعضی دیگر دین مؤلفه­ای است در کنار مؤلفه­های دیگر(بوینس،1375: 31). به عنوان مثال دین اسلام در نزد پاکستانی­ها مؤلفه­ی اصلی و کامل هویت و ملت پاکستانی­هاست که آن­ها را از هندوها جدا می­کند؛ اما همین دین در نزد ایرانیان مؤلفه­ای از مولفه­های هویت آنان در آهنگ ملت­سازی است (نصری ، همان : 20). هویت دینی زمانی معنا دار است که براساس خودآگاهی صورت گرفته باشد پس از حصول خودآگاهی، هویت دینی در مقابل غیر تعریف و تثبیت می­شود. از لحاظ تاریخی دین پیوسته نقش مهمی در ملت و بنابراین در دولت داشته است. در دوران جدید،این رابطه پیچیده­تر شده و اغلب دارای عوامل متعددی است که ناسیونالیسم را شکل می­بخشد. پژوهش­های انجام شده روی چند مورد،اشکالی را که ملت­سازی متأثر از دین است برای ما ترسیم می­کند: یوگسلاوی سابق شاهد این بود که دین نیروی مخالفی را درمقابل تکثر و چندگانگی سامان می­دهد؛شمال ایرلند دید که دین گزارشی تاریخی خلق می­کرد که فرقه گرایی کنونی را شکل می­دهد و در اسرائیل نشان­دهنده­ی مسأله­ی ناسیونالیسم­­، دین و توجیه[ ملی­گرایی توسط دین] است(مارکم،1995: 4). جناح راستی­ها پیوند دین و ملت را بسیار مؤثرتر از نظریه­پردازان لیبرال توجیه می­کنند، با این حال نتیجه­ای که از لحاظ سیاسی از این وضعیت گرفته می­شود این است که ملت­ها باید در­برابر تعدد و تکثر مقاومت، و دیدگاه دینی و فرهنگی مشترکی را تشویق کنند چنین کاری در بازار جهانی که جابه­جایی نیروی انسانی عامل قابل ملاحظه و مهم است، عملاً ناممکن می­باشد. نتیجه تحرک و جابه­جایی نیروی انسانی ناگزیر جوامع گوناگون است که هریک دیدگاه دینی بسیار متفاوتی دارند. راه بیرون شد از این بن بست این است که برداشت جناح راستی­ها را از اهمیت فرهنگ دین بپذیریم، و درعین حال هم­صدا با لیبرال­ها راه­هایی پیدا کنیم که فرهنگ­های دینی بتوانند جایی برای تنوع و گونا­گونی باز کنند و هم پذیرای آن باشند. بنابراین دین و مذهب مشترک از عناصر سازنده­ی یک ملت و هویت ملی قلمداد می­شود و کارکرد هویت بخشی و انسجام دهنده­ی آن در همه دیدگاه­های نظری معطوف به حوزه هویت ملی و قومی، ملت و ناسیونالیسم منعکس شده است. تجربه­ی ملت­سازی در دوران قدیم و جدید نیز نشان می­دهد مذهب از عناصر اساسی است که جوامع انسانی نسبت به آن احساس تعلق و وفاداری دارند. مهم ترین کارکردهای مذهب به عنوان یک عنصر ملت ساز عبارتند از: -ایجاد وحدت مذهبی در سراسر کشور،(همزمان مذهب توانایی تمایز بخشی در جامعه را دارد) -تشابه سازی و تمایز بخشی به عنوان یک عنصر هویت بخش در مقابل همسایگان -بر عهده گرفتن نقش ناسیونالیسم مذهبی برای حفظ کیان کشور و ملت -بر عهده گرفتن نقش اساسی در حفظ استقلال ملی دربرابر قدرت های مذهبی بیرون -ایجاد یک نظام حقوقی برای نظام سیاسی داخلی(بیگدلی،1383: 17 و زرین کوب،1374: 66-7). 1-3-2 زبان زبان به عنوان مهم ترین مؤلفه توانش ارتباطی[5] ،حامل و حتی سازنده­ی اندیشه بوده و ربط وثیقی با هویت دارد. هر عملی به واسطه زبان و یا از طریق بیان زبانی انجام می­پذیرد و کنش کلامی که بخش مهمی از اندیشه و فلسفه سیاسی اخیر را به خود اختصاص داده،بحثی است برخاسته از مبادلات زبانی. در بحث شکل گیری ملت و برنامه­ریزی در جهت سیاست های ملت سازی مولفه­هایی چون تفاوت­های نژادی،دین،سرزمین،خاطرات تاریخی و غیره به چشم می­خورد ولی اهمیت زبان در بیان و معرفی هویت آن است که هم مولفه و رکن قویم هویت است و هم ابزاری است برای نمودن سایر مولفه­ها. بخش اعظم خاطرات تاریخی و مناسک دینی و ملی به واسطه زبان بیان می­شوند و به همین خاطر زبان را هم نماینده (شاخص) و نگهبان هویت قلمداد کرده­اند و هم وسیله و شاخص آن( نصری، 1387: 68). براین اساس بخشی از فرآیند ملت­سازی مدرن به ناچار، ساختن زبان ملی برای همه­ی شهروندان یک دولت- ملت[6] است تا ملتی با خصوصیات ملی ظهور یابد. در این جهت نخبگان حاکم، گاه با بالا کشیدن و پر وبال دادن به یک گویش و زبان محلی و گاه با گرایش به زبان خارجی و بومی کردن آن،به زبان می­رسند. این روند را می­توان به اختصار "زبان سازی ملی" از سوی نخبگان سیاسی و حاکم شمرد( گودرزی،1387 :264). زبان مشترک نیاز هر ملت چند قومی است زبان ملی به طور تاریخی استعداد خود را در ملت سازی بروز داده است. این زبان از راه درست و غیر اجباری،زبان رسمی و ملی معرفی و نقش همبستگی آفرین آن با ابزارهای مناسب هنری دائماً تبلیغ و در همه محصولات فرهنگی کشور دیده می­شود. در جوامع چند فرهنگی و چند قومی زبان رسمی و ملی بهترین ابزار و مؤثرترین مؤلفه در شکل دادن به برنامه های ملت سازی است(نفیسی،1379 :206) . درواقع می­توان گفت که زبان مهم ترین ابزار در شکل­دهی به هویت ملی در گذشته و حال و حتی آینده­ای که با روند جهانی شدن همراه است، می­باشد. 1-3-3 جغرافیا یا سرزمین از عناصر هویت ملی تاثیر گذار بر برنامه های ملت سازی ، داشتن سرزمین مشترک است. سرزمینی که دارای مرزهای شناخته شده است و گروهی از مردم را از دیگران جدا می­کند معمولاً میان سرزمین و ملت رابطه نزدیک وجود دارد و آن گروه از جمعیت از دیرایام در آنجا زیسته­اند. جغرافیا به عنوان رشته­ای علمی، از اواخر قرن نوزدهم در اروپا تاسیس شد،و غالباً در برنامه­های ملت­سازی که در آن دوره به تأسیس کشورها در آن خطه انجامید مورد استفاده قرار گرفت. بخصوص محتوای جغرافیا در کلاس­های درس با این هدف تدوین می­شد که احساسی از سرزمین و مملکت درجماعاتی که هنوز نسبت به مکان و هویت خود احساساتی کاملاً محلی داشتند برانگیزد. کتاب­های درسی مربوط به جغرافی تأکید بر مرزها، جغرافیای فیزیک و مناطق طبیعی و خصوصیات مملکت مربوطه داشت تا در کودکان مدرسه احساسی از ملی سازی سرزمینی ایجاد کند و مملکت را بصورت امری طبیعی و ابدی، به عنوان زادگاه ملتی که در حال ساخته شدن بود به تصویر کشند(کایزر،1983: 502). برنامه­ی ملی­سازی سرزمین تا اوایل قرن بیستم کاملاً آشکار و علنی شد. برای مثال در ارتباط با فنلاند« پاسی» (passi )به این یافته رسیده است که:نخستین کتاب­های جغرافیایی که به زبان فنلاندی منتشر شد،عمدتاً شرح بی­طرفانه واقعیت­های جغرافیایی بود، این فقط از اواخر قرن نوزدهم بود که تلاشی به عمل آمد تا نوعی مصور کردن و ارائه علت و معلولی در قالب و منطق جبر باوری محیطی (در مقابل امکان باوری جغرافیایی) عرضه شود. بدین ترتیب از دیدگاه ناسیونالیسم،نقش جغرافی در مدارس،نخست تعریف قلمرو ملت­ها و مرزهای بینابینی کشورها و مرزهای موجود بین ما و دیگران به زبان فنی و تشریح واقعیت های ناظر بر محیط طبیعی، فرهنگی و چگونگی مدیریت بر این ها به شکل بی­طرفانه بود(کایزر،1996: 147). 1-3-4 فرهنگ (رسوم ملی،آیین­ها،اسطوره­ها،هنر) فرهنگ مشترک ، مجموعه­ای از سنت­ها و آداب و رسوم عملی است که مردمان ساکن یک سرزمین را به هم مرتبط می­سازد.ملت­ها عمدتاً در رابطه با یک فرهنگ مشترک توصیف می­شوند. یک فرهنگ ملی برای یک ملت حالت منحصر به فرد دارد، هرچند بسیاری از عناصر آن نیز ممکن است میان ملت­های دیگر وجود داشته باشد. فرهنگ ملی با آثار مکتوب تاریخی،ادبی،مذهبی و معنوی پیشینیان یک سرزمین رابطه دارد و میراث آن ها برای نسل کنونی به شمار می­آید. پوشاک، موسیقی، عادات و رفتار، رسوم ملی و مذهبی، مراسم و به ویژه ادبیات منظوم و منثور،سازنده فرهنگ مشترک یک سرزمین و ساکنان آن است(احمدی،1383: 84). کشورها برای تدوین برنامه­های ملت سازی خود از عوامل فرهنگی خاص آن جامعه استفاده می­کنند. این موارد عبارت اند: جنبه­های مشخصی از شخصیت­های اساطیر ملی در محصولات فرهنگی کشور مطرح و تبلیغ و شناسانده می­شود. بهترین وسیله برای استمرار بخشیدن به «روح ملی» و ایجاد رنسانس فکری،علمی و فرهنگی. اسطوره است. نماد سازی در قالب پرورش شخصیت­های اساطیری،هنری،علمی،ادبی و مذهبی برای قشر جوان و نوجوان از اهمیت خاصی در فرآیند ایجاد و تعمیق حس ملیت برخوردار است، لذا بایدنمادهای مشترک را به خودآگاهی مردم وارد ساخت(محمودی،1388 : 83-75). در تبین هویت فرهنگی در جهت ایجاد یک ملت واحد و یکپارچه شاید بتوان تاریخ مستمر، دین­گرایی، همگرایی فرهنگی، زبان مشترک، دشمن خارجی،آداب وو رسوم اجتماعی،اعیاد، مناسک و نوع لباس و موسیقی مد نظر قرار گیرد،زیرا مجموعه این عوامل این امکان را دارند که همدیگر را مشروع کنند و و در صیرورت تاریخی دست اندر کار شکل دادن به هویت ملی و در نتیجه آن ایجاد ملت منسجم شوند. 1-3-5 تاریخ و سرنوشت مشترک بعد تاریخی هویت ملی عبارت است از: آگاهی مشترک افراد یک جامعه از گذشته تاریخی و احساس دلبستگی به آن و احساس هویت تاریخی و نیز تاریخ پنداری پیوند دهنده نسل­های مختلف به یکدیگر که مانع جدا شدن یک نسل از تاریخش می­شود. یادآوری این نکته ضروری است که وجود اشتراک تاریخی مهم نیست ؛ بلکه احساس و تفسیر مشترک تاریخی اثرگذار است. اعضای یک ملت نسبت به گذشته خود باید تفسیری همانند و ارزش­ گذاری مشابه و تعلق مشترک داشته باشند، چه بسا افراد جامعه دارای حوادث و وقایع مشترک در گذشته می­باشند اما به علت نفسیر و ارزش­گذاری متفاوت و متعارض، آن اشتراک حوادث سبب افتراق اجتماعی کنونی می­شود و در نتیجه سیاست های ملت سازی اتخاذ شده با چالش جدی مواجه گردند. پس هویت تاریخی را می­توان آگاهی و دانش نسبت به پیشینه تاریخی و اعتقاد و احساس تعلق خاطر و دلبستگی بدان دانست(ابوالحسنی،1388 : 74) . سه بعد هویت تاریخی که باید در فرآیند ملت سازی به آن توجه شود عبارت اند از: -دانش تاریخی: به معنای آگاهی از مهمترین حوادث و شخصیت­های تاریخی. -تعلق خاطر تاریخی: به معنای وجود احساسات و عواطف مثبت ومنفی به حوادث، وقایع و شخصیت­های مثبت و منفی که نتیجه آن برخورد مثبت و افتخار آمیز با آن یا موفق دانستن فعالیت­ها و اقدامات شخصیت­های مؤثر و مثبت در تاریخ کشور و احساس غرور یا ناراحتی و سرافکندگی و تحقیر شدن است. - اهتمام تاریخی: به معنای میزان اهمیت دادن به تاریخ در مقایسه با سایر موارد. ارنست رنان،ملت­ها و شکل­گیری ملت را پدیده ای تاریخی می­داند، اما خود یک اصل معنوی و روحی هستند. وی می­گوید اگر مجاز باشم از استعاره استفاده کنم،وجود یک ملت مانند همه­پرسی روزانه است، همانطور که وجود فرد تایید مداوم زندگی است. رنان می­گوید: ملت،مانند فرد نتیجه نهایی گذشته طولانی سعی و تلاش، فداکاری و از خود گذشتگی است، گذشته تاریخی و مردان بزرگ و شکوه و عظمت آنان سرمایه اجتماعی است که بر مبنای آن می­توان یک ایده­ی ملی را بنیان­گذاری کرد(میلر،1383: 32-28). 1-3-6بستگی­های مشترک اقتصادی نخستین بار " کارل مارکس" بستگی­های اقتصادی را به عنوان یکی ازعوامل تشکیل ملت مطرح کرد و از آن زمان به اهمیت آن بطور روز افزون توجه شده است. وقتی عقیده براین باشد که ملت پدیده ای تاریخی و جامعه شناختی است، به شرایطی هم که در آن ملت­ها پدیدار می­شوند،باید توجه کرد.به عقیده­ی « لنین» رشد مبادله میان مناطق و ایجاد بازارهای محلی سبب پیدایش ملت­ها شده است. تا زمانی که مردمی بستگی­های مشترک اقتصادی یکپارچه­ای که شیوه تولید در حال توسعه سرمایه داری ایجاد می­کند، نیافته باشند، به عنوان یک ملت نمی­تواند همبستگی بیابند. این نهاد اجتماعی[ اقتصاد] در جوامع امروزی، به ویژه در کشورهای توسعه یافته و همچنین در اغلب جوامعی که در دوره مدرنیته به عنوان ملت از هویت ملی برخوردار گشته­اند، نقشی بی­بدیل دارد. چنان­که مؤثرترین روابط اجتماعی در چنین جوامعی پیرامون محورهای اقتصادی می­چرخد و از طریق پیوندهای مستحکم این نماد می توان برنامه ملت سازی درون یک کشور را تدوین ساخت. واجزای جامعه خود را در مجموعه ملت بیابند. تأثیر اقتصاد و روابط اقتصادی بسیار زیاد برای دولت­ها مهم است و آن­ها سعی می­کنند منافع متقابل اقتصادی را به گونه­ای تنظیم کنند که روابطی پویا و منسجم در سطح ملی ایجاد کنند و اکثریت جامعه از این منافع جمعی متقابل آگاهی داشته،متاثر از ضرورت­های برخاسته از این روابط متقابل نسبت به همدیگر احساس تعلق خاطر و ابراز وفاداری نماید. شرایط نامساعد اقتصادی و عدم برنامه­ریزی صحیح در جهت توزیع ناعادلانه ثروت میان مناطق قومی و غیر قومی و بی­توجهی به افزایش فرصت­های شغلی باعث نارضایتی مردم و درنتیجه پیدایش حالت گریز از مرکز و در پایان ضربه زدن به ساختار ملتی واحد و منسجم می­شود، به همین خاطر است که دولت­ها در تدوین سیاست­های اقتصادی تامل خاصی را برای حفظ ملتی یکپارچه که اساس یک کشور مستقل می­باشد، ملزوم می­دارند. 1-3-7 میراث سیاسی مشترک (دولت) میراث سیاسی و دولت به عنوان یکی از عناصر هویت ملی، به یک سرزمین هویت سیاسی می­بخشد، مرزهای آن را می­سازد، تعریف می­کند و میان ملت و دیگران غیریت بندی می­کند. دولت و نهاد قدرت همچنین نقش بسیار مهمی درشکل دادن به تاریخ یک ملت دارد؛ چرا که معمولاً تاریخ بویژه تاریخ گذشته، شرح برآمدن دولت­های گوناگون و عملکرد آن ها و رابطه­ی آن با سایر دولت­ها بوده است. دولت چه به مفهوم کهن یا مدرن آن، سازنده قهرمانان و چهره­های تاریخی و ملی یک ملت نیز هست و معمولاً رهبران شایسته پیشین به قهرمانان ملی یک جامعه تبدیل شده­اند. به این تعبیر، میراث سیاسی که دولت آشکارترین نماد آن است، از مهم ترین عناصر هویت ملی ولازمه و نقطه مقدم در شکل دهی ملت سازی است (احمدی،1388 : 86). برخی صاحب­نظران براین اعتقادند که تکوین ملت مستلزم تکوین دولت و سازمان سیاسی است و کسانی که در درون این نظام سیاسی زندگی می­کنند یک ملت­اند در واقع چنین نظمی مصلحت­های مشترکی بین آنان پدید می­آورد و احساس تعلق و وفاداری به این نظام سامان خاصی می­گیرد و هویت­های ملی زاییده این فرآیند به حساب می­آیند. مؤید این رویکرد، ملت­های نوین در قرن بیستم هستند که در دنیای پس از استعمار و بخصوص پس از جنگ جهانی اول و دوم یکی پس از دیگری روییدند و به عنوان دولت- ملت­ها در سازمان ملل به رسمیت شناخته شدند.به عنوان نمونه در خاورمیانه کشورهای پاکستان،افغانستان،عراق،سوریه،کویت،شیخ نشینان خلیج فارس، عربستان صعودی و ... از این قبیل موارد هستند ( گودرزی، همان :54) . 1-3-8 اراده جمعی داوطلبانه اراده جمعی داوطلبانه از دیگر عناصر ملت سازی است. اراده مشترک مردمان یک سرزمین برای شناخت و شناساندن خود به عنوان یک ملت و عمل بر آن اساس ، عنصر بسیار مهمی به شمار می آید. به همین خاطر است که برخی از نظریه پردازان عنصر انتخاب و اراده را در تعریف و تشکیل یک ملت بسیار مهم می­دانند. از جمله این ها ارنست نان متفکر فرانسوی است که در مقاله معروف خود در سال 1882 به نام ملت چیست ؟ این عنصر ارادی و انتخابی را مطرح کرد. او یک ملت را یک همه پرسی روزانه دانست(رجایی،1383: 12). منظور او این بود که اعضای یک ملت با مشارکت روزانه در زندگی ملت ، خشنودی خود را از وجود آن و عضویت مداوم در آن نشان می دهد . در واقع این عنصر ذهنی ، نقش مهمی را در تداوم ملت بازی می کند. این اراده جمعی داوطلبانه است که در زمان جنگ ها و دفاع از سرزمین به نمایش در می آید و به عناصر عینی سرزمین، تاریخ ، زبان و فرهنگ ، قدرت بیشتری می بخشد. اراده مشترک مردمان برخوردار از زبان ها و ادیان گوناگون در دفاع از یک سرزمین ، بهترین تجلی یک ملت به شمار می آید [1].Nation-building [2]. Stein Rokkan [3].Equalitarion Pluralism [4].Yonger [5].Commonicativ Cometence [6].Nation-State دریافت فایل مقایسه سیاست ملت سازی جمهوری اسلامی ایران در دوران سازندگی و اصلاحات(1368 1384)...